Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε τέσσερις νέες παρεμβάσεις απέναντι στην ακρίβεια και έδωσε ταυτόχρονα το πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θέλει να διαβαστούν:
«Επιλογή της κυβέρνησης είναι να στηρίζει την κοινωνία χωρίς να ναρκοθετεί τις αντοχές της οικονομίας».
Ωραία διατύπωση.
Το πραγματικό ερώτημα όμως είναι άλλο:
πόσο στηρίζεται τελικά η κοινωνία;
Γιατί αν αφαιρέσουμε από τις ανακοινώσεις τις μεγάλες λέξεις, μένουν τέσσερα μέτρα τα οποία ασφαλώς έχουν αξία για όσους ωφεληθούν, αλλά δύσκολα μπορούν να παρουσιαστούν ως συνολική απάντηση στο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα ένα νοικοκυριό.
Και κυρίως αποκαλύπτουν κάτι ακόμη:
η κυβέρνηση φαίνεται να περνά πλέον από τη λογική «αντιμετωπίζουμε την ακρίβεια» στη λογική «διαχειριζόμαστε τις συνέπειές της ανά δεκαπενθήμερο».
Οι σημερινές ανακοινώσεις προβλέπουν αύξηση της επιδότησης του diesel από 10 σε 15 λεπτά, επέκταση των 72 δόσεων έως τις 120, αυστηρότερο πλαίσιο για τους servicers και παρέμβαση ώστε το πετρέλαιο θέρμανσης να διατεθεί κάτω από 1,75 ευρώ.
Ας τα πάρουμε ένα ένα.
Τα 15 λεπτά στο diesel: βοήθεια, αλλά ας δούμε τα πραγματικά ευρώ
Η αύξηση της επιδότησης του diesel από 10 σε 15 λεπτά είναι προφανώς θετικότερη από το να μην υπήρχε καμία επιδότηση.
Αλλά ας μετατρέψουμε επιτέλους τα «λεπτά ανά λίτρο» σε χρήματα που καταλαβαίνει ο οδηγός.
Με επιδότηση 15 λεπτών ανά λίτρο:
σε 40 λίτρα η ελάφρυνση είναι 6 ευρώ,
σε 50 λίτρα είναι 7,50 ευρώ,
σε 60 λίτρα είναι 9 ευρώ.
Και επειδή η προηγούμενη επιδότηση ήταν ήδη 10 λεπτά, η πρόσθετη βοήθεια που ανακοινώθηκε σήμερα είναι μόλις 5 λεπτά ανά λίτρο.
Άρα σε ένα γέμισμα 50 λίτρων η νέα πρόσθετη κυβερνητική παρέμβαση αντιστοιχεί σε:
2,50 ευρώ.
Αυτό είναι το μέγεθος που πρέπει να έχει μπροστά του ο πολίτης όταν ακούει για «αύξηση 50% της επιδότησης».
Ναι, από 10 σε 15 λεπτά είναι αύξηση 50%.
Αλλά στο πρατήριο, για 50 λίτρα, η διαφορά μεταξύ χθες και σήμερα είναι δυόμισι ευρώ.
Και αυτή είναι μια πολύ διαφορετική εικόνα.
Και τα περίφημα «20 λεπτά» δεν είναι 20 λεπτά κρατικής επιδότησης
Εδώ χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια.
Ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε κρατική επιδότηση 15 λεπτών.
Η συνολική ελάφρυνση εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει περίπου τα 20 λεπτά, επειδή προστίθενται εκπτώσεις των διυλιστηρίων.
Άρα δεν είναι σωστό να δημιουργείται στον πολίτη η εντύπωση ότι το κράτος βάζει 20 λεπτά ανά λίτρο.
Δεν τα βάζει.
Τα 15 αποτελούν την κρατική παρέμβαση και το υπόλοιπο συνδέεται με εμπορική πολιτική των εταιρειών.
Μικρή λεπτομέρεια;
Καθόλου.
Γιατί όταν αποτιμάται το μέγεθος ενός κυβερνητικού μέτρου πρέπει να γνωρίζουμε ποιο ακριβώς μέρος του χρηματοδοτεί η κυβέρνηση.
