Ακούγεται εξαιρετικά ελκυστικό: μία Κεφαλονιά, ένας προορισμός, ένα ισχυρό brand name.
Και ως βασική αρχή είναι σωστό.
Ο επισκέπτης πράγματι αγοράζει πρώτα την εμπειρία της Κεφαλονιάς και στη συνέχεια ανακαλύπτει το Αργοστόλι, το Ληξούρι, τη Σάμη, τον Πόρο, το Φισκάρδο, την Αγία Ευφημία και τις δεκάδες διαφορετικές περιοχές του νησιού.
Όμως υπάρχει μια σημαντική παγίδα.
Η επίκληση της ενότητας μπορεί πολύ εύκολα να χρησιμοποιηθεί για να συγκαλύψει πραγματικές γεωγραφικές ανισότητες.
Και τότε η συζήτηση περί «ενιαίου προορισμού» παύει να είναι αναπτυξιακή στρατηγική και κινδυνεύει να μετατραπεί σε βολικό επιχείρημα για τη διατήρηση μιας ήδη άνισης κατάστασης.
Γιατί άλλο πράγμα ο ενιαίος τουριστικός προορισμός και άλλο η συγκέντρωση υποδομών, επενδύσεων και ευκαιριών σε συγκεκριμένα σημεία του.
Ο επισκέπτης βλέπει Κεφαλονιά – ο κάτοικος όμως ζει σε συγκεκριμένο τόπο
Ναι, ο Βρετανός, ο Ιταλός ή ο Γερμανός τουρίστας πιθανότατα δεν γνωρίζει ούτε ενδιαφέρεται για τα διοικητικά όρια των Δήμων.
Ο κάτοικος όμως τα γνωρίζει πολύ καλά.
Γιατί μέσα σε αυτά ζει.
Εκεί πληρώνει φόρους και τέλη.
Εκεί χρησιμοποιεί δρόμους, σχολεία, λιμάνια, αθλητικές εγκαταστάσεις και δημόσιες υπηρεσίες.
Εκεί προσπαθεί να δημιουργήσει μια επιχείρηση και να κρατήσει την οικογένειά του.
Επομένως, η απαίτηση μιας περιοχής για περισσότερες υποδομές ή μεγαλύτερο μερίδιο αναπτυξιακών ευκαιριών δεν μπορεί αυτομάτως να βαφτίζεται «τοπικισμός».
Μερικές φορές είναι ακριβώς το αντίθετο.
Είναι απαίτηση περιφερειακής ισορροπίας.
Η ανάπτυξη δεν διαχέεται αυτόματα
Υπάρχει μια παλιά αντίληψη στην οικονομία των τόπων: ότι εάν ενισχυθεί αρκετά το ισχυρότερο κέντρο, κάποια στιγμή το όφελος θα διαχυθεί και προς την περιφέρεια.
Η πραγματικότητα δεν λειτουργεί πάντοτε έτσι.
Όταν μια περιοχή συγκεντρώνει περισσότερες μεταφορικές υποδομές, περισσότερες υπηρεσίες, μεγαλύτερη τουριστική κίνηση και περισσότερες επενδύσεις, αποκτά ένα επιπλέον πλεονέκτημα για να προσελκύσει ακόμη περισσότερη δραστηριότητα.
Δημιουργείται ένας κύκλος αυτοενίσχυσης.
Αντίθετα, μια περιοχή που μένει πίσω χρειάζεται συχνά στοχευμένη παρέμβαση για να μπορέσει να καλύψει την απόσταση.
Δεν αρκεί να της πούμε ότι θα ωφεληθεί επειδή συνολικά πηγαίνει καλά η Κεφαλονιά.
Το Ληξούρι δεν ζητά να γίνει Αργοστόλι
Αυτό είναι ένα κρίσιμο σημείο.
Η ανάγκη ενίσχυσης του Ληξουρίου και της Παλικής δεν σημαίνει ότι κάποιος θέλει να δημιουργήσει ένα δεύτερο Αργοστόλι.
Ούτε η αναβάθμιση της Σάμης σημαίνει ότι πρέπει να αντιγράψει το τουριστικό μοντέλο της Ερίσσου.
Αλλά η διαφορετική ταυτότητα δεν πρέπει να συγχέεται με μικρότερες αναπτυξιακές απαιτήσεις.
Μια περιοχή μπορεί να διατηρεί τον χαρακτήρα της και ταυτόχρονα να διεκδικεί καλύτερες υποδομές.
Καλύτερο λιμάνι.
Καλύτερες συγκοινωνίες.
Δημόσιες επενδύσεις.
Αναπλάσεις.
Τουριστική προβολή.
Νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες.
Αυτά δεν αλλοιώνουν την ταυτότητά της.
Της δίνουν τη δυνατότητα να την αξιοποιήσει.
Η κρουαζιέρα είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα
Το επιχείρημα ότι ένα κρουαζιερόπλοιο δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «λάφυρο» μεταξύ περιοχών είναι εύλογο.
