Με νέες δεσμεύσεις για την ακρίβεια, τους μισθούς, τη στέγαση, την Υγεία και τη λειτουργία του κράτους εμφανίστηκε ο πρωθυπουργός στο Υπουργικό Συμβούλιο. Την ίδια ώρα, παρουσίασε τις αποκαλύψεις μεγάλων κυκλωμάτων ως απόδειξη της κυβερνητικής αποφασιστικότητας. Όμως ύστερα από περισσότερα από επτά χρόνια διακυβέρνησης, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο τι υπόσχεται η κυβέρνηση, αλλά τι έχει ήδη καταφέρει.
Με έναν κατάλογο 90 προτεραιοτήτων, νέες δεσμεύσεις για την καθημερινότητα και το σύνθημα «Νομιμότητα Παντού» επιχείρησε ο Κυριάκος Μητσοτάκης να δώσει τον τόνο της τελευταίας περιόδου της κυβερνητικής θητείας, κατά τη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου.
Ο πρωθυπουργός ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνηση επιδιώκει να εξαντλήσει την τετραετία, κάλεσε τους υπουργούς να επικεντρωθούν στο κυβερνητικό έργο και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων μέτρων στήριξης για την αντιμετώπιση της ακρίβειας.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στις πρόσφατες υποθέσεις οργανωμένου εγκλήματος και φοροδιαφυγής, επιχειρώντας να τις συνδέσει με την αποτελεσματικότητα των κρατικών μηχανισμών.
Το πολιτικό μήνυμα είναι σαφές: η Νέα Δημοκρατία θέλει να εμφανιστεί στις επόμενες εκλογές ως η δύναμη που εγγυάται σταθερότητα, ανάπτυξη και νομιμότητα.
Υπάρχει, όμως, μια ουσιώδης διαφορά σε σχέση με μια κυβέρνηση που μόλις ανέλαβε την εξουσία.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης κυβερνά από το 2019. Επομένως, οι νέες δεσμεύσεις του δεν μπορούν να εξετάζονται ανεξάρτητα από τον απολογισμό των προηγούμενων επτά ετών.
Ακρίβεια: Η διεθνής κρίση δεν καταργεί την κυβερνητική ευθύνη
Αναφερόμενος στις οικονομικές πιέσεις, ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η παγκόσμια αναταραχή δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά με εθνικές πολιτικές.
Αναγνώρισε ότι πολλά νοικοκυριά δοκιμάζονται και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο πρόσθετων παρεμβάσεων.
Η διεθνής διάσταση της ακρίβειας είναι πραγματική. Οι ενεργειακές κρίσεις, οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες μπορούν να επηρεάσουν τις τιμές σε κάθε χώρα.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι εθνικές κυβερνήσεις στερούνται εργαλείων.
Η φορολογική πολιτική, οι έλεγχοι στην αγορά, η ενίσχυση του ανταγωνισμού, οι μισθολογικές παρεμβάσεις και η προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών αποτελούν πεδία κυβερνητικής ευθύνης.
Επομένως, η επίκληση των διεθνών συνθηκών δεν αρκεί ως συνολική απάντηση για την πίεση που δέχεται το διαθέσιμο εισόδημα.
Ο πρωθυπουργός εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξος λόγω των δημοσιονομικών αποθεμάτων.
Οι πολίτες, ωστόσο, χρειάζονται να γνωρίζουν ποια πρόσθετα μέτρα εξετάζονται, ποιους θα αφορούν και ποια θα είναι η διάρκειά τους.
Η γενική διαβεβαίωση ότι η κυβέρνηση κάνει το καλύτερο δυνατό δεν αποτελεί μετρήσιμο οικονομικό αποτέλεσμα.
Οι 90 προτεραιότητες και το ερώτημα των προηγούμενων δεσμεύσεων
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζήτησε από τους υπουργούς να υλοποιήσουν 90 κυβερνητικές προτεραιότητες μέχρι τη λήξη της κοινοβουλευτικής περιόδου.
