Ο υπουργός Δικαιοσύνης επιχειρεί να εμφανίσει την κυβερνητική στρατηγική ως ξεκάθαρη. Ωστόσο, οι τοποθετήσεις του αφήνουν αναπάντητα ερωτήματα τόσο για το πολιτικό αφήγημα της Νέας Δημοκρατίας όσο και για κρίσιμες νομοθετικές επιλογές.
Η συνέντευξη του υπουργού Δικαιοσύνης Γιώργου Φλωρίδη, το πρωί της Τρίτης 13 Οκτωβρίου, περιείχε αρκετές τοποθετήσεις που παρουσιάστηκαν ως οριστικές απαντήσεις σε σημαντικά πολιτικά και θεσμικά ζητήματα.
Μια προσεκτικότερη ανάγνωσή τους, ωστόσο, αναδεικνύει αντιφάσεις, παραδοχές και ερωτήματα που δεν μπορούν να παρακαμφθούν με πολιτικές διαβεβαιώσεις.
Από το εκλογικό όριο του 25% που έθεσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης μέχρι τη ρύθμιση για τον ΔΕΔΔΗΕ και τις αλλαγές στη συνιδιοκτησία, η επιχειρηματολογία του υπουργού χρειάζεται να εξεταστεί όχι μόνο ως προς τις προθέσεις που επικαλείται, αλλά και ως προς τις πραγματικές συνέπειες των επιλογών που υπερασπίζεται.
Το 25% δεν εξασφαλίζει ούτε αυτοδυναμία ούτε πολιτική σταθερότητα
Ο Γιώργος Φλωρίδης παρουσίασε τη δήλωση του πρωθυπουργού για το 25% ως μια ξεκάθαρη πολιτική τοποθέτηση που κλείνει τη συζήτηση για την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας.
Εδώ βρίσκεται η πρώτη αντίφαση.
Το 25% αποτελεί το κατώτατο όριο ενεργοποίησης του εκλογικού μπόνους για το πρώτο κόμμα, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις. Δεν αποτελεί, όμως, ποσοστό που εγγυάται αυτοδυναμία.
Στο συγκεκριμένο επίπεδο εκλογικής επίδοσης, το μπόνους είναι περιορισμένο. Η δυνατότητα σχηματισμού αυτοδύναμης κυβέρνησης εξαρτάται από την τελική κατανομή των ψήφων και των κοινοβουλευτικών εδρών.
Επομένως, η πολιτική εξίσωση που επιχειρείται ανάμεσα στην υπέρβαση του 25% και στο τέλος της συζήτησης για την ηγεσία δεν προκύπτει από κάποια θεσμική αναγκαιότητα.
Αποτελεί προσωπική πολιτική επιλογή του πρωθυπουργού, η οποία δεν μπορεί να αποκλείσει εκ των προτέρων οποιαδήποτε εσωκομματική συζήτηση μετά τις εκλογές.
Ακόμη περισσότερο, η επιδίωξη της αυτοδυναμίας δεν ταυτίζεται με την εξασφάλισή της.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο αν ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα ξεπεράσει το 25%, αλλά τι θα σημαίνει πολιτικά ένα αποτέλεσμα που δεν θα επιτρέπει τον σχηματισμό αυτοδύναμης κυβέρνησης.
Σε αυτό το ερώτημα ο υπουργός δεν έδωσε συγκεκριμένη απάντηση.
«Δεν επιλέγουμε αντίπαλο», αλλά σχολιάζουμε ποιος θα βγει δεύτερος
Μια δεύτερη αντίφαση προκύπτει από τον τρόπο με τον οποίο ο Γιώργος Φλωρίδης αντιμετώπισε τον ανταγωνισμό ανάμεσα στον Αλέξη Τσίπρα και τον Νίκο Ανδρουλάκη.
Από τη μία πλευρά, υποστήριξε ότι οι κυβερνήσεις δεν επιλέγουν τους αντιπάλους τους και ότι η πραγματική αναμέτρηση γίνεται με τις ανάγκες των πολιτών.
Από την άλλη, αφιέρωσε σημαντικό μέρος της πολιτικής του τοποθέτησης στην εκτίμηση ότι η αντιπαράθεση Τσίπρα–Ανδρουλάκη αφορά κυρίως τη δεύτερη θέση.
Η διαφορά ανάμεσα στις δύο τοποθετήσεις είναι ουσιαστική.
Ο υπουργός δηλώνει ότι η κυβέρνηση δεν ενδιαφέρεται να επιλέξει αντίπαλο, αλλά ταυτόχρονα αξιοποιεί πολιτικά την εικόνα ενός κατακερματισμένου ανταγωνισμού στην αντιπολίτευση.
Βεβαίως, η παρακολούθηση και ο σχολιασμός των αντιπολιτευτικών εξελίξεων είναι απολύτως θεμιτά. Δεν συνιστούν από μόνα τους απόδειξη ότι η κυβέρνηση επιδιώκει να καθορίσει τον αντίπαλό της.
