«Εφαρμοσμένες, ξεπερασμένες ή αδύνατες».
Με αυτές τις τρεις λέξεις επιχειρεί το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών να αποδομήσει τις προτάσεις του ΠΑΣΟΚ για το ιδιωτικό χρέος.
Και καταλήγει μάλιστα με μια επικοινωνιακά δυνατή φράση:
«Η πραγματικότητα έχει προσπεράσει το ΠΑΣΟΚ».
Μόνο που αν αφήσουμε για λίγο τις ατάκες και συγκρίνουμε τι ακριβώς προτείνει το ΠΑΣΟΚ με τι ακριβώς απαντά η κυβέρνηση, η εικόνα γίνεται πολύ λιγότερο θριαμβευτική.
Γιατί το βασικό πρόβλημα της κυβερνητικής απάντησης είναι απλό:
Σε αρκετές περιπτώσεις δεν αποδεικνύει ότι η πρόταση του ΠΑΣΟΚ εφαρμόστηκε.
Αποδεικνύει ότι η κυβέρνηση έχει θεσπίσει μια διαφορετική λύση για το ίδιο πρόβλημα.
Και αυτά τα δύο απέχουν πολύ.
1. «Το ΠΑΣΟΚ ζητά προστασία πρώτης κατοικίας – την έχουμε ήδη»
Αυτό είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα.
Το ΥΠΕΘΟΟ λέει ουσιαστικά:
Το ΠΑΣΟΚ ζητά προστασία της κύριας κατοικίας, εμείς την έχουμε ήδη νομοθετήσει μέσω του εξωδικαστικού.
Άρα το ΠΑΣΟΚ άργησε.
Μόνο που το ΠΑΣΟΚ δεν ζητά απλώς «κάποια προστασία πρώτης κατοικίας».
Η επίσημη θέση του μιλά για επαναφορά της προστασίας της πρώτης κατοικίας με υποχρεωτικότητα για τους πιστωτές.
Και σε προηγούμενη προγραμματική του τοποθέτηση έχει μιλήσει ρητά για επαναφορά του νόμου του 2010 με επικαιροποιημένα κριτήρια.
Μπορεί κάποιος να συμφωνεί ή να διαφωνεί.
Αλλά δεν μπορεί να λέει ότι είναι το ίδιο πράγμα.
Η κυβέρνηση έχει επιλέξει προστατευτικές δικλίδες μέσα στο σύστημα του εξωδικαστικού και του νέου πτωχευτικού πλαισίου.
Το ΠΑΣΟΚ προτείνει διαφορετικό επίπεδο προστασίας και διαφορετική σχέση οφειλέτη–πιστωτή.
Άρα η απάντηση:
«Το έχουμε ήδη κάνει»
δεν αποδομεί την πρόταση.
Παρακάμπτει τη διαφορά της.
2. «Ζητούν 120 δόσεις, έχουμε μέχρι 240»
Αυτό ακούγεται σχεδόν συντριπτικό.
Γιατί να ζητά κάποιος 120 όταν υπάρχουν 240;
Επειδή πρόκειται για διαφορετικούς μηχανισμούς.
Το ΠΑΣΟΚ έχει ζητήσει 120 δόσεις για χρέη προς εφορία και ασφαλιστικά ταμεία και μάλιστα σε προγραμματική πρότασή του έχει συνδέσει τη ρύθμιση με «κούρεμα» 30% για συνεπείς οφειλέτες.
Το κυβερνητικό «έως 240 μέσω εξωδικαστικού» δεν είναι αυτομάτως ισοδύναμο με μια αυτοτελή ρύθμιση 120 δόσεων.
Έχει άλλες προϋποθέσεις, άλλη διαδικασία και διαφορετική λογική.
Άρα το:
«μα έχουμε 240»
είναι περισσότερο αριθμητικό τέχνασμα παρά ουσιαστική απάντηση.
240 > 120.
Στα μαθηματικά σωστό.
Στην πολιτική ρύθμισης οφειλών όμως πρέπει πρώτα να συγκρίνεις ποιος μπαίνει, με ποιους όρους και για ποια χρέη.
3. Και γιατί τότε η κυβέρνηση θεσπίζει 72 δόσεις;
Υπάρχει μάλιστα μια προφανής αντίφαση.
Αν η κυβερνητική θέση είναι:
«Δεν χρειάζονται 120 δόσεις επειδή υπάρχουν έως 240 στον εξωδικαστικό»,
τότε γιατί η ίδια κυβέρνηση θεωρεί απαραίτητο να θεσπίσει χωριστή δυνατότητα 72 δόσεων για παλαιότερες οφειλές;
Η απάντηση είναι προφανής:
Επειδή μια γενική ρύθμιση δόσεων και ο εξωδικαστικός δεν είναι το ίδιο εργαλείο.