Στον κατάλογο περιλαμβάνονται έργα υποδομών, φορολογικές παρεμβάσεις, αλλαγές στην αγορά εργασίας, στεγαστικά προγράμματα, παρεμβάσεις στην Υγεία, την Παιδεία και τη λειτουργία του Δημοσίου.
Πρόκειται για ένα εκτεταμένο πρόγραμμα, το οποίο περιλαμβάνει σημαντικούς στόχους.
Το ερώτημα, όμως, είναι πόσες από αυτές τις παρεμβάσεις αποτελούν νέες πολιτικές και πόσες είναι έργα ή μεταρρυθμίσεις που έχουν ήδη εξαγγελθεί και παραμένουν σε εξέλιξη.
Η ολοκλήρωση του Flyover στη Θεσσαλονίκη, η παράδοση τμημάτων του ΒΟΑΚ, η διασύνδεση υπηρεσιών του Δημοσίου και η αναβάθμιση ψηφιακών συστημάτων δεν μπορούν να αξιολογούνται μόνο από την ένταξή τους σε έναν νέο κατάλογο προτεραιοτήτων.
Χρειάζονται συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, ποσοστά ολοκλήρωσης και απολογισμός των καθυστερήσεων.
Διαφορετικά, ο αριθμός 90 κινδυνεύει να λειτουργήσει περισσότερο ως επικοινωνιακό μέγεθος παρά ως ουσιαστικός δείκτης κυβερνητικής αποτελεσματικότητας.
Κατώτατος μισθός 1.000 ευρώ το 2028 – Και μέχρι τότε;
Στον τομέα της εργασίας, ο πρωθυπουργός επανέλαβε τον στόχο για κατώτατο μισθό 1.000 ευρώ στις αρχές του 2028.
Η αύξηση των αποδοχών αποτελεί θετική κατεύθυνση.
Ωστόσο, ο ονομαστικός μισθός δεν αρκεί από μόνος του για να περιγράψει τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.
Σημασία έχει η πραγματική αγοραστική δύναμη, δηλαδή τι μπορεί να αγοράσει ο εργαζόμενος με τα χρήματα που λαμβάνει.
Εάν οι τιμές των βασικών αγαθών, των ενοικίων και της ενέργειας αυξάνονται, μέρος της μισθολογικής βελτίωσης απορροφάται από το κόστος ζωής.
Επιπλέον, ο στόχος τοποθετείται στις αρχές του 2028, δηλαδή πέρα από τον χρονικό ορίζοντα των εκλογών που αναμένονται την άνοιξη του 2027.
Κατά συνέπεια, πρόκειται για μελλοντική πολιτική δέσμευση και όχι για αποτέλεσμα που έχει ήδη επιτευχθεί.
Στεγαστική κρίση: Περισσότερα προγράμματα, αλλά πότε θα αυξηθούν οι διαθέσιμες κατοικίες;
Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε στην επιτάχυνση του «Ανακαινίζω – Νοικιάζω», στην κοινωνική αντιπαροχή και στην αξιοποίηση ανενεργών στρατοπέδων για την ανέγερση κατοικιών.
Η στεγαστική κρίση, ωστόσο, δεν αντιμετωπίζεται με την ανακοίνωση προγραμμάτων αλλά με την πραγματική αύξηση των διαθέσιμων και οικονομικά προσιτών κατοικιών.
Το κρίσιμο είναι πόσα σπίτια θα διατεθούν, πότε θα είναι έτοιμα και με ποιο κόστος για τους ενοικιαστές.
Η αξιοποίηση ανενεργών στρατοπέδων, για παράδειγμα, απαιτεί σχεδιασμό, αδειοδοτήσεις, χρηματοδότηση και κατασκευή.
Δεν αποτελεί άμεση λύση για ένα νοικοκυριό που σήμερα δυσκολεύεται να πληρώσει το ενοίκιό του.
Επομένως, η κυβέρνηση οφείλει να παρουσιάσει όχι μόνο τους τίτλους των παρεμβάσεων, αλλά και τον αριθμό των κατοικιών που αναμένεται να παραδοθούν μέσα σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα.
Υγεία και Παιδεία: Οι εξαγγελίες και οι ανάγκες της καθημερινότητας
Στην Υγεία, ο πρωθυπουργός έδωσε έμφαση στην πρόληψη και στον θεσμό του συμβούλου υγείας.