«Γιατί δεν μειώνουν τον ΕΦΚ;» – Εδώ χρειάζεται να λέμε όλη την αλήθεια
Υπάρχει όμως και μια κριτική που ακούγεται συχνά και πρέπει να είμαστε δίκαιοι:
«Αντί για επιδοτήσεις, γιατί δεν μειώνει η κυβέρνηση τον ΕΦΚ στο diesel;»
Σήμερα ο ευρωπαϊκός κατώτατος συντελεστής για το πετρέλαιο κίνησης είναι 330 ευρώ ανά 1.000 λίτρα, δηλαδή 33 λεπτά ανά λίτρο.
Επομένως, εφόσον η Ελλάδα βρίσκεται στο συγκεκριμένο κατώτατο επίπεδο, δεν υπάρχει απεριόριστο εθνικό περιθώριο για περαιτέρω οριζόντια μείωση χωρίς αλλαγή του ευρωπαϊκού πλαισίου ή σχετική ευρωπαϊκή ευελιξία.
Αυτό πρέπει να λέγεται.
Όπως όμως πρέπει να λέγεται και το επόμενο:
η αδυναμία περαιτέρω μείωσης ενός συγκεκριμένου φόρου δεν σημαίνει ότι εξαντλήθηκαν όλες οι δυνατότητες οικονομικής πολιτικής.
Υπάρχει ΦΠΑ.
Υπάρχει στοχευμένη επιδότηση.
Υπάρχει φορολογία σε άλλα καύσιμα.
Υπάρχουν παρεμβάσεις στο εισόδημα.
Υπάρχουν μέτρα για μεταφορικό κόστος και επαγγελματίες.
Και υπάρχει πλέον η ίδια η πρόταση της κυβέρνησης προς τις Βρυξέλλες για έκτακτη ευελιξία.
Άρα το πραγματικό ερώτημα δεν είναι το λαϊκίστικο «γιατί δεν μηδενίζετε τον ΕΦΚ;».
Το σοβαρό ερώτημα είναι:
ποιο μέρος του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου επιλέγει η κυβέρνηση να επιστρέψει στην κοινωνία και με ποιον τρόπο;
Πετρέλαιο θέρμανσης κάτω από 1,75 ευρώ: «κάτω» πόσο;
Η δεύτερη μεγάλη ενεργειακή ανακοίνωση αφορά το πετρέλαιο θέρμανσης.
Η κυβέρνηση δηλώνει ότι θα υπάρξει παρέμβαση ώστε να κρατηθεί κάτω από 1,75 ευρώ το λίτρο, με τις λεπτομέρειες να ανακοινώνονται πριν από τις 15 Οκτωβρίου.
Προσέξτε όμως:
δεν έχουμε ακόμη πλήρως εξειδικευμένο μέτρο.
Έχουμε στόχο τιμής.
Και για ένα νοικοκυριό που χρειάζεται 1.000 λίτρα για τον χειμώνα, ακόμη και τα 1,70 ευρώ σημαίνουν:
1.700 ευρώ.
Στα 1.750 λίτρα, μιλάμε για σχεδόν 3.000 ευρώ.
Άρα το «κάτω από 1,75» δεν είναι από μόνο του κοινωνική πολιτική.
Πρέπει να μάθουμε πόσο κάτω, με ποιον μηχανισμό, για ποιους καταναλωτές και με τι δημοσιονομικό κόστος.
Μέχρι τότε έχουμε ανακοίνωση κατεύθυνσης.
Όχι τελικό λογαριασμό.
120 δόσεις: όταν η «στήριξη» σημαίνει ότι θα χρωστάς για περισσότερο χρόνο
Η επέκταση μιας ρύθμισης από τις 72 στις 120 δόσεις μπορεί πράγματι να βοηθήσει κάποιον που σήμερα αδυνατεί να εξυπηρετήσει τις υποχρεώσεις του.
Μειώνει τη μηνιαία πίεση.
Αυτό είναι πραγματικό όφελος.
