Ανεργία νέων: Κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αλλά αυτό σημαίνει ότι λύθηκε το πρόβλημα; Τι δεν λέει το κυβερνητικό αφήγημα

Η μείωση της ανεργίας των νέων αποτελεί θετική οικονομική εξέλιξη. Ωστόσο, η διαπίστωση ότι ένας δείκτης βρίσκεται κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο δεν αρκεί για να περιγράψει την πραγματική κατάσταση της νέας γενιάς. Μισθοί, ποιότητα εργασίας, εργασιακή ασφάλεια και δυνατότητα οικονομικής ανεξαρτησίας παραμένουν κρίσιμα ερωτήματα.

Από τον οικονομικό δείκτη στο εκλογικό σύνθημα

«Η ανεργία των νέων στην χώρα είναι πια κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Από παρίας, παράδειγμα προς μίμηση. Στις επόμενες εκλογές δεν επιτρέπεται χαλαρότητα, η Ελλάδα μας δεν μπορεί να γυρίσει πίσω».

Μέσα σε τρεις προτάσεις συνδέονται τρία διαφορετικά ζητήματα: η πορεία της ανεργίας των νέων, η συνολική αξιολόγηση της ελληνικής οικονομίας και η εκλογική συμπεριφορά των πολιτών.

Η σύνδεση αυτή χρειάζεται προσεκτική εξέταση.

Η μείωση της ανεργίας είναι σημαντική. Όμως η θέση μιας χώρας σε έναν ευρωπαϊκό πίνακα δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι έχει αντιμετωπίσει τα προβλήματα της νέας γενιάς.

Ακόμη περισσότερο, ένας οικονομικός δείκτης δεν μπορεί από μόνος του να τεκμηριώσει το συμπέρασμα ότι οποιαδήποτε διαφορετική πολιτική επιλογή θα αποτελούσε επιστροφή στο παρελθόν.

Για να αξιολογηθεί ο ισχυρισμός, χρειάζεται πρώτα να εξεταστεί τι ακριβώς μετρά η ανεργία των νέων και τι αφήνει εκτός.

Τι δείχνουν πραγματικά τα τελευταία στοιχεία

Τα τελευταία δημοσιευμένα στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν με τον ίδιο τρόπο τον ισχυρισμό ότι η ελληνική ανεργία των νέων βρίσκεται ήδη κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η μείωση της ανεργίας των νέων στην Ελλάδα είναι σημαντική: 6,2 ποσοστιαίες μονάδες σε ετήσια βάση, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ. Ωστόσο, τα παραπάνω στοιχεία δεν τεκμηριώνουν τον ισχυρισμό περί επίδοσης κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ. Για μια οριστική, πλήρως συγκρίσιμη κατάταξη πρέπει να χρησιμοποιηθεί η ίδια εναρμονισμένη σειρά της Eurostat για όλες τις χώρες.

Άνεργος δεν σημαίνει κάθε νέος χωρίς δουλειά

Υπάρχει και ένα δεύτερο κρίσιμο ζήτημα.

Ο δείκτης ανεργίας δεν περιλαμβάνει όλους τους νέους που δεν εργάζονται. Βασίζεται σε συγκεκριμένο στατιστικό ορισμό: άνεργος θεωρείται εκείνος που δεν εργάζεται, αναζητά ενεργά εργασία και είναι διαθέσιμος να την αναλάβει.

Επομένως, ένας νέος που δεν εργάζεται αλλά δεν αναζητά ενεργά δουλειά δεν καταγράφεται απαραίτητα ως άνεργος.

Αυτός είναι ο λόγος που η Eurostat χρησιμοποιεί και συμπληρωματικούς δείκτες, ώστε να αποτυπώνει πληρέστερα την αγορά εργασίας.

Για να διαπιστώσουμε πόσο έχουν βελτιωθεί οι προοπτικές της νέας γενιάς, χρειάζεται να εξετάσουμε επίσης την απασχόληση, την ακούσια μερική εργασία, τις αμοιβές, τους νέους εκτός απασχόλησης και εκπαίδευσης και τη δυνατότητα οικονομικής ανεξαρτησίας.

«Από παρίας, παράδειγμα προς μίμηση»: Τι ακριβώς αποδεικνύει ο αριθμός;

Η φράση αποτελεί πολιτική αξιολόγηση, όχι στατιστικό συμπέρασμα.

Ακόμη και εάν η ανεργία των νέων υποχωρούσε καθαρά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αυτό θα τεκμηρίωνε μια θετική επίδοση σε έναν συγκεκριμένο δείκτη.

Δεν θα αρκούσε για να αποδείξει ότι η Ελλάδα αποτελεί συνολικά υπόδειγμα στην αγορά εργασίας.

Μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση θα απαιτούσε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες ως προς τους πραγματικούς μισθούς, την παραγωγικότητα, την ποιότητα της απασχόλησης και τις προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξης.

Η βελτίωση ενός δείκτη αξίζει να αναγνωρίζεται. Η γενίκευσή της, όμως, χρειάζεται πρόσθετα στοιχεία.