Στην Παιδεία, προανήγγειλε προετοιμασία για το Εθνικό Απολυτήριο, ανακαινίσεις ακόμη 500 σχολείων και παράδοση δύο φοιτητικών εστιών.
Οι παρεμβάσεις αυτές έχουν σημασία.
Δεν απαντούν, όμως, από μόνες τους σε όλα τα ζητήματα που αντιμετωπίζουν τα δημόσια νοσοκομεία και τα σχολεία.
Στην Υγεία, η αποτελεσματικότητα πρέπει να αποτιμάται και από τη στελέχωση, τη δυνατότητα πρόσβασης στις υπηρεσίες, τους χρόνους αναμονής και την επάρκεια των υποδομών.
Στην Παιδεία, η ανακαίνιση σχολικών κτιρίων δεν υποκαθιστά την ανάγκη επαρκούς εκπαιδευτικού προσωπικού και ουσιαστικής βελτίωσης της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Για τις τοπικές κοινωνίες, όπως η Κεφαλονιά και η Ιθάκη, ιδιαίτερη σημασία έχει να αποσαφηνιστεί ποιες συγκεκριμένες παρεμβάσεις περιλαμβάνονται στον κυβερνητικό σχεδιασμό και πότε πρόκειται να υλοποιηθούν.
«Νομιμότητα Παντού»: Το σύνθημα που γεννά ερωτήματα για τα προηγούμενα χρόνια
Το πιο έντονο πολιτικό σημείο της τοποθέτησης του Κυριάκου Μητσοτάκη ήταν η αναφορά στη νομιμότητα.
Ο πρωθυπουργός επικαλέστηκε τις πρόσφατες υποθέσεις φοροδιαφυγής και οργανωμένου εγκλήματος, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση αποκαλύπτει και διώκει μεγάλες υποθέσεις παρανομίας.
Η εξάρθρωση εγκληματικών κυκλωμάτων είναι σημαντικό αποτέλεσμα των αρμόδιων αρχών.
Όμως, η αποκάλυψη μιας υπόθεσης δεν απαντά αυτομάτως σε όλα τα ερωτήματα για τη λειτουργία των ελεγκτικών μηχανισμών.
Πόσο καιρό λειτουργούσαν οι παράνομες δραστηριότητες;
Υπήρχαν προηγούμενες ενδείξεις;
Ποιες αδυναμίες επέτρεψαν τη δράση τους;
Και τι αλλάζει ώστε να αποτρέπεται η επανεμφάνιση ανάλογων φαινομένων;
Η κυβέρνηση μπορεί να πιστωθεί πολιτικά την ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου, εφόσον τεκμηριώνεται η συμβολή των παρεμβάσεών της.
Δεν μπορεί, όμως, να θεωρεί ότι κάθε εξάρθρωση αποδεικνύει αυτομάτως την πλήρη επιτυχία της πολιτικής της.
Άλλωστε, ο ίδιος ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε σε συμπεριφορές και στεγανά που διαπερνούν τη δημόσια ζωή.
Η αναγνώριση αυτών των προβλημάτων δημιουργεί μια πρόσθετη υποχρέωση: να εξηγηθεί ποιες συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις έχουν πραγματοποιηθεί για την αντιμετώπισή τους.
Η επίθεση στον Τσίπρα και η μεταφορά της συζήτησης στο 2019
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε επίσης να αναφερθεί στις αλλαγές των Ποινικών Κωδίκων το 2019, ασκώντας έμμεση κριτική στον Αλέξη Τσίπρα.
Η αντιπαράθεση για τις νομοθετικές επιλογές προηγούμενων κυβερνήσεων είναι θεμιτή.
Ωστόσο, η αναφορά σε γεγονότα του 2019 δεν αποτελεί από μόνη της απάντηση για την αποτελεσματικότητα των σημερινών πολιτικών.
Η κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα να παρουσιάσει τα αποτελέσματα των δικών της νομοθετικών παρεμβάσεων, των ελέγχων και της λειτουργίας των αρμόδιων υπηρεσιών.