Ωστόσο, η επίκληση των αναγκών της κοινωνίας ως του μοναδικού πραγματικού κριτηρίου της κυβερνητικής πολιτικής αποδυναμώνεται όταν η ίδια συνέντευξη αφιερώνει τόσο μεγάλο βάρος στις εκλογικές επιδόσεις των άλλων.
Αν το βασικό ζητούμενο είναι πράγματι η αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων, τότε η πολιτική συζήτηση θα έπρεπε να περιλαμβάνει και συγκεκριμένες απαντήσεις για αυτά.
Η εκλογική διαφορά δεν υποκαθιστά την κυβερνητική λογοδοσία
Ο υπουργός επικαλέστηκε επίσης τη μεγάλη απόσταση που, κατά την εκτίμησή του, χωρίζει τη Νέα Δημοκρατία από τους πολιτικούς της αντιπάλους.
Πρόκειται για επιχείρημα που αφορά τους κομματικούς συσχετισμούς, όχι την αξιολόγηση της κυβερνητικής πολιτικής.
Ακόμη και μια μεγάλη δημοσκοπική ή εκλογική διαφορά δεν αποτελεί απάντηση σε ερωτήματα για το κόστος ζωής, τη λειτουργία της Δικαιοσύνης, τις δημόσιες υπηρεσίες ή τη λογοδοσία των κρατικών φορέων.
Η υπεροχή έναντι των αντιπάλων δεν αποδεικνύει αυτομάτως την αποτελεσματικότητα της διακυβέρνησης.
Αυτό είναι ένα ουσιαστικό κενό της επιχειρηματολογίας: η πολιτική ισχύς παρουσιάζεται ως στοιχείο που περιορίζει τη σημασία του ανταγωνισμού, χωρίς να συνοδεύεται από αντίστοιχη αξιολόγηση συγκεκριμένων κυβερνητικών αποτελεσμάτων.
ΔΕΔΔΗΕ: Το ισχυρότερο επιχείρημα του Φλωρίδη αφήνει ένα κρίσιμο κενό
Το σημαντικότερο θεσμικό ζήτημα της συνέντευξης αφορά τη νομοθετική εξαίρεση από την αυτόφωρη διαδικασία για συγκεκριμένες κατηγορίες εργαζομένων και στελεχών διαχειριστών ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο υπουργός υποστήριξε ότι σε περίπτωση πυρκαγιάς είναι αναγκαίο να υπάρχουν διαθέσιμοι τεχνικοί για να διακόψουν την ηλεκτροδότηση και, στη συνέχεια, να αποκαταστήσουν τις βλάβες.
Η ανάγκη αυτή είναι πραγματική και δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Δεν απαντά, όμως, από μόνη της στο ερώτημα γιατί η διασφάλιση της επιχειρησιακής συνέχειας πρέπει να επιτυγχάνεται με γενική εξαίρεση από μια ποινική διαδικασία, αντί με στενότερες και ειδικότερες εγγυήσεις.
Για παράδειγμα, θα μπορούσαν να εξεταστούν διαδικασίες που εξασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα των αναγκαίων τεχνικών κατά τη διάρκεια μιας έκτακτης ανάγκης, χωρίς να διαφοροποιείται ευρύτερα η ποινική μεταχείριση προσώπων που ελέγχονται για ενδεχόμενες παραλείψεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μια τέτοια εναλλακτική είναι αυτομάτως καταλληλότερη. Σημαίνει ότι η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει γιατί επέλεξε τη συγκεκριμένη λύση.
Γιατί δεν αρκεί η διαβεβαίωση ότι «δεν απαλλάσσονται από τις ευθύνες»
Ο Γιώργος Φλωρίδης τόνισε ότι οι τεχνικοί δεν απαλλάσσονται από την ποινική δίωξη ούτε από ενδεχόμενες ποινικές ευθύνες.
Η διευκρίνιση αυτή είναι νομικά σημαντική.
Πράγματι, η εξαίρεση από το αυτόφωρο δεν ισοδυναμεί με αμνηστία ή κατάργηση της δυνατότητας δίωξης.
Ωστόσο, δεν αρκεί για να κλείσει η συζήτηση.
Η αυτόφωρη διαδικασία αποτελεί ιδιαίτερο δικονομικό μηχανισμό. Η κατάργηση της εφαρμογής της για συγκεκριμένα πρόσωπα μεταβάλλει τη διαδικαστική τους μεταχείριση, ακόμη και όταν διατηρείται η δυνατότητα μεταγενέστερης δίωξης.
Συνεπώς, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η διαφοροποίηση αυτή είναι αναγκαία, αναλογική και επαρκώς αιτιολογημένη.
Επιπλέον, χρειάζεται να αποσαφηνιστεί ποια πρόσωπα καλύπτονται, για ποιες πράξεις, υπό ποιες προϋποθέσεις και για ποιο χρονικό διάστημα.
