Λιμάνια Κεφαλονιάς: Τα 1,1 δισ. της Ευρώπης, τα ερωτήματα Στεφανάτου και τα έργα που απουσιάζουν από την ανακοίνωσή του

Η παρέμβαση του τομεάρχη των «Αετών» ανοίγει μια συζήτηση για τον λιμενικό σχεδιασμό της επόμενης δεκαετίας. Τι προκύπτει, όμως, όταν οι αναφορές στα ευρωπαϊκά προγράμματα αντιπαραβάλλονται με τις πραγματικές προϋποθέσεις χρηματοδότησης και τις ήδη δημοσιευμένες διαδικασίες του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου;

Μια εκτενή παρέμβαση τεσσάρων σελίδων για το μέλλον των δέκα λιμανιών της Κεφαλονιάς και της Ιθάκης δημοσιοποίησε ο Ηλίας Στεφανάτος, τομεάρχης Λιμενικών Υποδομών και Θαλάσσιου Τουρισμού της δημοτικής παράταξης «Αετοί». Με τίτλο «Δέκα λιμάνια. Ευρωπαϊκά εργαλεία. Ποιος είναι ο οδικός χάρτης της επόμενης δεκαετίας;», παραθέτει ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, χρηματοδοτικά προγράμματα και δεκάδες ερωτήματα προς τη διοίκηση του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου.

Η συζήτηση για το μέλλον των λιμανιών είναι σημαντική. Αφορά τις ακτοπλοϊκές συγκοινωνίες, την ασφάλεια, τον τουρισμό και την οικονομία των δύο νησιών.

Ωστόσο, η παράθεση ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων δεν αρκεί για να διαπιστωθεί εάν ένας τοπικός φορέας έχει χάσει ευκαιρίες ή εάν ένα συγκεκριμένο έργο θα μπορούσε πράγματι να ενταχθεί σε κάποιο πρόγραμμα.

Και αυτή είναι η βασική διάκριση που χρειάζεται να γίνει στην ανακοίνωση Στεφανάτου.

Δέκα λιμάνια, αλλά δεν έχουν όλα τις ίδιες ανάγκες

Ο Ηλίας Στεφανάτος αναφέρεται στα δέκα λιμάνια που διαχειρίζεται το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο Κεφαλονιάς και Ιθάκης.

Πρόκειται για το Αργοστόλι, το Ληξούρι, το Φισκάρδο, τη Σάμη, τον Πόρο, την Πεσσάδα, τον Πισαετό, το Βαθύ, το Κιόνι και τις Φρίκες.

Η ανάγκη συντονισμού είναι πραγματική.

Όμως οι συγκεκριμένες εγκαταστάσεις δεν εξυπηρετούν όλες την ίδια δραστηριότητα.

Άλλες έχουν καθοριστικό ρόλο στην τακτική ακτοπλοΐα, άλλες εξυπηρετούν περισσότερο σκάφη αναψυχής και άλλες συνδυάζουν διαφορετικές χρήσεις.

Επομένως, ένας ενιαίος σχεδιασμός δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ένα ενιαίο επενδυτικό μοντέλο.

Αντίθετα, απαιτεί διαφοροποίηση των προτεραιοτήτων, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε λιμένα.

Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να απαριθμηθούν δέκα λιμάνια, αλλά να εξεταστούν οι πραγματικές ανάγκες και η τεχνική ετοιμότητα καθενός.

Τα τρία λιμάνια του TEN-T και το ζήτημα της επιλεξιμότητας

Στην ανακοίνωση αναφέρεται ότι το Αργοστόλι, το Ληξούρι και ο Πόρος περιλαμβάνονται στο διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών TEN-T, βάσει του κανονισμού 2024/1679.

Πρόκειται για μια σημαντική ευρωπαϊκή κατηγορία υποδομών.

Η ένταξη στο TEN-T συνδέεται με ευρωπαϊκές προτεραιότητες, τεχνικά πρότυπα και δυνατότητες συμμετοχής σε χρηματοδοτικά προγράμματα.

Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι κάθε προτεινόμενη παρέμβαση στα συγκεκριμένα λιμάνια είναι αυτομάτως επιλέξιμη για χρηματοδότηση.

Οι ευρωπαϊκές προσκλήσεις προβλέπουν συγκεκριμένες κατηγορίες έργων, απαιτήσεις τεχνικής ωριμότητας, όρους συγχρηματοδότησης και διαδικασίες αξιολόγησης.

Συνεπώς, για να διαπιστωθεί αν χάθηκε μια χρηματοδοτική ευκαιρία, πρέπει πρώτα να προσδιοριστεί το συγκεκριμένο έργο που θα μπορούσε να υποβληθεί.