Αλλά υπάρχει μια πολιτική πραγματικότητα που δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από τον αριθμό 120:
οι περισσότερες δόσεις δεν αυξάνουν το εισόδημα του οφειλέτη. Απλώς απλώνουν την οφειλή σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Ένας άνθρωπος που χρωστά 12.000 ευρώ:
σε 72 ισόποσες δόσεις, χωρίς να συνυπολογίσουμε τόκους και ειδικούς όρους, αντιστοιχεί περίπου σε 167 ευρώ τον μήνα.
Σε 120:
100 ευρώ τον μήνα.
Πράγματι σημαντική διαφορά.
Αλλά τα 12.000 ευρώ παραμένουν 12.000 ευρώ.
Επομένως οι 120 δόσεις είναι χρήσιμο εργαλείο διαχείρισης χρέους.
Δεν είναι αύξηση διαθέσιμου εισοδήματος.
Και αυτό έχει σημασία όταν το μέτρο παρουσιάζεται μέσα σε συνολικό πακέτο «αντιμετώπισης της ακρίβειας».
Servicers: εδώ υπάρχει ουσιαστική παρέμβαση – μένει να δούμε την εφαρμογή
Η αυστηροποίηση των κανόνων απέναντι στους servicers είναι ίσως η παρέμβαση που αξίζει να εξεταστεί περισσότερο επί της ουσίας.
Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, όταν ένας servicer παραβιάζει συμφωνημένη ρύθμιση, προβλέπεται ακύρωση της σχετικής πράξης, πρόστιμο έως 500.000 ευρώ και πίστωση πέντε δόσεων υπέρ του πολίτη.
Αυτό είναι συγκεκριμένο.
Το κρίσιμο όμως θα είναι η εφαρμογή:
Ποιος θα διαπιστώνει την παράβαση;
Σε πόσο χρόνο;
Θα αναστέλλεται αυτομάτως ένας πλειστηριασμός;
Τι διαδικασία θα ακολουθεί ο οφειλέτης;
Πόσο γρήγορα θα επιβάλλονται τα πρόστιμα;
Γιατί η πραγματική προστασία δεν κρίνεται από το αν υπάρχει ένα πρόστιμο «έως 500.000 ευρώ» στον νόμο.
Κρίνεται από το αν ο πολίτης μπορεί να σταματήσει εγκαίρως μια παράνομη ενέργεια.
Και τώρα η μεγάλη φράση: «Δεν χρειάζεται άλλη μία εθνική κρίση»
Εδώ βρίσκεται η πολιτική καρδιά της εισήγησης Μητσοτάκη.
Ο πρωθυπουργός λέει ουσιαστικά ότι η κυβέρνηση δεν πρόκειται να θέσει σε κίνδυνο τη δημοσιονομική σταθερότητα για να αντιμετωπίσει την ενεργειακή κρίση.
Ως αρχή, είναι δύσκολο να διαφωνήσει κανείς ότι μια κυβέρνηση πρέπει να προστατεύει τα δημόσια οικονομικά.
Αλλά υπάρχει και η άλλη όψη.
Η δημοσιονομική σταθερότητα δεν είναι αυτοσκοπός αποκομμένος από την πραγματική οικονομία.
Όταν το νοικοκυριό πληρώνει περισσότερα για καύσιμα, θέρμανση, τρόφιμα και στέγη, όταν οι επαγγελματίες μετακυλίουν το ενεργειακό και μεταφορικό κόστος στις τιμές και όταν οι πολίτες καταφεύγουν σε όλο και περισσότερες δόσεις για να εξυπηρετήσουν παλιές υποχρεώσεις, τότε υπάρχει ήδη οικονομική πίεση.
Απλώς δεν εμφανίζεται ως δημοσιονομικό έλλειμμα του κράτους.
Εμφανίζεται στον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Κάθε 15 ημέρες – και αυτό από μόνο του λέει πολλά
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι οι παρεμβάσεις θα επανεξετάζονται ανά δεκαπενθήμερο, ανάλογα με τις εξελίξεις.
Αυτό είναι κατανοητό σε μια εξαιρετικά ασταθή διεθνή αγορά.