Όμως χρειάζεται να δούμε και την άλλη πλευρά.
Εάν υπάρχει τεχνικά και οικονομικά η δυνατότητα περισσότερα σημεία του νησιού να συμμετέχουν στην οικονομία της κρουαζιέρας, γιατί αυτό πρέπει να θεωρείται εσωτερικός ανταγωνισμός;
Γιατί η αποκέντρωση της δραστηριότητας να αντιμετωπίζεται ως μεταφορά της ίδιας πίτας και όχι ως πιθανότητα δημιουργίας νέων εμπειριών;
Ένα διαφορετικό λιμάνι μπορεί να σημαίνει διαφορετικές εκδρομές.
Διαφορετικές επιχειρήσεις.
Διαφορετικές διαδρομές.
Διαφορετικό τουριστικό προϊόν.
Και τελικά διαφορετικούς λόγους για τους οποίους μια εταιρεία θα μπορούσε να εντάξει την Κεφαλονιά στα προγράμματά της.
Δεν είναι λοιπόν δεδομένο ότι η γεωγραφική διασπορά μοιράζει απλώς το υπάρχον όφελος.
Μπορεί και να το πολλαπλασιάζει.
Η αποκέντρωση μπορεί να μεγαλώσει την πίτα
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα.
Αν ένας επισκέπτης που φτάνει στο Αργοστόλι γνωρίζει μόνο το κέντρο, τον Μύρτο και τη Μελισσάνη, η οικονομική του δραστηριότητα ακολουθεί συγκεκριμένες διαδρομές.
Αν όμως δημιουργηθούν οργανωμένοι λόγοι να γνωρίσει την Παλική, τον νότο, τα χωριά, τα οινοποιεία, τις πολιτιστικές διαδρομές ή άλλες λιγότερο προβεβλημένες περιοχές, δεν έχουμε απλώς ανακατανομή.
Έχουμε εμπλουτισμό του προϊόντος.
Το ίδιο ισχύει για ολόκληρη την τουριστική οικονομία.
Η αποκέντρωση δεν σημαίνει να αφαιρέσουμε τουρίστες από το Αργοστόλι για να τους στείλουμε στο Ληξούρι.
Σημαίνει να δημιουργήσουμε περισσότερους λόγους ώστε ο επισκέπτης να επισκεφθεί και το Αργοστόλι και το Ληξούρι.
Εκεί πράγματι μεγαλώνει η πίτα.
Το ενιαίο brand χρειάζεται ισχυρές τοπικές ταυτότητες
Υπάρχει επίσης μια λανθασμένη αντίληψη ότι ένα ισχυρό τουριστικό brand απαιτεί περίπου ενιαία εικόνα.
Στην πραγματικότητα, οι ισχυρότεροι προορισμοί λειτουργούν συχνά αντίστροφα.
Η συνολική ταυτότητα γίνεται ισχυρότερη επειδή στο εσωτερικό της περιλαμβάνει πολλές διαφορετικές εμπειρίες.
Αυτό ακριβώς μπορεί να είναι το μεγάλο πλεονέκτημα της Κεφαλονιάς.
Το Αργοστόλι δεν είναι Φισκάρδο.
Το Φισκάρδο δεν είναι Σάμη.
Η Σάμη δεν είναι Ληξούρι.
Η Παλική δεν είναι Σκάλα.
Και ευτυχώς.
Γιατί διαφορετικά θα είχαμε έναν πολύ φτωχότερο τουριστικά προορισμό.
Άρα η σωστή στρατηγική δεν είναι να μειώσουμε τις τοπικές ταυτότητες στο όνομα ενός brand.
Είναι να τις κάνουμε ισχυρότερες και αναγνωρίσιμες κάτω από την κοινή ομπρέλα της Κεφαλονιάς.
Και ο υγιής ανταγωνισμός δεν είναι πάντα κακός
Χρειάζεται επίσης προσοχή όταν κάθε εσωτερικός ανταγωνισμός παρουσιάζεται ως πρόβλημα.
Ο υγιής ανταγωνισμός μπορεί να λειτουργήσει δημιουργικά.
Αν μία περιοχή αναβαθμίσει τους δημόσιους χώρους της, γιατί μια άλλη να μην προσπαθήσει να κάνει κάτι καλύτερο;
Αν ένας Δήμος αναπτύξει επιτυχημένες τουριστικές διαδρομές, γιατί να μην παρακινηθεί και ο γειτονικός;
Αν μια περιοχή καταφέρει να προσελκύσει μια νέα δραστηριότητα, γιατί αυτό να μην αποτελέσει κίνητρο για νέες ιδέες αλλού;
Το πρόβλημα δεν είναι ο ανταγωνισμός.
Το πρόβλημα είναι ο στείρος τοπικισμός, όπου η επιτυχία του άλλου αντιμετωπίζεται ως προσωπική ή πολιτική ήττα.