Ακριβώς δηλαδή αυτό που προσπαθεί να εξαφανίσει η κυβερνητική ανακοίνωση όταν συγκρίνει τις 120 με τις 240.
4. Η εξαγορά του δανείου πριν από το fund: «Απαγορεύεται από την Ευρώπη»
Εδώ η κυβερνητική απάντηση είναι σοβαρότερη και απαιτεί επίσης σοβαρή απάντηση.
Το ΥΠΕΘΟΟ υποστηρίζει ότι η πρόταση να δίνεται στον δανειολήπτη δυνατότητα εξαγοράς πριν από τη μεταβίβαση του δανείου σε fund προσκρούει στους ευρωπαϊκούς κανόνες περί αφερεγγυότητας.
Αν πράγματι υπάρχει συγκεκριμένη ευρωπαϊκή διάταξη που απαγορεύει ακριβώς το μοντέλο που προτείνει το ΠΑΣΟΚ, τότε η κυβέρνηση έχει ισχυρό επιχείρημα.
Αλλά εδώ δεν αρκεί η φράση:
«Το απαγορεύει η Ευρώπη».
Ποιος κανονισμός;
Ποιο άρθρο;
Ποια διάταξη;
Και ποιο ακριβώς τμήμα της πρότασης προσκρούει σε αυτή;
Αυτό πρέπει να παρουσιαστεί.
Διότι η επίκληση του «κοινοτικού δικαίου» χωρίς συγκεκριμένη νομική τεκμηρίωση δεν μπορεί να λειτουργεί σαν πολιτικό VAR:
«Ελέγχθηκε στις Βρυξέλλες – απαγορεύεται – συνεχίζουμε».
Το ΠΑΣΟΚ, από την πλευρά του, οφείλει επίσης να παρουσιάσει πλήρη νομική τεκμηρίωση ότι η πρότασή του μπορεί πράγματι να εφαρμοστεί.
Εδώ λοιπόν δεν έχουμε ακόμη έναν προφανή νικητή.
Έχουμε μια νομική διαφωνία που απαιτεί άρθρα και διατάξεις, όχι ανακοινώσεις.
5. Ελβετικό φράγκο: Το «άλλοι πλήρωσαν» δεν απαντά αν η σημερινή λύση είναι δίκαιη
Η κυβέρνηση χρησιμοποιεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον επιχείρημα.
Λέει περίπου:
Γιατί να δοθεί ευνοϊκότερη λύση στους σημερινούς οφειλέτες όταν το 33% έχει ήδη αποπληρώσει τα δάνειά του;
Πράγματι υπάρχει ζήτημα ίσης μεταχείρισης.
Αλλά αν ακολουθήσουμε αυτή τη λογική μέχρι τέλους, δημιουργείται ένα παράδοξο:
κάθε μελλοντική ευνοϊκότερη ρύθμιση θα ήταν άδικη απέναντι σε εκείνον που πλήρωσε νωρίτερα.
Τότε γιατί γίνονται ρυθμίσεις χρεών;
Γιατί γίνονται κουρέματα;
Γιατί υπάρχουν εξωδικαστικοί μηχανισμοί;
Γιατί μεταβάλλονται επιτόκια;
Γιατί θεσπίζονται περισσότερες δόσεις;
Σχεδόν κάθε νέα ρύθμιση δημιουργεί κάποια διαφοροποίηση μεταξύ εκείνου που πρόλαβε να εξοφλήσει και εκείνου που εξακολουθεί να χρωστά.
Το πραγματικό ερώτημα λοιπόν για τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο δεν είναι μόνο:
«Τι θα πούμε σε αυτούς που πλήρωσαν;»
Είναι:
«Ποια είναι η δίκαιη κατανομή του συναλλαγματικού κινδύνου για όσους εξακολουθούν να έχουν το πρόβλημα;»
Το ΠΑΣΟΚ έχει καταθέσει συγκεκριμένη θέση: τα δύο τρίτα του συναλλαγματικού κινδύνου στον πιστωτή και το ένα τρίτο στον οφειλέτη.
Η κυβέρνηση έχει επιλέξει άλλη λύση.
Άρα εδώ έχουμε δύο διαφορετικές πολιτικές προτάσεις.
Όχι μία πρόταση που «έχει ήδη εφαρμοστεί».