Στην ανακοίνωση τίθεται το ερώτημα ποια έργα έχουν εξεταστεί για χρηματοδότηση, χωρίς όμως να παρουσιάζεται τεκμηριωμένος κατάλογος επιλέξιμων έργων που απορρίφθηκαν ή δεν υποβλήθηκαν.

Αυτή είναι μια ουσιαστική εκκρεμότητα στην επιχειρηματολογία.

Το 1,1 δισ. ευρώ του CEF: Ευρωπαϊκός προϋπολογισμός, όχι διαθέσιμο ταμείο για τα νησιά

Ιδιαίτερη θέση στην παρέμβαση έχει η πρόσκληση CEF Transport 2026, συνολικού ύψους 1,1 δισ. ευρώ, η οποία έκλεισε στις 6 Οκτωβρίου.

Τα στοιχεία αυτά είναι ακριβή.

Η πρόσκληση αφορούσε, μεταξύ άλλων, έργα σιδηροδρομικών μεταφορών, εσωτερικής ναυσιπλοΐας, στρατιωτικής κινητικότητας, ψηφιοποίησης και υποδομών εναλλακτικών καυσίμων.

Δεν επρόκειτο για ένα γενικό πρόγραμμα χρηματοδότησης οποιασδήποτε λιμενικής παρέμβασης.

Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή υπηρεσία CINEA, υποβλήθηκαν 246 προτάσεις που ζητούν συνολικά σχεδόν 3 δισ. ευρώ.

Δηλαδή οι αιτούμενες χρηματοδοτήσεις ήταν περίπου 2,7 φορές μεγαλύτερες από τον διαθέσιμο προϋπολογισμό.

Αυτό δείχνει ότι ακόμη και η υποβολή μιας επιλέξιμης πρότασης δεν εξασφαλίζει την έγκρισή της.

Ο Ηλίας Στεφανάτος ζητά να μάθει εάν έγινε έλεγχος επιλεξιμότητας και εάν υπήρξε προπαρασκευαστική συνεργασία για τη συγκεκριμένη πρόσκληση.

Πρόκειται για ερωτήματα που μπορούν να απαντηθούν με διοικητικά έγγραφα.

Ωστόσο, μέχρι να προσδιοριστεί ποιο συγκεκριμένο έργο μπορούσε να πληροί τους όρους της πρόσκλησης, δεν μπορεί να εξαχθεί συμπέρασμα ότι η Κεφαλονιά έχασε χρηματοδότηση.

Η ύπαρξη ενός ευρωπαϊκού προγράμματος και η πραγματική δυνατότητα ένταξης ενός τοπικού έργου είναι δύο διαφορετικά πράγματα.

JASPERS: Τεχνική βοήθεια, όχι εξασφαλισμένη χρηματοδότηση

Ο τομεάρχης των «Αετών» αναφέρεται επίσης στο πρόγραμμα JASPERS, το οποίο συνδέεται με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Πράγματι, το 2026 παρουσιάστηκε ευρωπαϊκή πρωτοβουλία ενίσχυσης της τεχνικής ικανότητας μικρών και μεσαίων λιμένων του δικτύου TEN-T.

Σκοπός της είναι να βοηθήσει τις λιμενικές αρχές να προετοιμάζουν καλύτερες και τεχνικά ώριμες επενδυτικές προτάσεις.

Εδώ, όμως, απαιτείται μια διευκρίνιση.

Το JASPERS δεν αποτελεί αυτόματη χρηματοδότηση κατασκευής έργων.

Προσφέρει συμβουλευτική υποστήριξη, τεχνική κατάρτιση και βοήθεια στην προετοιμασία επενδύσεων.

Ο Στεφανάτος ρωτά εάν έχει αποσταλεί αίτημα ενημέρωσης ή εάν έχει εξεταστεί η δυνατότητα συμμετοχής.

Το ερώτημα είναι συγκεκριμένο και μπορεί να ελεγχθεί.

Δεν αποδεικνύει, όμως, από μόνο του έλλειψη σχεδιασμού, ούτε ότι κάποιο λιμενικό έργο θα είχε ήδη εξασφαλίσει χρηματοδότηση μέσω της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας.

Η ηλεκτροδότηση πλοίων και η προθεσμία του 2029

Η ανακοίνωση αναφέρεται και στην ηλεκτροδότηση των πλοίων από την ξηρά, γνωστή ως Onshore Power Supply ή cold ironing.

Η συγκεκριμένη τεχνολογία επιτρέπει στα κατάλληλα εξοπλισμένα πλοία να περιορίζουν τη χρήση των βοηθητικών μηχανών τους όσο βρίσκονται ελλιμενισμένα.

Πρόκειται για σημαντική περιβαλλοντική παρέμβαση.

