Σφοδρή προειδοποίηση για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις απευθύνει ο πρέσβης επί τιμή Γιώργος Αϋφαντής, με αφορμή τις δηλώσεις του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Ο έμπειρος διπλωμάτης αμφισβητεί την αισιόδοξη ανάγνωση της αμερικανικής δέσμευσης για αποτροπή μιας ελληνοτουρκικής σύγκρουσης και υπενθυμίζει όσα συνέβησαν στα Ίμια το 1996.
Μια ιδιαίτερα αιχμηρή παρέμβαση, η οποία θέτει σοβαρά ερωτήματα για την πραγματική σημασία των αμερικανικών διαβεβαιώσεων απέναντι στην Τουρκία, πραγματοποίησε ο πρέσβης επί τιμή Γιώργος Αϋφαντής, σχολιάζοντας τις δηλώσεις του Μάρκο Ρούμπιο κατά την επίσκεψή του στην Ελλάδα.
Ο πρώην διπλωμάτης, με μακρά εμπειρία σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και διεθνών σχέσεων, δεν συμμερίζεται την αισιοδοξία που εκφράζεται για την αμερικανική στάση.
Αντίθετα, εκτιμά ότι πίσω από τη διαβεβαίωση πως οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επιτρέψουν μια σύγκρουση Ελλάδας και Τουρκίας κρύβεται ένα κρίσιμο ερώτημα:
Τι θα συμβεί εάν η Τουρκία επιχειρήσει να δημιουργήσει νέα τετελεσμένα στο Αιγαίο;
Ποιος είναι ο Γιώργος Αϋφαντής
Ο Γιώργος Αϋφαντής είναι διπλωμάτης καριέρας, ο οποίος εισήλθε στη διπλωματική υπηρεσία το 1985.
Έχει υπηρετήσει σε σημαντικές ελληνικές διπλωματικές θέσεις, μεταξύ των οποίων ως πρέσβης της Ελλάδας στο Ιράν από το 2015 έως το 2017 και στη Φινλανδία από το 2017 έως το 2021.
Στη διάρκεια της σταδιοδρομίας του υπηρέτησε επίσης στον Καναδά, στο Συμβούλιο της Ευρώπης στο Στρασβούργο και στη Ρουμανία.
Αποχώρησε από τη διπλωματική υπηρεσία το 2021, έχοντας αποκτήσει πολυετή εμπειρία στην άσκηση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.
Οι δημόσιες παρεμβάσεις του χαρακτηρίζονται συχνά από έντονη κριτική απέναντι στον τρόπο με τον οποίο η Αθήνα διαχειρίζεται τις τουρκικές διεκδικήσεις.
«Πανηγυρίζουν οι εγχώριοι μωροί»
Στη νέα του παρέμβαση, ο Γιώργος Αϋφαντής σχολιάζει με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα την αμερικανική θέση περί αποτροπής μιας ελληνοτουρκικής σύγκρουσης.
Όπως αναφέρει:
«“Να μην επιτρέψει σύγκρουση Ελλάδας–Τουρκίας” υποσχέθηκε ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών. Πανηγυρίζουν οι εγχώριοι μωροί…»
Και συνεχίζει:
«Τότε, τι τα θέλουμε τα όπλα που αγοράζουμε; Αφού οι Αμερικανοί “δεν θα επιτρέψουν”!!»
Με αυτή τη διατύπωση ο πρώην πρέσβης θέτει ευθέως το ζήτημα της ελληνικής αποτρεπτικής ισχύος.
Η ουσία της επιχειρηματολογίας του είναι ότι η εθνική ασφάλεια δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στις διαβεβαιώσεις μιας τρίτης χώρας, ακόμη και όταν πρόκειται για έναν τόσο ισχυρό σύμμαχο όσο οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η προειδοποίηση με το παράδειγμα των Ιμίων
Το πιο χαρακτηριστικό σημείο της παρέμβασής του αφορά την κρίση των Ιμίων τον Ιανουάριο του 1996.
Ο Γιώργος Αϋφαντής γράφει:
«Και στα Ίμια το ’96 “δεν επέτρεψαν”. Αλλά έκτοτε ούτε να ζυγώσουμε επιτρέπεται εκεί…»
Η αναφορά του παραπέμπει στον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισαν οι Ηνωμένες Πολιτείες στην αποκλιμάκωση της κρίσης.
Η αμερικανική παρέμβαση συνέβαλε τότε στην αποτροπή μιας γενικευμένης στρατιωτικής αναμέτρησης.
Ωστόσο, η κρίση άφησε πίσω της μια βαθιά διαφωνία μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας για την κυριαρχία επί των συγκεκριμένων νησίδων.
Η διατύπωση του Αϋφαντή για την πρόσβαση στα Ίμια αποτελεί δική του πολιτική και διπλωματική εκτίμηση.
Το βασικό επιχείρημά του είναι ότι η αποτροπή ενός πολέμου δεν σημαίνει απαραίτητα και επίλυση των διαφορών που οδήγησαν στην κρίση.
