Άρθρο γνώμης | Kefalonia Magazine
Η συμφωνία για την Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης του Σινά μπορεί να αποτελεί μια εξαιρετικά σημαντική διπλωματική επιτυχία. Όμως ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης επέλεξε να χαρακτηρίσει «αντιπολίτευση στη χώρα» το αίτημα του ΠΑΣΟΚ να δημοσιοποιηθεί το κείμενό της. Μια τοποθέτηση που ανοίγει πολύ μεγαλύτερη συζήτηση για τη διαφάνεια, τη θεσμική λογοδοσία και τα όρια της κυβερνητικής ρητορικής.
Η Μονή Σινά δεν είναι κομματικό λάφυρο
Η Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης του Σινά δεν ανήκει σε καμία κυβέρνηση, σε κανένα πολιτικό κόμμα και σε καμία κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά και πνευματικά κέντρα της Ορθοδοξίας, με παρουσία που εκτείνεται σε περίπου δεκαπέντε αιώνες.
Η προστασία της θρησκευτικής της ταυτότητας, η διατήρηση του μοναστικού της χαρακτήρα και η εξασφάλιση της απρόσκοπτης λειτουργίας της αποτελούν ζητήματα που υπερβαίνουν τις κομματικές αντιπαραθέσεις.
Επομένως, εφόσον η συμφωνία με την Αίγυπτο διασφαλίζει ουσιαστικά αυτά τα χαρακτηριστικά, πρόκειται για μια εξέλιξη που αξίζει να αναγνωριστεί.
Η ελληνική κυβέρνηση δικαιούται να παρουσιάζει τη συμβολή της στις διαπραγματεύσεις.
Το υπουργείο Εξωτερικών δικαιούται να αναδεικνύει τις διπλωματικές προσπάθειες που κατέβαλε.
Και η στήριξη των Ορθόδοξων Εκκλησιών αποτελεί αναμφίβολα σημαντικό στοιχείο.
Όμως τίποτε από αυτά δεν σημαίνει ότι η συμφωνία πρέπει να εξαιρεθεί από τον δημόσιο έλεγχο.
Ακριβώς επειδή πρόκειται για ένα τόσο σημαντικό ζήτημα, η ενημέρωση πρέπει να είναι ουσιαστική και πλήρης.
«Κάνουν αντιπολίτευση στη χώρα» – Μια φράση που προκαλεί ερωτήματα
Ο Παύλος Μαρινάκης, απαντώντας στο αίτημα του ΠΑΣΟΚ να δημοσιοποιηθεί το κείμενο της συμφωνίας, προχώρησε σε μια ιδιαίτερα βαριά πολιτική τοποθέτηση.
«Δεν κάνουν πλέον αντιπολίτευση στον Μητσοτάκη, δεν κάνουν πλέον αντιπολίτευση στη Νέα Δημοκρατία. Κάνουν αντιπολίτευση στη χώρα», δήλωσε.
Ας εξετάσουμε τι σημαίνει αυτή η φράση.
Η αντιπολίτευση ζητά να δει ένα κείμενο που η κυβέρνηση χαρακτηρίζει ιστορικής σημασίας.
Δεν προκύπτει από αυτό το αίτημα και μόνο ότι επιδιώκει να υπονομεύσει τη Μονή.
Δεν προκύπτει ότι αντιτίθεται στην προστασία της.
Και ασφαλώς δεν προκύπτει ότι στρέφεται εναντίον της Ελλάδας.
Το να ζητά ένα κοινοβουλευτικό κόμμα ενημέρωση για μια συμφωνία είναι μέρος της θεσμικής του λειτουργίας.
Μπορεί η κυβέρνηση να διαφωνεί με τη στάση του.
Μπορεί να θεωρεί ότι η αντιπολίτευση βιάζεται να ασκήσει κριτική.
Μπορεί να εξηγεί ότι η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί και ότι το κείμενο δεν είναι ακόμη διαθέσιμο για δημοσιοποίηση.
Όλα αυτά αποτελούν θεμιτές πολιτικές απαντήσεις.
Αλλά το να παρουσιάζεται το αίτημα διαφάνειας ως επίθεση στη χώρα είναι κάτι εντελώς διαφορετικό.
Διότι η κυβέρνηση δεν ταυτίζεται με την Ελλάδα.
Ούτε η κριτική στην κυβέρνηση ισοδυναμεί με αμφισβήτηση του εθνικού συμφέροντος.
Η κυβέρνηση δεν έχει το μονοπώλιο του πατριωτισμού
Η φράση του κυβερνητικού εκπροσώπου δημιουργεί μια προβληματική διάκριση.
Από τη μία πλευρά εμφανίζεται η κυβέρνηση, η οποία παρουσιάζει μια συμφωνία ως εθνική επιτυχία.
Από την άλλη, όποιος ζητά περισσότερες πληροφορίες κινδυνεύει να χαρακτηριστεί αντίπαλος όχι της κυβέρνησης, αλλά της ίδιας της χώρας.