Από την ανεργία στην κάλπη: Το λογικό άλμα

Το τελευταίο μέρος της δήλωσης μεταφέρει τη συζήτηση από την οικονομία στις εκλογές:

«Στις επόμενες εκλογές δεν επιτρέπεται χαλαρότητα, η Ελλάδα μας δεν μπορεί να γυρίσει πίσω».

Πρόκειται για πολιτικό μήνυμα που συνδέει τη συνέχιση μιας κυβερνητικής πορείας με τη διατήρηση των οικονομικών επιδόσεων.

Ωστόσο, τα στοιχεία ανεργίας δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ότι μια συγκεκριμένη εκλογική επιλογή θα εξασφαλίσει περαιτέρω βελτίωση ή ότι μια διαφορετική θα προκαλέσει οπισθοδρόμηση.

Για να αξιολογηθεί ένας τέτοιος ισχυρισμός, πρέπει να συγκριθούν συγκεκριμένες πολιτικές: επενδύσεις, φορολογία της εργασίας, εκπαίδευση, μισθολογικές παρεμβάσεις και προγράμματα απασχόλησης.

Η εκλογική κρίση περιλαμβάνει πολύ περισσότερα από έναν οικονομικό δείκτη.

Το συμπέρασμα

Η ελληνική ανεργία των νέων έχει υποχωρήσει αισθητά. Αυτό είναι ένα πραγματικό και σημαντικό στοιχείο της οικονομικής εικόνας.

Όμως η συγκεκριμένη δήλωση συνδυάζει μια στατιστική διαπίστωση που χρειάζεται ακριβέστερη τεκμηρίωση, μια ευρύτερη αξιολογική κρίση και ένα εκλογικό μήνυμα.

Τα τρία αυτά επίπεδα δεν είναι ταυτόσημα.

Η ουσιαστική ερώτηση δεν είναι μόνο πόσοι νέοι βγαίνουν από την ανεργία, αλλά και σε ποιες δουλειές μπαίνουν, με ποιες αμοιβές και με ποιες προοπτικές.

Αυτά είναι τα δεδομένα που μπορούν να δείξουν εάν η βελτίωση των αριθμών μεταφράζεται σε αντίστοιχη βελτίωση της ζωής τους.

Έξι μήνες στον τουρισμό, έξι μήνες στην ανεργία – Αυτή είναι η «εργασιακή επιτυχία» που πανηγυρίζει η κυβέρνηση;

Υπάρχει όμως και μια πραγματικότητα που δεν χωρά εύκολα στους κυβερνητικούς πανηγυρισμούς.

Είναι η πραγματικότητα των χιλιάδων εποχικά εργαζομένων στον τουρισμό.

Των νέων ανθρώπων που εργάζονται πέντε, έξι ή οκτώ μήνες τον χρόνο σε ξενοδοχεία, εστιατόρια, καφετέριες και τουριστικές επιχειρήσεις και στη συνέχεια, όταν τελειώνει η σεζόν, μένουν χωρίς εργασία.

Κάποιοι λαμβάνουν επίδομα ανεργίας, εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις. Άλλοι αναζητούν προσωρινές δουλειές. Άλλοι προσπαθούν να βγάλουν ολόκληρο τον χειμώνα με τα χρήματα που συγκέντρωσαν το καλοκαίρι.

Και εδώ βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες αδυναμίες της θριαμβευτικής παρουσίασης των στοιχείων.

Ένας νέος που εργάζεται από τον Μάιο μέχρι τον Οκτώβριο καταγράφεται ως εργαζόμενος κατά τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έχει εξασφαλίσει εργασία για ολόκληρο τον χρόνο.

Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα.

Ένας 25χρονος εργάζεται έξι μήνες σε ξενοδοχείο της Κεφαλονιάς.

Τον Μάιο προσλαμβάνεται.

Τον Ιούνιο εργάζεται.

Τον Ιούλιο και τον Αύγουστο εργάζεται εντατικά.

Τον Σεπτέμβριο συνεχίζει.

Τον Οκτώβριο ολοκληρώνεται η σύμβασή του.

Και από τον Νοέμβριο;

Περιμένει την επόμενη τουριστική περίοδο.

Εάν δικαιούται επίδομα ανεργίας, μπορεί να λάβει οικονομική στήριξη για συγκεκριμένο διάστημα. Αυτό όμως δεν ισοδυναμεί με μόνιμη απασχόληση ή με εξασφαλισμένο εισόδημα για ολόκληρο το έτος.

Στις στατιστικές του καλοκαιριού, ο συγκεκριμένος νέος εμφανίζεται κανονικά ως εργαζόμενος.

Και σωστά εμφανίζεται, αφού πράγματι εργάζεται.