6. «Το 60% έκανε αίτηση» δεν σημαίνει ότι λύθηκε το πρόβλημα
Ακόμη πιο αδύναμο είναι το επιχείρημα περί συμμετοχής.
Το υπουργείο επικαλείται ότι περίπου το 60% των δανειοληπτών έχει κάνει αίτηση στη δική του λύση.
Αυτό μπορεί να δείχνει μεγάλη συμμετοχή.
Δεν αποδεικνύει όμως από μόνο του επιτυχία της ρύθμισης.
Για να το ξέρουμε χρειάζονται διαφορετικά στοιχεία:
Πόσες αιτήσεις εγκρίθηκαν;
Τι μείωση οφειλής πέτυχαν;
Ποια είναι η νέα μηνιαία δόση;
Πόσοι δανειολήπτες μπορούν πράγματι να την εξυπηρετήσουν;
Πόσοι απέρριψαν τη λύση;
Πόσοι θα παραμείνουν συνεπείς μετά από δύο ή τρία χρόνια;
Αίτηση δεν σημαίνει λύση.
Όπως ακριβώς ένταξη σε πρόγραμμα δεν σημαίνει αυτομάτως επιτυχημένο αποτέλεσμα.
7. Η μεγάλη παγίδα των ποσοστών του ιδιωτικού χρέους
Και μετά έρχονται οι αριθμοί.
96,6% του ΑΕΠ το ελληνικό ιδιωτικό χρέος έναντι 119,3% στην ΕΕ.
Μείωση του ληξιπρόθεσμου ιδιωτικού χρέους.
Μείωση του λόγου μη εξυπηρετούμενου προς εξυπηρετούμενο δανεισμό.
Αυτά, εφόσον χρησιμοποιούνται με την ίδια μεθοδολογία και επιβεβαιώνονται από τα επίσημα στοιχεία, είναι θετικές εξελίξεις.
Αλλά εδώ χρειάζεται τεράστια προσοχή.
Το «χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ» δεν είναι το ίδιο πράγμα με το «πόσοι πολίτες είναι πνιγμένοι στα χρέη».
Ο παρονομαστής έχει σημασία.
Αν αυξάνεται το ονομαστικό ΑΕΠ, ο λόγος χρέους/ΑΕΠ μπορεί να μειώνεται ακόμη και χωρίς αντίστοιχη ανακούφιση κάθε υπερχρεωμένου νοικοκυριού.
Και το ιδιωτικό χρέος είναι κατανεμημένο εξαιρετικά άνισα.
Ένας πολίτης χωρίς χρέος και ένας πολίτης που κινδυνεύει να χάσει το σπίτι του μπορεί στα μακροοικονομικά δεδομένα να συνυπάρχουν σε έναν εξαιρετικό «μέσο όρο».
Μόνο που ο δεύτερος εξακολουθεί να χάνει το σπίτι του.
8. Και υπάρχει ο ελέφαντας στο δωμάτιο: τα δάνεια δεν εξαφανίστηκαν επειδή έφυγαν από τις τράπεζες
Η μεγάλη συζήτηση των τελευταίων ετών είναι ακριβώς η μεταφορά τεράστιου όγκου προβληματικών δανείων από τους τραπεζικούς ισολογισμούς προς funds και servicers.
Γι’ αυτό χρειάζεται μεγάλη προσοχή όταν χρησιμοποιούνται δείκτες μη εξυπηρετούμενων δανείων για να περιγραφεί συνολικά το κοινωνικό πρόβλημα του ιδιωτικού χρέους.
Ένα κόκκινο δάνειο που έφυγε από τον ισολογισμό μιας τράπεζας δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκε από τη ζωή του οφειλέτη.
Μπορεί απλώς να άλλαξε πιστωτή και διαχειριστή.
Και εδώ βρίσκεται ένα από τα βασικά σημεία της σημερινής αντιπαράθεσης του ΠΑΣΟΚ με την κυβέρνηση: το ΠΑΣΟΚ ζητά αυστηρότερο έλεγχο στις σχέσεις funds, servicers και εταιρειών REOCO που αποκτούν ακίνητα.
Άρα το πρόβλημα δεν εξαντλείται στους τραπεζικούς δείκτες.
9. Ούτε ο Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης μπορεί να παρουσιάζεται σαν τελειωμένη υπόθεση
Το υπουργείο συμπεριλαμβάνει στις παρεμβάσεις του την ενεργοποίηση του Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης.
Αλλά ας θυμηθούμε κάτι βασικό:
Ο συγκεκριμένος μηχανισμός προβλέπεται ήδη από τον ν. 4738/2020.
