Πλεονάσματα δισεκατομμυρίων, 400 ευρώ στους συνταξιούχους και… σταθερότητα! Όσα δεν λέει η κυριακάτικη ανασκόπηση Μητσοτάκη
Με έναν κατάλογο θετικών οικονομικών στοιχείων, κυβερνητικών παρεμβάσεων και νέων εξαγγελιών, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιχειρεί στην εβδομαδιαία ανασκόπησή του να παρουσιάσει την εικόνα μιας χώρας που προχωρά με σταθερότητα προς τις εκλογές του 2027. Ωστόσο, πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν ερωτήματα που δεν απαντώνται μόνο με ανακοινώσεις και ποσοστά.
Η κυριακάτικη ανασκόπηση του πρωθυπουργού ξεκινά με την κατάθεση του κρατικού προϋπολογισμού και καταλήγει στο μήνυμα του Πολυτεχνείου.
Στο ενδιάμεσο περιλαμβάνει πρωτογενή πλεονάσματα, φορολογικά έσοδα, ενισχύσεις συνταξιούχων, επιδοτήσεις καυσίμων, εκπτώσεις στα σούπερ μάρκετ, ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και κυβερνητικές πρωτοβουλίες.
Το κεντρικό πολιτικό μήνυμα είναι ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε τροχιά προόδου και ότι στις εκλογές του 2027 οι πολίτες θα αποφασίσουν αν θα συνεχιστεί αυτή η πορεία.
Ας εξετάσουμε, όμως, τι ακριβώς αποδεικνύουν τα στοιχεία και ποια ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά.
Πλεόνασμα 7,78 δισ. ευρώ: Επιτυχία του προϋπολογισμού, αλλά τι σημαίνει για τον πολίτη;
Ο πρωθυπουργός προβάλλει το πρωτογενές πλεόνασμα των 7,78 δισεκατομμυρίων ευρώ για το δεκάμηνο Ιανουαρίου–Οκτωβρίου 2026.
Πράγματι, το αποτέλεσμα είναι υψηλότερο από τον στόχο κατά περίπου 2,96 δισεκατομμύρια ευρώ.
Υπάρχει, όμως, μια σημαντική λεπτομέρεια που αναγνωρίζεται και στην ίδια την ανασκόπηση: μέρος της υπέρβασης συνδέεται με τη χρονική μετατόπιση πληρωμών.
Χωρίς αυτές τις μετατοπίσεις, η πραγματική υπέρβαση εκτιμάται ότι ξεπερνά το ένα δισεκατομμύριο ευρώ.
Το αποτέλεσμα παραμένει θετικό από δημοσιονομική άποψη.
Αλλά το πρωτογενές πλεόνασμα δεν αποτελεί από μόνο του μέτρο κοινωνικής ευημερίας.
Δεν μας λέει πόσα χρήματα περισσεύουν στο τέλος του μήνα σε μια οικογένεια.
Δεν αποτυπώνει το κόστος ενοικίου, τις δαπάνες υγείας ή τη δυνατότητα ενός νέου ανθρώπου να αποκτήσει κατοικία.
Ούτε αποδεικνύει ότι οι δημόσιες υπηρεσίες έχουν βελτιωθεί στον ίδιο βαθμό με τα δημοσιονομικά μεγέθη.
Το κράτος μπορεί να παρουσιάζει πλεόνασμα και ταυτόχρονα πολλά νοικοκυριά να αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες.
Οι δύο πραγματικότητες δεν αλληλοαναιρούνται.
Γι’ αυτό ο απολογισμός μιας κυβέρνησης δεν μπορεί να περιορίζεται στην εκτέλεση του προϋπολογισμού.
Μειώνεται η φοροδιαφυγή. Μειώνεται όμως και η πίεση στους συνεπείς φορολογουμένους;
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρεται στη μείωση του κενού ΦΠΑ, επισημαίνοντας ότι από περίπου 24% το 2019 υποχώρησε, σύμφωνα με προκαταρκτικές εκτιμήσεις, κοντά στο 9% το 2024.
Πρόκειται για μια εξέλιξη με ουσιαστική δημοσιονομική σημασία.
Η ψηφιοποίηση, το myDATA και η διασύνδεση των ταμειακών μηχανών με τα POS αποτελούν εργαλεία που συμβάλλουν στον περιορισμό της μη καταβολής φόρων.
Η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής είναι αναγκαία για τη δικαιότερη κατανομή των φορολογικών υποχρεώσεων.
Το επόμενο ερώτημα, όμως, είναι εξίσου σημαντικό.