«Ένα κλικ απέχει από την απαγόρευση να αμυνθούμε»
Ακόμη πιο έντονη είναι η προειδοποίηση που διατυπώνει στη συνέχεια.
«Η απαγόρευση σύγκρουσης με τους Τούρκους, ένα κλικ απέχει από την απαγόρευση ν’ αμυνθούμε στα τετελεσμένα που οι Τούρκοι δημιουργούν!!»
Πρόκειται για το κεντρικό σημείο της παρέμβασής του.
Ο πρώην πρέσβης εκφράζει τον φόβο ότι μια πολιτική που θέτει ως απόλυτη προτεραιότητα την αποφυγή στρατιωτικής σύγκρουσης μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να περιορίσει τις δυνατότητες αντίδρασης της Ελλάδας απέναντι σε τουρκικές ενέργειες.
Δεν πρόκειται για αποδεδειγμένη πρόθεση της αμερικανικής κυβέρνησης, αλλά για την ερμηνεία και την προειδοποίηση του Έλληνα διπλωμάτη.
Το ερώτημα, ωστόσο, που αναδεικνύεται είναι ουσιαστικό:
Εάν η Τουρκία επιχειρήσει να επιβάλει τετελεσμένα, θα επιδιώξουν οι ΗΠΑ να αποτρέψουν την τουρκική ενέργεια ή θα περιοριστούν στην άσκηση πιέσεων και προς τις δύο πλευρές ώστε να μη συγκρουστούν;
Το ηλεκτρικό καλώδιο και οι τουρκικές απαιτήσεις
Οι επισημάνσεις του Γιώργου Αϋφαντή αποκτούν πρόσθετο ενδιαφέρον λόγω της εκκρεμότητας γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.
Η Τουρκία έχει προβάλει απαιτήσεις σχετικά με τις έρευνες και τις δραστηριότητες στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Το ζήτημα είναι εάν η αμερικανική υποστήριξη προς το ενεργειακό έργο συνοδεύεται από σαφή θέση απέναντι σε ενδεχόμενες τουρκικές παρεμβάσεις.
Άλλωστε, σε δημόσια τοποθέτησή του στις 7 Οκτωβρίου, ο Γιώργος Αϋφαντής είχε ήδη επισημάνει ότι το κρίσιμο στοιχείο της επίσκεψης Ρούμπιο ήταν το μήνυμα που θα έστελνε η Ουάσιγκτον προς την Άγκυρα.
Ειδικότερα, είχε θέσει το ζήτημα της αποτροπής τουρκικών τετελεσμένων στην περιοχή όπου σχεδιάζεται η ηλεκτρική διασύνδεση.
Η διαφορά ανάμεσα στη συμμαχική στήριξη και την εθνική αποτροπή
Η παρέμβαση Αϋφαντή αναδεικνύει μια διαχρονική συζήτηση στην ελληνική εξωτερική πολιτική.
Η συμμετοχή της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ και η στρατηγική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν βασικούς πυλώνες της ελληνικής πολιτικής ασφάλειας.
Ωστόσο, η Ελλάδα και η Τουρκία είναι ταυτόχρονα μέλη του ΝΑΤΟ.
Αυτό δημιουργεί ιδιαίτερες συνθήκες στη διαχείριση μιας ενδεχόμενης κρίσης, καθώς η Ουάσιγκτον επιδιώκει παραδοσιακά την αποφυγή στρατιωτικής αναμέτρησης μεταξύ δύο συμμάχων.
Η αποτροπή της σύγκρουσης αποτελεί ασφαλώς θετικό στόχο.
Το ερώτημα είναι με ποιους όρους επιτυγχάνεται και εάν συνοδεύεται από σαφή προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Αυτή ακριβώς τη διάσταση επιχειρεί να αναδείξει ο πρώην πρέσβης.
Το σκληρό μήνυμα προς την Αθήνα
Ο Γιώργος Αϋφαντής ολοκληρώνει την παρέμβασή του με μια ιδιαίτερα οξεία αποστροφή:
«Ξυπνήηηστεε όρνιαα!!»
Πίσω από την έντονη γλώσσα βρίσκεται η ανησυχία του ότι η ελληνική πλευρά μπορεί να υπερεκτιμά την αξία των αμερικανικών διαβεβαιώσεων.
Το ζήτημα που θέτει δεν είναι εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιθυμούν να αποτρέψουν έναν πόλεμο.
Είναι εάν η αποτροπή του πολέμου θα συνοδεύεται από αποτελεσματική αποτροπή των τουρκικών διεκδικήσεων.
Και αυτή είναι μια διαφορά με ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Διότι άλλο πράγμα είναι να αποτρέπεται μια στρατιωτική σύγκρουση και άλλο να διασφαλίζεται ότι καμία πλευρά δεν θα μπορεί να επιβάλει μονομερώς τετελεσμένα.
Αυτό είναι το ουσιαστικό ερώτημα που αφήνει ανοιχτό η παρέμβαση του έμπειρου Έλληνα διπλωμάτη.