Αυτός ο τρόπος πολιτικής αντιπαράθεσης δεν βοηθά τη δημοκρατική συζήτηση.
Το εθνικό συμφέρον δεν αποτελεί αποκλειστικό πεδίο ερμηνείας της εκάστοτε κυβέρνησης.
Η αντιπολίτευση έχει δικαίωμα και υποχρέωση να εξετάζει τις κυβερνητικές επιλογές, ιδιαίτερα όταν αυτές αφορούν διεθνείς συμφωνίες, θρησκευτικά ιδρύματα και ζητήματα ιστορικής σημασίας.
Ο πατριωτισμός δεν αποδεικνύεται με την άκριτη αποδοχή κάθε κυβερνητικής ανακοίνωσης.
Ούτε η θεσμική υπευθυνότητα μετριέται από το πόσο πρόθυμα ένα κόμμα συμφωνεί με την κυβέρνηση.
Μια δημοκρατική πολιτεία χρειάζεται και αποτελεσματική κυβέρνηση και ουσιαστική αντιπολίτευση.
Η μία δεν ακυρώνει τον ρόλο της άλλης.
Αφού η συμφωνία δεν έχει ολοκληρωθεί, γιατί παρουσιάζεται ως οριστική επιτυχία;
Υπάρχει ένα ακόμη ενδιαφέρον σημείο στη δήλωση του Παύλου Μαρινάκη.
Ο ίδιος διευκρίνισε ότι το κείμενο θα δοθεί στη δημοσιότητα όταν ολοκληρωθεί η διαδικασία.
«Είναι προφανές ότι θα δημοσιοποιηθεί η συμφωνία όταν ολοκληρωθεί. Δεν θα είναι κρυφή η συμφωνία», ανέφερε.
Η διευκρίνιση αυτή είναι σημαντική και πρέπει να καταγραφεί.
Καμία σοβαρή συζήτηση δεν μπορεί να αγνοεί ότι μια διεθνής ή διακρατικά υποστηριζόμενη διαδικασία ενδέχεται να περιλαμβάνει στάδια διαπραγμάτευσης, τελικής διαμόρφωσης και υπογραφής.
Όμως, εφόσον η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί, είναι απολύτως εύλογο να ζητείται σαφής ενημέρωση για το στάδιο στο οποίο βρίσκεται.
Ποια σημεία έχουν συμφωνηθεί οριστικά;
Ποιες νομικές διασφαλίσεις προβλέπονται;
Τι ακριβώς κατοχυρώνεται για τη Σιναϊτική Αδελφότητα;
Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στη χρήση, στην κατοχή και στην ιδιοκτησία των χώρων;
Υπάρχουν εκκρεμότητες που πρέπει να διευθετηθούν πριν από την υπογραφή;
Αυτά δεν είναι εχθρικά ερωτήματα.
Είναι τα ερωτήματα που προκύπτουν από την ίδια τη σημασία της συμφωνίας.
Η κυβέρνηση μπορεί να εξηγήσει ποια στοιχεία δεν είναι ακόμη δυνατόν να δημοσιοποιηθούν και για ποιον λόγο.
Αυτό, όμως, δεν καθιστά αθέμιτο το αίτημα να υπάρξει πλήρης ενημέρωση μόλις ολοκληρωθεί η διαδικασία.
Η στήριξη των Πατριαρχείων δεν καταργεί τον κοινοβουλευτικό έλεγχο
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος επικαλέστηκε τη στήριξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, των Πατριαρχείων Αλεξανδρείας και Ιεροσολύμων, καθώς και των Εκκλησιών Ελλάδος και Κύπρου.
Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.
Οι εκκλησιαστικοί θεσμοί διαθέτουν άμεσο ενδιαφέρον για τη διατήρηση της πνευματικής και θρησκευτικής ταυτότητας της Μονής.
Η συναίνεσή τους αποτελεί σημαντική ένδειξη ότι η προτεινόμενη ρύθμιση αντιμετωπίζεται θετικά από τον ορθόδοξο κόσμο.
Αλλά πρέπει να γίνει μια καθαρή διάκριση.
Η εκκλησιαστική στήριξη και ο κοινοβουλευτικός έλεγχος δεν είναι ανταγωνιστικές διαδικασίες.
Οι Πατριάρχες και οι Εκκλησίες αξιολογούν τη συμφωνία από τη δική τους θεσμική θέση.
Τα πολιτικά κόμματα έχουν διαφορετικό ρόλο: να εξετάζουν τις ενέργειες της κυβέρνησης και να ζητούν λογοδοσία για τις επιλογές της.
Το ένα δεν υποκαθιστά το άλλο.
Η επίκληση της στήριξης των Εκκλησιών μπορεί να ενισχύει την επιχειρηματολογία της κυβέρνησης.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι κάθε ερώτηση για το νομικό περιεχόμενο της συμφωνίας είναι περιττή ή προσβλητική.
Ο σεβασμός προς τους εκκλησιαστικούς θεσμούς δεν απαιτεί την παραίτηση από τον δημοκρατικό έλεγχο.