Η πολιτική σύγκριση αποκτά ουσία όταν συνοδεύεται από συγκεκριμένα δεδομένα και όχι μόνο από αλληλοκατηγορίες.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η διπλωματική θέση και η δοκιμασία στην πράξη
Στην αρχή της τοποθέτησής του, ο πρωθυπουργός επανέλαβε την ελληνική θέση ότι οι αυθαίρετες διεκδικήσεις που αντίκεινται στο Δίκαιο της Θάλασσας δεν παράγουν νόμιμα τετελεσμένα.
Πρόκειται για σαφή διατύπωση της ελληνικής διπλωματικής θέσης απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η πραγματική αποτελεσματικότητα αυτής της πολιτικής, ωστόσο, θα αξιολογηθεί και από την εξέλιξη των ελληνικών σχεδιασμών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η διεθνής ανάδειξη των ελληνικών επιχειρημάτων είναι σημαντική.
Αλλά οι διπλωματικές δηλώσεις και η πρακτική υλοποίηση ενεργειακών και άλλων έργων αποτελούν διαφορετικά στάδια.
Η κυβέρνηση καλείται να αποδείξει ότι οι σχεδιασμοί που επικαλείται μπορούν να προχωρήσουν στην πράξη.
«Το κυνήγι του σταυρού μπορεί να περιμένει» – Η προειδοποίηση προς τους υπουργούς
Ιδιαίτερη σημασία είχε και η προειδοποίηση του πρωθυπουργού προς τα μέλη της κυβέρνησης να μην παρασυρθούν από την προεκλογική δραστηριότητα.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζήτησε να προηγηθεί το κυβερνητικό αποτέλεσμα από την προσωπική εκλογική προετοιμασία.
Η επισήμανση είναι θεσμικά ορθή.
Οι υπουργοί οφείλουν να ασκούν τα καθήκοντά τους μέχρι τη λήξη της θητείας τους.
Ταυτόχρονα, όμως, η ανάγκη μιας τέτοιας προειδοποίησης αποτυπώνει ότι η προεκλογική περίοδος έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τον κυβερνητικό σχεδιασμό.
Και αυτό ενισχύει την ανάγκη για σαφή διάκριση ανάμεσα στις κυβερνητικές αποφάσεις, τις προεκλογικές εξαγγελίες και τις κομματικές επιδιώξεις.
Το πραγματικό διαβατήριο αξιοπιστίας δεν είναι οι 90 υποσχέσεις
Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε το κυβερνητικό έργο «διαβατήριο αξιοπιστίας» της Νέας Δημοκρατίας.
Η συγκεκριμένη φράση προσφέρει και το καταλληλότερο κριτήριο αξιολόγησης της κυβέρνησης.
Εάν το έργο αποτελεί το διαβατήριο αξιοπιστίας, τότε η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται σε όσα προγραμματίζονται για τους επόμενους μήνες.
Πρέπει να περιλαμβάνει και όσα είχαν προγραμματιστεί τα προηγούμενα χρόνια.
Η ακρίβεια, η στέγαση, οι μισθοί, η λειτουργία του κράτους, η Υγεία, η Παιδεία και η καταπολέμηση της παρανομίας δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά το φθινόπωρο του 2026.
Αποτελούν ζητήματα για τα οποία η κυβέρνηση έχει ήδη ασκήσει πολιτική επί σειρά ετών.
Επομένως, οι 90 προτεραιότητες μπορούν να αποτελέσουν ένα χρήσιμο εργαλείο λογοδοσίας, εφόσον συνοδευτούν από σαφή χρονοδιαγράμματα και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Διαφορετικά, κινδυνεύουν να αποτελέσουν έναν ακόμη κατάλογο δεσμεύσεων στον δρόμο προς τις κάλπες.
Γιατί ύστερα από επτά χρόνια διακυβέρνησης, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι θα κάνει ο Κυριάκος Μητσοτάκης μέχρι τις εκλογές. Είναι και γιατί τόσα από όσα υπόσχεται σήμερα εξακολουθούν να αποτελούν εκκρεμότητες.