Ο ευρωπαϊκός κανονισμός 2023/1804 προβλέπει υποχρεώσεις για συγκεκριμένες κατηγορίες λιμένων TEN-T μέχρι το τέλος του 2029.

Όμως οι υποχρεώσεις αυτές δεν ισχύουν αδιακρίτως για κάθε λιμάνι.

Εξαρτώνται, μεταξύ άλλων, από το είδος και το μέγεθος των πλοίων, τον αριθμό των ετήσιων προσεγγίσεων και συγκεκριμένες εξαιρέσεις που προβλέπει ο κανονισμός.

Επομένως, για να διαπιστωθεί εάν ένα λιμάνι της Κεφαλονιάς υπάγεται στις σχετικές υποχρεώσεις, απαιτούνται πραγματικά στοιχεία κίνησης και τεχνική αξιολόγηση.

Η ανακοίνωση θέτει σχετικά ερωτήματα, αλλά δεν παρουσιάζει αυτά τα δεδομένα.

Συνεπώς, η αναφορά στο 2029 δεν αρκεί από μόνη της για να διαπιστωθεί ποια ακριβώς υποχρέωση έχει κάθε λιμάνι.

Οι μελέτες που έχουν ήδη δημοσιευθεί

Ένα από τα κεντρικά επιχειρήματα του Ηλία Στεφανάτου είναι ότι η προκήρυξη μιας μελέτης δεν ισοδυναμεί με ολοκλήρωση έργου.

Σε αυτό υπάρχει μια ουσιαστική διάκριση.

Μια μελέτη δεν είναι κατασκευή.

Ούτε μια προκήρυξη αποτελεί απόδειξη ότι μια λιμενική υποδομή έχει αναβαθμιστεί.

Από την άλλη πλευρά, η προετοιμασία των μελετών είναι αναγκαίο στάδιο για την ωρίμανση πολλών δημόσιων έργων.

Στην περίπτωση του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Κεφαλονιάς και Ιθάκης υπάρχουν δημοσιευμένες διαδικασίες που δεν πρέπει να αγνοούνται.

Εντοπίζεται, μεταξύ άλλων, διαγωνιστική τεκμηρίωση για μελέτες λιμενικών εγκαταστάσεων στον Πόρο, στο Βαθύ της Ιθάκης, στη Σάμη και στο Φισκάρδο.

Στην ίδια τεκμηρίωση περιλαμβάνονται αντικείμενα όπως τοπογραφικές, λιμενικές, ηλεκτρομηχανολογικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές μελέτες.

Επίσης, έχει δημοσιευθεί διαδικασία για την προμήθεια και εγκατάσταση λιμενικού εξοπλισμού σε Αργοστόλι, Σάμη, Φισκάρδο και Αγία Πελαγία.

Οι ενέργειες αυτές δεν αποδεικνύουν ότι ολοκληρώθηκαν όλα τα προβλεπόμενα έργα.

Αποδεικνύουν, όμως, ότι υπάρχουν συγκεκριμένες διοικητικές και τεχνικές διαδικασίες που πρέπει να ενταχθούν στην αποτίμηση της δραστηριότητας του φορέα.

Μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση χρειάζεται να καταγράφει τόσο τις εκκρεμότητες όσο και όσα έχουν ήδη προχωρήσει.

Το παράδειγμα της Πεσσάδας και των Φρικών

Ο Στεφανάτος αναφέρεται ειδικά στην προκήρυξη του Φεβρουαρίου 2025 για μελέτες που αφορούν τον Πόρο, το Βαθύ Ιθάκης, τη Σάμη και το Φισκάρδο.

Ζητά να πληροφορηθεί πότε ολοκληρώθηκε η διαδικασία, εάν υπογράφηκε σύμβαση και ποια παραδοτέα έχουν παραληφθεί.

Πρόκειται για ερωτήματα που επιδέχονται σαφή απάντηση.

Παράλληλα, ζητά ενημέρωση για έργα στην Πεσσάδα και στις Φρίκες.

Για τις Φρίκες, ωστόσο, υπάρχουν και διαδικασίες στις οποίες εμπλέκεται ο Δήμος Ιθάκης, όπως η προγραμματική σύμβαση για την εκπόνηση μελετών διαπλάτυνσης λιμενικής υποδομής.

Αυτό δείχνει γιατί η κατανομή των αρμοδιοτήτων πρέπει να εξετάζεται ανά έργο.

Η διοίκηση του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου έχει συγκεκριμένες ευθύνες, αλλά η πορεία μιας παρέμβασης μπορεί να συνδέεται και με άλλους φορείς, χρηματοδότες και αδειοδοτούσες αρχές.