Αλλά αυτή η καταγραφή δεν απαντά στο κρίσιμο ερώτημα: πόσους μήνες τον χρόνο έχει δουλειά και με τι εισόδημα καλείται να ζήσει τους υπόλοιπους;

Η Κεφαλονιά γνωρίζει πολύ καλά αυτή την πραγματικότητα

Στην Κεφαλονιά, στην Ιθάκη, στη Ζάκυνθο, στην Κέρκυρα, στην Κρήτη και σε δεκάδες άλλες τουριστικές περιοχές, η εποχικότητα δεν αποτελεί μια αφηρημένη οικονομική έννοια.

Είναι η καθημερινότητα πολλών εργαζομένων.

Το καλοκαίρι η ζήτηση για προσωπικό αυξάνεται.

Τα ξενοδοχεία ανοίγουν.

Η εστίαση λειτουργεί σε εντατικούς ρυθμούς.

Οι τουριστικές επιχειρήσεις προσλαμβάνουν.

Και όταν ολοκληρώνεται η σεζόν, ένα σημαντικό μέρος αυτών των θέσεων εργασίας παύει να υπάρχει μέχρι την επόμενη χρονιά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι θέσεις αυτές δεν έχουν οικονομική αξία.

Σημαίνει ότι η οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από δραστηριότητες που δεν προσφέρουν σταθερή δωδεκάμηνη απασχόληση.

Και επομένως, όταν ένας πολιτικός επικαλείται τη μείωση της ανεργίας των νέων για να παρουσιάσει την Ελλάδα ως «παράδειγμα προς μίμηση», οφείλει να απαντήσει και σε κάτι ακόμη.

Πόσοι από τους νέους που εργάζονται σήμερα έχουν συμβάσεις αορίστου χρόνου;

Πόσοι εργάζονται δώδεκα μήνες τον χρόνο;

Πόσοι εξαρτώνται από την επόμενη τουριστική περίοδο;

Και πόσοι μπορούν να σχεδιάσουν τη ζωή τους χωρίς να γνωρίζουν αν θα έχουν δουλειά τον επόμενο χειμώνα;

Η ανεργία του Αυγούστου δεν περιγράφει ολόκληρο τον χρόνο

Εδώ χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε και κάτι ακόμη.

Ο επίσημος δείκτης ανεργίας δεν είναι πλασματικός επειδή υπάρχουν εποχικά εργαζόμενοι.

Αποτυπώνει την κατάσταση της αγοράς εργασίας σε συγκεκριμένη χρονική περίοδο, με συγκεκριμένους στατιστικούς κανόνες.

Ωστόσο, ένας δείκτης ανεργίας του Αυγούστου δεν αρκεί για να περιγράψει την εργασιακή κατάσταση ενός νέου για ολόκληρο το έτος.

Για μια ολοκληρωμένη εικόνα χρειάζονται και τα στοιχεία των χειμερινών μηνών, οι ετήσιοι μέσοι όροι, η διάρκεια απασχόλησης και η αναλογία εποχικών συμβάσεων.

Διότι διαφορετικό πράγμα είναι να εργάζεται κάποιος δώδεκα μήνες και διαφορετικό να εργάζεται έξι μήνες και τους υπόλοιπους να αναζητά εισόδημα.

Και οι δύο μπορεί να καταγράφονται ως εργαζόμενοι τον Αύγουστο.

Αλλά δεν έχουν την ίδια εργασιακή ασφάλεια.

Δεν έχουν τις ίδιες οικονομικές δυνατότητες.

Δεν μπορούν να κάνουν τον ίδιο οικογενειακό προγραμματισμό.

Από «παρίας» σε «παράδειγμα προς μίμηση»; Ας ρωτήσουμε πρώτα τους εποχικούς εργαζόμενους

Η μείωση της ανεργίας είναι θετική εξέλιξη και δεν υπάρχει λόγος να αμφισβητείται όταν επιβεβαιώνεται από τα στοιχεία.

Αλλά δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί συνολικά επιτυχημένο το εργασιακό μοντέλο μιας χώρας.

Μια οικονομία που δημιουργεί θέσεις εργασίας κυρίως για την τουριστική περίοδο εξακολουθεί να έχει μπροστά της μια σοβαρή πρόκληση: να προσφέρει περισσότερες σταθερές, αξιοπρεπώς αμειβόμενες θέσεις απασχόλησης σε όλη τη διάρκεια του έτους.

Γι’ αυτό, πριν μετατραπεί η ανεργία των νέων σε προεκλογικό σύνθημα, αξίζει να τεθεί ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα:

Είναι αρκετό να έχει ένας νέος δουλειά τον Αύγουστο ή ο πραγματικός στόχος πρέπει να είναι να μπορεί να ζει αξιοπρεπώς και τον Νοέμβριο, τον Ιανουάριο και τον Μάρτιο;

Γιατί οι αριθμοί της ανεργίας δείχνουν πόσοι εργάζονται ή αναζητούν εργασία σε μια συγκεκριμένη περίοδο.

Δεν δείχνουν από μόνοι τους πόσοι μπορούν να ζήσουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια ολόκληρο τον χρόνο.

Και αυτή είναι μια διάκριση που δεν πρέπει να χάνεται πίσω από τις κυβερνητικές εξαγγελίες.