Αυτά είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα.
Η ενότητα δεν σημαίνει σιωπή απέναντι στις ανισότητες
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο πολιτικό ζήτημα.
Δεν υπηρετούμε την ενότητα της Κεφαλονιάς ζητώντας από τις επιμέρους κοινωνίες να σταματήσουν να μιλούν για όσα θεωρούν ότι τους λείπουν.
Το αντίθετο.
Η πραγματική ενότητα χτίζεται όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι συμμετέχουν δίκαια στην πρόοδο του τόπου.
Αν μια περιοχή θεωρεί ότι υστερεί σε υποδομές, το σωστό δεν είναι να της απαντήσουμε ότι πρέπει να σκέφτεται «κεφαλονίτικα» και όχι τοπικά.
Πρέπει να εξετάσουμε τα στοιχεία.
Υστερεί πράγματι;
Ποιες επενδύσεις έχουν γίνει;
Ποιες υποδομές χρειάζεται;
Ποια έργα είναι αναγκαία;
Ποια είναι η αναπτυξιακή της δυνατότητα;
Έτσι αντιμετωπίζεται ο τοπικισμός: με δεδομένα και δίκαιες αποφάσεις, όχι με ηθικές παραινέσεις περί ενότητας.
Ένα brand, πολλές πύλες εισόδου
Η Κεφαλονιά χρειάζεται ασφαλώς ενιαία παρουσία στις μεγάλες τουριστικές αγορές.
Το όνομα «Kefalonia» είναι το ισχυρότερο διεθνές περιουσιακό στοιχείο της.
Αλλά ένα ενιαίο brand μπορεί να έχει πολλές πύλες εισόδου και πολλούς ισχυρούς πόλους.
Ένα δυνατό Αργοστόλι.
Ένα αναβαθμισμένο Ληξούρι.
Μια ισχυρή Σάμη.
Έναν οργανωμένο Πόρο.
Μια ξεχωριστή Έρισσο.
Έναν δυναμικό τουριστικό νότο.
Αυτά δεν αποδυναμώνουν την Κεφαλονιά.
Την κάνουν ισχυρότερη.
Το πραγματικό στρατηγικό λάθος
Η φυσική ομορφιά πράγματι δεν αρκεί.
Χρειάζονται επενδύσεις, υποδομές, επαγγελματισμός, καθαριότητα, συγκοινωνίες, προβολή και σύγχρονο τουριστικό προϊόν.
Σε αυτό δύσκολα μπορεί να υπάρξει διαφωνία.
Αλλά υπάρχει και κάτι ακόμη που δεν αρκεί:
Δεν αρκεί να επαναλαμβάνουμε ότι είμαστε όλοι Κεφαλονιά.
Πρέπει αυτό να αποδεικνύεται στον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται οι ευκαιρίες.
Στα έργα.
Στις υποδομές.
Στην τουριστική προβολή.
Στις χρηματοδοτήσεις.
Στην πρόσβαση στις μεταφορές.
Στην πολιτική προσοχή που λαμβάνει κάθε περιοχή.
Διαφορετικά το «ένας προορισμός» μπορεί να καταλήξει ένα εξαιρετικό σύνθημα χωρίς αντίστοιχο αναπτυξιακό περιεχόμενο.
Μία Κεφαλονιά δεν σημαίνει μία Κεφαλονιά δύο ταχυτήτων
Το μέλλον του νησιού δεν βρίσκεται ούτε στον ακραίο τοπικισμό ούτε σε έναν τεχνητό συγκεντρωτισμό που παρουσιάζεται ως ενότητα.
Βρίσκεται κάπου πολύ πιο απαιτητικά:
στην ισόρροπη ανάπτυξη.
Στην κοινή διεθνή προβολή αλλά και στις ισχυρές τοπικές ταυτότητες.
Στη συνεργασία αλλά και στη δυνατότητα κάθε περιοχής να διεκδικεί.
Στην ενίσχυση του Αργοστολίου χωρίς αποδυνάμωση του Ληξουρίου.
Στην ανάπτυξη της Σάμης χωρίς φόβο ότι κάποιος άλλος «χάνει».
Στην ανάδειξη κάθε περιοχής ανάλογα με τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα.
Γιατί ο επισκέπτης μπορεί πράγματι να βλέπει έναν προορισμό.
Οι κάτοικοι όμως πρέπει να αισθάνονται ότι αυτός ο ένας προορισμός δημιουργεί πραγματικές ευκαιρίες σε ολόκληρο το νησί.
Αυτό είναι το δύσκολο στοίχημα.
Και τελικά, η μεγαλύτερη απειλή για την Κεφαλονιά δεν είναι μόνο οι εσωτερικές της διαιρέσεις.
Είναι να χρησιμοποιήσουμε τον φόβο των διαιρέσεων για να αποφύγουμε τη συζήτηση σχετικά με τις πραγματικές ανισότητες που τις γεννούν.