Πώς αξιοποιούνται τα πρόσθετα έσοδα;
Πόσο μειώνεται η επιβάρυνση των συνεπών φορολογουμένων;
Και σε ποιο βαθμό τα δημοσιονομικά οφέλη μετατρέπονται σε καλύτερες υπηρεσίες και ουσιαστικότερη κοινωνική προστασία;
Η αύξηση της εισπραξιμότητας είναι ένα αποτέλεσμα.
Η κοινωνική και οικονομική αξιοποίησή της είναι ένα δεύτερο, διαφορετικό ζήτημα.
Τα 400 ευρώ στους συνταξιούχους: Ενίσχυση ή απάντηση στο κόστος ζωής;
Ο πρωθυπουργός παρουσιάζει την ετήσια ενίσχυση των 400 ευρώ προς τους συνταξιούχους ως ένα από τα σημαντικότερα μέτρα των ημερών.
Σύμφωνα με την ανασκόπησή του, η αύξηση του ποσού από τα 250 στα 400 ευρώ και η κατάργηση των εισοδηματικών κριτηρίων διευρύνουν τους δικαιούχους σε περίπου 2,12 εκατομμύρια.
Πρόκειται για ουσιαστική διεύρυνση της παροχής.
Αλλά τα 400 ευρώ τον χρόνο αντιστοιχούν αριθμητικά σε περίπου 33 ευρώ τον μήνα, εάν κατανεμηθούν σε δωδεκάμηνη βάση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ενίσχυση είναι αμελητέα.
Σημαίνει ότι πρέπει να αξιολογείται στις πραγματικές της διαστάσεις.
Μια ετήσια καταβολή μπορεί να βοηθήσει έναν συνταξιούχο να αντιμετωπίσει συγκεκριμένες υποχρεώσεις.
Δεν υποκαθιστά, όμως, τη συζήτηση για το ύψος των συντάξεων, την αγοραστική δύναμη και τις σταθερές μηνιαίες δαπάνες.
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός παραδέχεται ότι η ενίσχυση δεν αποτελεί λύση για όλα.
Επομένως, η ουσιαστική αξιολόγηση δεν σταματά στον αριθμό των δικαιούχων.
Πρέπει να εξετάζει και το κατά πόσο βελτιώνεται διαχρονικά το πραγματικό εισόδημά τους.
Καύσιμα: Όταν η έκπτωση γίνεται κεντρικό οικονομικό επιχείρημα
Στην ανασκόπηση γίνεται αναφορά στην παράταση των επιδοτήσεων καυσίμων έως τις 30 Νοεμβρίου.
Παρατίθενται επίσης συγκεκριμένα ποσά ελάφρυνσης για το πετρέλαιο θέρμανσης, το πετρέλαιο κίνησης και την αμόλυβδη βενζίνη.
Ακόμη και με τις παρεμβάσεις αυτές, οι ενδεικτικές μέσες τιμές που αναφέρει ο πρωθυπουργός διαμορφώνονται στα 1,94 ευρώ για την αμόλυβδη, στα 2,02 ευρώ για το ντίζελ κίνησης και στα 1,44 ευρώ για το πετρέλαιο θέρμανσης.
Εδώ βρίσκεται το ουσιαστικό ερώτημα.
Μια επιδότηση μειώνει το τελικό κόστος για τον καταναλωτή.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι το κόστος έχει πάψει να αποτελεί πρόβλημα.
Ιδιαίτερα σε νησιωτικές περιοχές, όπου οι μετακινήσεις, οι μεταφορές αγαθών και οι ενεργειακές ανάγκες συνδέονται άμεσα με το κόστος ζωής, η τελική τιμή έχει καθοριστική σημασία.
Ο πρωθυπουργός αναφέρεται επίσης στην επιστροφή 10% για αγορές πετρελαίου θέρμανσης από συγκεκριμένη εταιρεία, με κάρτες συγκεκριμένης τράπεζας.
Πρόκειται για εμπορική προσφορά με συγκεκριμένους όρους.
Δεν είναι καθολική κρατική ενίσχυση.
Και δεν μπορούν όλοι οι καταναλωτές να θεωρούνται αυτομάτως δικαιούχοι της.
Άλλο μια κυβερνητική επιδότηση, άλλο μια ιδιωτική εμπορική έκπτωση και άλλο η μόνιμη μείωση του ενεργειακού κόστους.
Η διάκριση έχει σημασία για την πραγματική αποτίμηση των μέτρων.
«Γιορτές για Όλους»: Εκπτώσεις στα ράφια, αλλά ποια είναι η τελική τιμή;
Η κυβέρνηση ανακοινώνει λίστα περισσότερων από 300 προϊόντων σε 25 κατηγορίες, με εκπτώσεις έως 25% για την περίοδο των Χριστουγέννων.
Το μέτρο μπορεί να προσφέρει ελάφρυνση σε συγκεκριμένες αγορές.