Η διαφάνεια προστατεύει και την ίδια τη συμφωνία
Η δημοσιοποίηση του τελικού κειμένου δεν είναι μόνο ζήτημα αντιπολιτευτικού ελέγχου.
Μπορεί να λειτουργήσει και υπέρ της ίδιας της συμφωνίας.
Εφόσον οι ρυθμίσεις πράγματι διασφαλίζουν τον θρησκευτικό χαρακτήρα της Μονής, την αποκλειστική χρήση των χώρων λατρείας και τη συνέχιση της μοναστικής ζωής, η παρουσίασή τους θα επιτρέψει να γίνει κατανοητή η πραγματική τους σημασία.
Θα περιορίσει επίσης τον χώρο για παρερμηνείες, υπερβολές και ατεκμηρίωτες εκτιμήσεις.
Η εμπιστοσύνη δεν οικοδομείται μόνο με διαβεβαιώσεις.
Οικοδομείται και με τη δυνατότητα των πολιτών να γνωρίζουν τι ακριβώς έχει συμφωνηθεί.
Αυτό έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν μια κυβέρνηση χρησιμοποιεί χαρακτηρισμούς όπως «ιστορική συμφωνία» και «εθνική επιτυχία».
Όσο μεγαλύτερη είναι η σημασία που αποδίδεται σε μια εξέλιξη, τόσο μεγαλύτερο είναι και το ενδιαφέρον για την τεκμηρίωσή της.
Η αντιπολίτευση οφείλει επίσης να είναι υπεύθυνη
Ασφαλώς, η υποχρέωση σοβαρότητας δεν αφορά μόνο την κυβέρνηση.
Το ΠΑΣΟΚ και κάθε άλλο κόμμα οφείλουν να αξιολογούν τα δεδομένα χωρίς να προδικάζουν το περιεχόμενο ενός κειμένου που δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί.
Δεν θα ήταν ορθό να χαρακτηριστεί αποτυχημένη μια συμφωνία χωρίς να έχουν εξεταστεί οι τελικές ρυθμίσεις της.
Ούτε να υποβαθμιστεί η σημασία μιας ενδεχόμενης ιστορικής διευθέτησης μόνο και μόνο επειδή επιτεύχθηκε με τη συνδρομή της σημερινής κυβέρνησης.
Αλλά η ίδια αρχή ισχύει και αντίστροφα.
Δεν μπορεί να απαιτείται από την αντιπολίτευση να αποδεχθεί εκ των προτέρων όλες τις κυβερνητικές εκτιμήσεις χωρίς πρόσβαση στο πλήρες περιεχόμενο.
Η υπεύθυνη στάση είναι να αναγνωρίζεται η σημασία της προσπάθειας και ταυτόχρονα να ζητείται ενημέρωση για τους τελικούς όρους.
Αυτό δεν είναι αντίφαση.
Είναι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ο δημοκρατικός έλεγχος.
Κύριε Μαρινάκη, η χώρα είναι μεγαλύτερη από οποιαδήποτε κυβέρνηση
Η ουσία της αντιπαράθεσης δεν βρίσκεται τελικά στο αν η συμφωνία για τη Μονή Σινά είναι σημαντική.
Είναι σημαντική.
Ούτε στο αν η ελληνική κυβέρνηση δικαιούται να παρουσιάζει τη συμβολή της.
Ασφαλώς και δικαιούται.
Το ζήτημα είναι αν μια κυβέρνηση μπορεί να αντιμετωπίζει το αίτημα για δημοσιοποίηση μιας συμφωνίας ως απόδειξη ότι η αντιπολίτευση στρέφεται εναντίον της χώρας.
Και εδώ η απάντηση πρέπει να είναι σαφής.
Η Ελλάδα δεν ταυτίζεται με την εκάστοτε κυβέρνηση.
Το εθνικό συμφέρον δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο κανενός κόμματος.
Η προστασία της Μονής Σινά είναι υπόθεση ιστορικής, θρησκευτικής και πολιτιστικής σημασίας, όχι πεδίο στο οποίο πρέπει να μετράμε ποιος δικαιούται να κάνει ερωτήσεις.
Η κυβέρνηση μπορεί να υπερασπίζεται τη συμφωνία.
Η αντιπολίτευση μπορεί να ζητά το κείμενό της.
Οι εκκλησιαστικοί θεσμοί μπορούν να εκφράζουν τη στήριξή τους.
Και οι πολίτες μπορούν να απαιτούν πλήρη ενημέρωση.
Όλα αυτά μπορούν να συνυπάρχουν.
Κύριε Μαρινάκη, η απαίτηση να δούμε μια συμφωνία δεν είναι επίθεση στην Ελλάδα. Είναι αίτημα διαφάνειας.
Και μια πραγματικά ιστορική συμφωνία δεν χρειάζεται να προστατευτεί από τις ερωτήσεις.
Χρειάζεται να αντέχει στον έλεγχο.
Γιατί η χώρα δεν είναι η κυβέρνηση. Και η λογοδοσία δεν είναι αντιπατριωτισμός.