Ταυτόχρονα όμως αποκαλύπτει πόσο εύθραυστη είναι η κατάσταση.
Ο πολίτης δεν γνωρίζει τι θα πληρώνει σε έναν μήνα.
Η επιχείρηση δεν γνωρίζει το ενεργειακό της κόστος.
Ο επαγγελματίας δεν γνωρίζει το κόστος μετακίνησης.
Και η κυβέρνηση ουσιαστικά λέει:
θα ξαναδούμε την κατάσταση σε δεκαπέντε ημέρες.
Αυτό μπορεί να είναι αναγκαία διαχείριση μιας διεθνούς κρίσης.
Δεν είναι όμως λόγος για πανηγυρισμούς.
Η κυβέρνηση δεν δημιούργησε τη διεθνή κρίση – αλλά κρίνεται για την απάντησή της
Και εδώ χρειάζεται μια τελευταία διάκριση.
Δεν μπορεί σοβαρά να αποδοθεί στην ελληνική κυβέρνηση η διεθνής άνοδος των ενεργειακών τιμών.
Ούτε οι γεωπολιτικές αναταράξεις.
Ούτε οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου.
Η κυβέρνηση όμως κρίνεται για κάτι διαφορετικό:
για το πόσο αποτελεσματικά προστατεύει το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα από τις συνέπειές τους.
Και εκεί δεν αρκεί να λέμε ότι το diesel επιδοτείται κατά 15 λεπτά.
Πρέπει να κοιτάξουμε τον τελικό οικογενειακό λογαριασμό.
Καύσιμα.
Θέρμανση.
Σούπερ μάρκετ.
Ρεύμα.
Στέγη.
Φόροι.
Δόσεις.
Και μετά να δούμε πόσα χρήματα μένουν.
Τα 15 λεπτά δεν είναι «τίποτα» – αλλά ούτε είναι η απάντηση στο πρόβλημα
Η σοβαρή κριτική δεν χρειάζεται υπερβολές.
Τα 15 λεπτά στο diesel είναι πραγματική ελάφρυνση.
Οι 120 δόσεις μπορούν να βοηθήσουν πραγματικούς οφειλέτες.
Οι αυστηρότεροι κανόνες στους servicers μπορούν να αποτελέσουν ουσιαστική προστασία εφόσον εφαρμοστούν.
Και η παρέμβαση στο πετρέλαιο θέρμανσης μπορεί να αποκτήσει αξία όταν μάθουμε τις λεπτομέρειες.
Αλλά άλλο αυτό και άλλο να δημιουργείται η εικόνα ενός μεγάλου πακέτου που απαντά αποφασιστικά στην ακρίβεια.
Γιατί πίσω από τα ποσοστά και τα λεπτά υπάρχει τελικά ένας πολύ απλός υπολογισμός:
50 λίτρα diesel × 15 λεπτά = 7,50 ευρώ συνολική επιδότηση.
Και επειδή υπήρχαν ήδη τα 10 λεπτά:
η σημερινή πρόσθετη ενίσχυση στο ίδιο γέμισμα είναι 2,50 ευρώ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να απορριφθεί.
Σημαίνει ότι πρέπει να ονομάζεται με το πραγματικό του μέγεθος.
Γιατί η οικονομική πολιτική δεν κρίνεται από το πόσο εντυπωσιακό ακούγεται το «αυξάνουμε την επιδότηση κατά 50%».
Κρίνεται από το τι συμβαίνει όταν ο πολίτης φτάνει στο ταμείο.
Και εκεί το ερώτημα προς την κυβέρνηση είναι πολύ πιο απλό:
Μπορούν πράγματι 2,50 επιπλέον ευρώ σε ένα γέμισμα 50 λίτρων να παρουσιαστούν ως ισχυρή απάντηση στην ακρίβεια που αντιμετωπίζει σήμερα ένα νοικοκυριό;
Η απάντηση σε αυτό δεν βρίσκεται σε κανένα κυβερνητικό δελτίο Τύπου.
Βρίσκεται στην απόδειξη του πρατηρίου και, κυρίως, στο υπόλοιπο του τραπεζικού λογαριασμού στο τέλος του μήνα.