Ωστόσο, η αναφορά σε εκπτώσεις «έως 25%» δεν σημαίνει ότι όλα τα προϊόντα θα έχουν έκπτωση 25%.
Ούτε αποδεικνύει ότι το συνολικό γιορτινό καλάθι θα είναι φθηνότερο σε σχέση με προηγούμενα χρόνια.
Για να αξιολογηθεί το αποτέλεσμα, χρειάζεται σύγκριση πραγματικών τιμών πριν και κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του μέτρου.
Το κρίσιμο δεν είναι μόνο το ποσοστό που εμφανίζεται στην ετικέτα.
Είναι το ποσό που πληρώνει τελικά ο καταναλωτής.
Τα 35,95 δισεκατομμύρια του Ταμείου Ανάκαμψης
Η θετική αξιολόγηση των τελευταίων ελληνικών αιτημάτων πληρωμής από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποτελεί σημαντικό γεγονός.
Η ολοκλήρωση των 376 οροσήμων και στόχων επιτρέπει στη χώρα να προχωρήσει προς την εκταμίευση του συνόλου των περίπου 35,95 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Η επίτευξη των συμφωνημένων στόχων αποτελεί συγκεκριμένο διοικητικό και οικονομικό αποτέλεσμα.
Υπάρχει, όμως, μια διάκριση που δεν πρέπει να χάνεται.
Η θετική αξιολόγηση των αιτημάτων πληρωμής δεν είναι το ίδιο με την ολοκλήρωση της καταβολής όλων των ποσών.
Και η ολοκλήρωση ενός χρηματοδοτικού προγράμματος δεν απαντά αυτομάτως στο ερώτημα της κοινωνικής και οικονομικής απόδοσης κάθε επένδυσης.
Χρειάζεται να εξεταστεί πόσο ωφελήθηκαν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ποιες υποδομές βελτιώθηκαν, ποια έργα ολοκληρώθηκαν και πώς κατανέμονται τα οφέλη μεταξύ των περιφερειών.
Τα 35,95 δισεκατομμύρια είναι ένα σημαντικό μέγεθος.
Η αξιολόγησή τους, όμως, απαιτεί και συγκεκριμένα αποτελέσματα.
Παιδικοί σταθμοί: Περισσότερα vouchers, αλλά επαρκούν οι θέσεις;
Η δεύτερη φάση αιτήσεων για vouchers σε βρεφικούς και παιδικούς σταθμούς αποτελεί δυνατότητα ενίσχυσης περισσότερων οικογενειών.
Τα διευρυμένα εισοδηματικά κριτήρια και τα αυξημένα ποσά ενίσχυσης μπορούν να διευκολύνουν την πρόσβαση στις υπηρεσίες φροντίδας.
Η επιτυχία του προγράμματος, ωστόσο, δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον αριθμό των vouchers.
Εξαρτάται και από την ύπαρξη διαθέσιμων θέσεων.
Από την επάρκεια προσωπικού.
Από τη γεωγραφική κατανομή των δομών.
Και από τη δυνατότητα μιας οικογένειας να βρει πραγματικά θέση κοντά στον τόπο κατοικίας της.
Η χρηματοδότηση της πρόσβασης είναι αναγκαία.
Αλλά η πραγματική πρόσβαση προϋποθέτει και επαρκείς υποδομές.
Ισότητα των φύλων και Πολιτική Προστασία: Η πρόοδος χρειάζεται συνολική αξιολόγηση
Ο πρωθυπουργός αναφέρεται στη βελτίωση της θέσης της Ελλάδας στον Ευρωπαϊκό Δείκτη Ισότητας των Φύλων.
Η άνοδος σε μια ευρωπαϊκή κατάταξη αποτελεί χρήσιμο στοιχείο αξιολόγησης.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι έχουν εξαλειφθεί οι ανισότητες.
Η θέση των γυναικών στην αγορά εργασίας, η μισθολογική διαφοροποίηση, η εκπροσώπηση σε θέσεις ευθύνης και η κατανομή των οικογενειακών υποχρεώσεων παραμένουν ουσιαστικά πεδία αξιολόγησης.
Αντίστοιχα, η προμήθεια νέων οχημάτων και μέσων για το Πυροσβεστικό Σώμα μέσω του προγράμματος «ΑΙΓΙΣ» συνιστά επένδυση στον εξοπλισμό.
Η αποτελεσματικότητα της Πολιτικής Προστασίας, όμως, εξαρτάται επίσης από το προσωπικό, την εκπαίδευση, τη συντήρηση, τον επιχειρησιακό σχεδιασμό και την πρόληψη.
Η αγορά εξοπλισμού αποτελεί μέρος της ετοιμότητας.
Δεν είναι το μοναδικό της κριτήριο.