Χωρίς αυτή τη διάκριση, υπάρχει κίνδυνος να αποδοθεί συνολικά σε έναν φορέα η ευθύνη για διαδικασίες που απαιτούν τη συμμετοχή περισσότερων υπηρεσιών.

Η κλιματική ανθεκτικότητα είναι πραγματική ανάγκη

Η ανακοίνωση περιλαμβάνει επίσης αναφορά στην κλιματική ανθεκτικότητα των λιμενικών υποδομών.

Ο ακραίος κυματισμός, οι πλημμύρες, η διάβρωση και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι ζητήματα που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στον σχεδιασμό.

Η απαίτηση να εξετάζονται οι μελλοντικές κλιματικές συνθήκες αποτελεί ουσιαστική τεχνική παράμετρο.

Αλλά και εδώ η συζήτηση πρέπει να μεταφερθεί από τη γενική διατύπωση στα συγκεκριμένα έργα.

Ποια λιμάνια αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους;

Ποιες παρεμβάσεις έχουν προτεραιότητα;

Ποιες υφιστάμενες μελέτες περιλαμβάνουν σχετικές εκτιμήσεις;

Χωρίς απαντήσεις στα παραπάνω δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί ποια επένδυση πρέπει να προηγηθεί.

Ο οδικός χάρτης πρέπει να περιλαμβάνει και τα ήδη προγραμματισμένα έργα

Στο τελευταίο μέρος της παρέμβασής του, ο Ηλίας Στεφανάτος ζητά ένα συγκεντρωτικό μητρώο έργων με προϋπολογισμούς, στάδια ωριμότητας και χρονοδιαγράμματα.

Η δημοσιοποίηση τέτοιων στοιχείων θα διευκόλυνε την ενημέρωση των πολιτών και τον έλεγχο της προόδου.

Για να είναι, όμως, αξιόπιστη η συζήτηση, ο απολογισμός πρέπει να ξεκινά από την καταγραφή των πραγματικών δεδομένων.

Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται να συμπεριληφθούν οι ήδη προκηρυγμένες μελέτες, οι εγκεκριμένες χρηματοδοτήσεις, οι προμήθειες εξοπλισμού, οι συμβάσεις που έχουν υπογραφεί και οι παρεμβάσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη.

Αντίστοιχα, πρέπει να καταγραφούν οι καθυστερήσεις, οι εκκρεμότητες και τα έργα που δεν έχουν εξασφαλίσει χρηματοδότηση.

Η συνολική εικόνα δεν προκύπτει ούτε από την απαρίθμηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων ούτε μόνο από την ανακοίνωση τοπικών παρεμβάσεων.

Προκύπτει από την αντιπαραβολή σχεδιασμού, διοικητικής προόδου και τελικού αποτελέσματος.

Από τις ευρωπαϊκές δυνατότητες στις πραγματικές επενδύσεις

Ο Ηλίας Στεφανάτος κλείνει την παρέμβασή του με τη διαπίστωση ότι η ανάπτυξη δεν μετριέται στις εξαγγελίες, αλλά στα αποτελέσματα.

Αυτό είναι ένα κριτήριο που μπορεί να εφαρμοστεί σε κάθε δημόσιο φορέα.

Για να αξιολογηθεί, όμως, η διοίκηση του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου, πρέπει να γνωρίζουμε ποια έργα σχεδιάστηκαν, ποια χρηματοδοτήθηκαν, ποια ωρίμασαν και ποια παραδόθηκαν.

Η ανακοίνωση των «Αετών» θέτει ερωτήματα για αυτή την πορεία.

Δεν παρουσιάζει, ωστόσο, πλήρη συγκριτική αποτίμηση των ήδη δημοσιευμένων ενεργειών του Λιμενικού Ταμείου ούτε τεκμηριώνει συγκεκριμένη χαμένη χρηματοδότηση από το CEF ή το JASPERS.

Από την άλλη, η ύπαρξη προκηρύξεων και μελετών δεν αρκεί για να αποδειχθεί ότι όλες οι ανάγκες των λιμανιών αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά.

Το ζητούμενο για την Κεφαλονιά και την Ιθάκη είναι ένας δημόσια ελέγξιμος κατάλογος έργων, με πραγματικά ποσά, σαφείς αρμοδιότητες, συγκεκριμένες ημερομηνίες και μετρήσιμη πρόοδο.

Μόνο με αυτά τα στοιχεία μπορεί να αξιολογηθεί τόσο η δραστηριότητα της διοίκησης όσο και η βασιμότητα της κριτικής που της ασκείται.

Και μόνο έτσι η συζήτηση για τα δέκα λιμάνια θα μεταφερθεί από τις γενικές αναφορές στις ευρωπαϊκές ευκαιρίες στην πραγματική πορεία των υποδομών.