Και τον Δεκέμβριο του 2025 το ίδιο το ΥΠΕΘΟΟ δημοσίευε ακόμη διαδικασία για τη σύσταση του Φορέα, στο πλαίσιο της δεύτερης φάσης του ανταγωνιστικού διαλόγου.
Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται μια πολύ απλή ερώτηση:
Πόσα χρόνια χρειάζεται για να ενεργοποιηθεί πλήρως ένας θεσμός που νομοθετήθηκε το 2020;
Γιατί το 2026 η κυβέρνηση δεν μπορεί να παρουσιάζει μόνο ως επιτυχία ότι «ενεργοποιεί» κάτι.
Πρέπει να εξηγήσει και γιατί χρειάστηκε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα για να ενεργοποιηθεί.
10. Το πραγματικό ερώτημα: Ποιο σύστημα προστατεύει καλύτερα τον οφειλέτη;
Και κάπου εδώ πρέπει να εγκαταλείψουμε την κομματική αριθμητική.
Δεν έχει ιδιαίτερη σημασία αν η ΝΔ έχει «οκτώ παρεμβάσεις» και το ΠΑΣΟΚ «έντεκα δεσμεύσεις».
Ούτε κερδίζει εκείνος που θα εμφανίσει μεγαλύτερο αριθμό δόσεων.
Το ερώτημα είναι πολύ απλούστερο:
Ποιο σύστημα δίνει σε έναν πραγματικά αδύναμο αλλά συνεργάσιμο οφειλέτη τη μεγαλύτερη πιθανότητα να ρυθμίσει βιώσιμα το χρέος του και να μη χάσει την κατοικία του;
Εκεί πρέπει να γίνει η σύγκριση.
Με πραγματικά παραδείγματα.
Με πραγματικές δόσεις.
Με πραγματικά κουρέματα.
Με πραγματικές απορρίψεις αιτήσεων.
Με πραγματικούς πλειστηριασμούς.
Με πραγματικούς ανθρώπους.
Η «πραγματικότητα προσπέρασε το ΠΑΣΟΚ»; Όχι τόσο γρήγορα
Η κυβέρνηση έχει αναμφισβήτητα θεσπίσει σημαντικές αλλαγές στον εξωδικαστικό μηχανισμό.
Και θα ήταν εξίσου λάθος να παρουσιάζεται σαν να μην έχει γίνει τίποτα.
Αλλά από αυτό μέχρι το:
«ό,τι προτείνει το ΠΑΣΟΚ είτε το έχουμε ήδη κάνει είτε απαγορεύεται»
υπάρχει μεγάλη απόσταση.
Γιατί οι 120 δόσεις δεν είναι το ίδιο πράγμα με τις έως 240 του εξωδικαστικού.
Η επαναφορά ενός ιδιαίτερου πλαισίου προστασίας της πρώτης κατοικίας δεν ταυτίζεται αυτομάτως με τις προστατευτικές ρυθμίσεις του σημερινού εξωδικαστικού.
Η πρόταση 2/3–1/3 για το ελβετικό φράγκο δεν είναι η κυβερνητική λύση.
Και η εξαγορά δανείου πριν από τη μεταβίβασή του σε fund χρειάζεται συγκεκριμένη ευρωπαϊκή νομική τεκμηρίωση για να αποδειχθεί ότι είναι πράγματι ανεφάρμοστη.
Επομένως, η πραγματικότητα δεν φαίνεται να έχει «προσπεράσει» το ΠΑΣΟΚ.
Αυτό που φαίνεται να έχει προσπεράσει η κυβερνητική ανακοίνωση είναι οι πραγματικές διαφορές μεταξύ των δύο προτάσεων.
Και υπάρχει μία ακόμη ειρωνεία.
Αν όλα έχουν ήδη λυθεί, αν η πρώτη κατοικία προστατεύεται, αν οι δόσεις επαρκούν, αν ο εξωδικαστικός λειτουργεί, αν το ελβετικό φράγκο αντιμετωπίστηκε και αν το ιδιωτικό χρέος βρίσκεται πλέον σε τόσο καλή πορεία, τότε γιατί χρειάζονται συνεχώς νέες ρυθμίσεις, νέες διευρύνσεις, νέα κουρέματα, νέες προστασίες και ένας Φορέας που έξι χρόνια μετά τη νομοθέτησή του ακόμη ενεργοποιείται;
Ίσως επειδή η πραγματικότητα είναι λίγο πιο δύσκολη από ένα δελτίο Τύπου.
Και σίγουρα πολύ πιο δύσκολη από τη φράση:
«Εμείς τα κάναμε ήδη όλα».