Μεταναστευτικό: Το σχέδιο για τη Ρουάντα και τα αναπάντητα ερωτήματα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά σε διερεύνηση συνεργασίας πέντε ευρωπαϊκών χωρών για κοινό κέντρο επιστροφών στη Ρουάντα.
Ο πρωθυπουργός διευκρινίζει ότι το σχέδιο αφορά ανθρώπους χωρίς δικαίωμα διεθνούς προστασίας, για τους οποίους υπάρχει εκτελεστή απόφαση επιστροφής.
Αναγνωρίζει επίσης ότι βασική προϋπόθεση είναι ο σεβασμός του ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου.
Ακριβώς εδώ βρίσκονται τα κρίσιμα ερωτήματα.
Ποιο θα είναι το νομικό πλαίσιο;
Ποιες εγγυήσεις θα υπάρχουν για την ασφάλεια και τα δικαιώματα των μεταφερόμενων ανθρώπων;
Ποιος θα ελέγχει τη λειτουργία του κέντρου;
Και ποιο θα είναι το κόστος εφαρμογής;
Η ίδια η ανασκόπηση παρουσιάζει το σχέδιο ως πρωτοβουλία υπό διερεύνηση.
Επομένως, δεν πρόκειται για ολοκληρωμένο μέτρο, αλλά για σχεδιασμό που θα χρειαστεί συγκεκριμένες συμφωνίες και νομική τεκμηρίωση.
Το Πολυτεχνείο και η προστασία της ιστορικής μνήμης
Η αναγνώριση εμβληματικών στοιχείων του Πολυτεχνείου ως νεότερων μνημείων αποτελεί σημαντική θεσμική ενέργεια για την προστασία της ιστορικής μνήμης.
Η κεντρική πύλη, η κατεστραμμένη καγκελόπορτα και το γλυπτό του Μέμου Μακρή συνδέονται με τα γεγονότα του Νοεμβρίου του 1973.
Η διατήρησή τους υπηρετεί την ιστορική τεκμηρίωση και τη συλλογική μνήμη.
Ο πρωθυπουργός συνδέει την προστασία αυτών των συμβόλων με την ανάγκη για πανεπιστήμια ανοιχτά στη γνώση και κλειστά στη βία.
Πρόκειται για μια πολιτική τοποθέτηση που μπορεί να εξεταστεί στο πλαίσιο της ευρύτερης συζήτησης για την ασφάλεια, την ακαδημαϊκή ελευθερία και τη λειτουργία των πανεπιστημίων.
Η ιστορική σημασία του Πολυτεχνείου, πάντως, δεν περιορίζεται σε ένα μόνο σημερινό πολιτικό μήνυμα.
Το 2027 και η πραγματική αξιολόγηση της διακυβέρνησης
Η κυριακάτικη ανασκόπηση καταλήγει, ουσιαστικά, σε ένα εκλογικό επιχείρημα.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσιάζει τις δημοσιονομικές επιδόσεις, τις κοινωνικές ενισχύσεις και τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες ως στοιχεία που στηρίζουν τη συνέχιση της σημερινής πολιτικής πορείας.
Οι πολίτες, όμως, έχουν τη δυνατότητα να εξετάσουν κάθε επιμέρους αποτέλεσμα και να το συγκρίνουν με τις ανάγκες τους.
Το πρωτογενές πλεόνασμα δεν απαντά από μόνο του στο πρόβλημα της ακρίβειας.
Η ετήσια ενίσχυση των 400 ευρώ δεν αντικαθιστά την αξιολόγηση των πραγματικών συνταξιοδοτικών εισοδημάτων.
Οι εκπτώσεις στα καύσιμα και στα σούπερ μάρκετ δεν καταργούν την ανάγκη εξέτασης των τελικών τιμών.
Και οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις πρέπει να αξιολογούνται όχι μόνο ως προς την απορρόφηση, αλλά και ως προς τα αποτελέσματά τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι θετικές εξελίξεις πρέπει να υποτιμώνται.
Σημαίνει ότι πρέπει να τοποθετούνται στο σωστό πλαίσιο.
Μια κυβέρνηση δικαιούται να παρουσιάζει τα επιτεύγματά της. Οι πολίτες δικαιούνται να ζητούν να μάθουν τι άλλαξε πραγματικά στη ζωή τους.
Και αυτή η αξιολόγηση δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια κυριακάτικη ανασκόπηση.
Χρειάζεται πλήρη στοιχεία, συγκεκριμένες συγκρίσεις και ουσιαστικό δημόσιο διάλογο.
Γιατί η οικονομική πρόοδος έχει περισσότερες από μία διαστάσεις.
Και η δημοσιονομική σταθερότητα αποκτά το πλήρες κοινωνικό της νόημα όταν συνοδεύεται από μετρήσιμη βελτίωση της καθημερινότητας.