Η ανάγκη προστασίας των πολιτών από τις συνέπειες μιας πυρκαγιάς είναι αυτονόητη. Εξίσου σημαντική, όμως, είναι η δυνατότητα αποτελεσματικής διερεύνησης των αιτίων της.
Το ένα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως λόγος για να υποβαθμίζεται το άλλο.
Υποκλοπές: Η γενική διαβεβαίωση δεν απαντά στο συγκεκριμένο ερώτημα
Στο ζήτημα των υποκλοπών, ο υπουργός υποστήριξε ότι η κυβέρνηση δεν νομοθετεί κατά περίπτωση.
Πρόκειται για μια γενική αρχή που μπορεί να θεωρηθεί θεμιτή, εφόσον αποσκοπεί στην αποφυγή αποσπασματικών και προσωποπαγών ρυθμίσεων.
Ωστόσο, η επίκλησή της δεν απαντά αυτομάτως στο εάν υπάρχουν πραγματικά νομοθετικά κενά που αναδείχθηκαν μέσα από συγκεκριμένες υποθέσεις.
Η νομοθεσία συχνά τροποποιείται ακριβώς επειδή η εφαρμογή της αποκαλύπτει αδυναμίες.
Το ουσιαστικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν μια υπόθεση αποτέλεσε την αφορμή για δημόσια συζήτηση, αλλά αν υπάρχουν κενά που χρειάζονται θεσμική αντιμετώπιση.
Σε αυτό το επίπεδο απαιτείται ειδική αιτιολόγηση και όχι μόνο μια γενική διαβεβαίωση περί νομοθετικής συνέπειας.
Πολυκατοικίες: Η πλειοψηφία μπορεί να λύνει αδιέξοδα, αλλά ποιος προστατεύει τη μειοψηφία;
Ο Γιώργος Φλωρίδης προανήγγειλε αλλαγές στους κανόνες λήψης αποφάσεων μεταξύ συνιδιοκτητών, με περιορισμό της απαίτησης ομοφωνίας σε ορισμένες περιπτώσεις.
Η κατεύθυνση αυτή μπορεί να αντιμετωπίσει πραγματικά προβλήματα ακινησίας στη διαχείριση κοινών περιουσιών.
Δεν είναι, όμως, χωρίς κινδύνους.
Η αντικατάσταση της ομοφωνίας από κανόνες πλειοψηφίας μπορεί να διευκολύνει τις αποφάσεις, αλλά ενδέχεται να επηρεάσει τα δικαιώματα ιδιοκτητών που διαφωνούν.
Η κυβέρνηση πρέπει να εξηγήσει ποιες αποφάσεις θα λαμβάνονται με πλειοψηφία, ποια ποσοστά θα απαιτούνται, αν θα μπορούν να επιβάλλονται σημαντικές οικονομικές υποχρεώσεις και ποιες δυνατότητες προσφυγής θα διατηρούν οι μειοψηφούντες.
Χωρίς αυτές τις διευκρινίσεις, η εξαγγελία παραμένει γενική.
Η αποτελεσματικότερη διαχείριση της συνιδιοκτησίας αποτελεί θεμιτό στόχο, αλλά δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων.
Το κοινό χαρακτηριστικό των δηλώσεων
Οι τοποθετήσεις του Γιώργου Φλωρίδη έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: παρουσιάζουν σύνθετα ζητήματα μέσα από σχετικά απλές πολιτικές ή νομοθετικές εξηγήσεις.
Το 25% εμφανίζεται ως απάντηση στη συζήτηση για την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας.
Ο ανταγωνισμός Τσίπρα–Ανδρουλάκη παρουσιάζεται ως μάχη για τη δεύτερη θέση.
Η εξαίρεση από το αυτόφωρο δικαιολογείται με την ανάγκη επιχειρησιακής συνέχειας σε περιπτώσεις πυρκαγιάς.
Η αλλαγή των κανόνων συνιδιοκτησίας προβάλλεται ως λύση στην ακινησία των περιουσιών.
Κάθε μία από αυτές τις τοποθετήσεις περιέχει ένα στοιχείο πολιτικής ή πρακτικής λογικής. Καμία, όμως, δεν αρκεί από μόνη της για να απαντήσει σε όλα τα ερωτήματα που ανακύπτουν.
Η ουσιαστική αξιολόγηση δεν μπορεί να περιορίζεται στο αν ένα επιχείρημα ακούγεται πειστικό σε μια ραδιοφωνική συνέντευξη.
Πρέπει να εξετάζει τι ακριβώς προβλέπεται, ποιες εναλλακτικές υπάρχουν, ποιοι επηρεάζονται και ποιες εγγυήσεις διασφαλίζουν ότι οι επιλογές της κυβέρνησης υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον.
Γιατί η πολιτική σαφήνεια δεν ταυτίζεται πάντοτε με τη θεσμική πληρότητα. Και η διαβεβαίωση ενός υπουργού δεν υποκαθιστά την ανάγκη τεκμηρίωσης.
