Υπάρχει ένας πολύ εύκολος τρόπος να κερδίσεις μια συζήτηση: να αποδώσεις στον αντίπαλό σου κάτι που δεν είπε, να το παρουσιάσεις όσο πιο γελοίο γίνεται και μετά να το καταρρίψεις πανηγυρικά.
Αυτό ακριβώς συμβαίνει με την υπεράσπιση του Άδωνι Γεωργιάδη για τα περίφημα «νανογιλέκα».
Μας λένε περίπου το εξής:
«Τι σχέση έχει ένα προϊόν ευεξίας που πουλούσε κάποτε ο Άδωνις με τις φερόμενες παράνομες ιατρικές πράξεις δύο γιατρών;»
Η απάντηση είναι απλούστατη:
Καμία άμεση σχέση.
Ο Άδωνις Γεωργιάδης προφανώς δεν καθίσταται υπεύθυνος για πράξεις τρίτων επειδή πριν από χρόνια διαφήμιζε ένα προϊόν στην τηλεόραση.
Μόνο που αυτή δεν είναι η πραγματική συζήτηση.
Η πραγματική συζήτηση είναι πολύ πιο άβολη.
Και αφορά το κατά πόσο ένας άνθρωπος που σήμερα, ως υπουργός Υγείας, εμφανίζεται δικαίως ως υπερασπιστής της επιστημονικής ιατρικής και της προστασίας των πολιτών από παραπλανητικές πρακτικές, μπορεί να ερωτηθεί για το τι ακριβώς προωθούσε ο ίδιος στο παρελθόν και με ποιους ισχυρισμούς.
Τα βραβεία δεν είναι κλινικές μελέτες
Για να υπερασπιστεί λοιπόν το νανογιλέκο, το συγκεκριμένο κείμενο επιστρατεύει ένα εντυπωσιακό κατάλογο.
Βραβείο «Επιχειρηματικό Ξεκίνημα Χρονιάς».
European Business Awards.
Plus X Awards.
NASA iTech.
Εντυπωσιακά;
Βεβαίως.
Αποδεικνύουν ότι ένα προϊόν έχει συγκεκριμένη θεραπευτική ή άλλη επίδραση στην ανθρώπινη υγεία;
Όχι.
Και το εκπληκτικό είναι ότι αυτό το παραδέχεται το ίδιο το κείμενο:
«Οι διακρίσεις αυτές ασφαλώς δεν αποτελούν πιστοποίηση θεραπευτικής αποτελεσματικότητας».
Ε, τότε γιατί μας τις παραθέτετε;
Γιατί αυτό ακριβώς επιχειρείται να περάσει υποσυνείδητα στον αναγνώστη.
NASA, ευρωπαϊκά βραβεία, καινοτομία, ποιότητα…
Άρα κάτι σπουδαίο θα έκανε το γιλέκο.
Όχι απαραίτητα.
Ένα επιχειρηματικό βραβείο αποδεικνύει επιχειρηματική διάκριση.
Ένα βραβείο design ή innovation αποδεικνύει τη διάκριση που περιγράφει.
Μια συμμετοχή σε διαγωνισμό τεχνολογίας αποδεικνύει τη συμμετοχή ή τη διάκριση στον συγκεκριμένο διαγωνισμό.
Κανένα από αυτά δεν υποκαθιστά την ιατρική βιβλιογραφία.
Εάν θέλουμε να συζητήσουμε επιστημονικά, τα πράγματα είναι πολύ απλά.
Φέρνουμε τις σχετικές κλινικές μελέτες.
Βλέπουμε το δείγμα.
Τη μεθοδολογία.
Την ομάδα ελέγχου.
Τα endpoints.
Τη στατιστική σημαντικότητα.
Την αναπαραγωγιμότητα των αποτελεσμάτων.
Τη δημοσίευση και το peer review.
Αυτό λέγεται επιστημονική τεκμηρίωση.
Όχι «πήγαμε καλά σε έναν επιχειρηματικό διαγωνισμό».
«Μα έλεγε ότι δεν είναι ιατρικό προϊόν»
Ωραία.
Και;
Η επισήμανση ότι κάτι «δεν είναι ιατρικό προϊόν» δεν αποτελεί μαγική φράση που καθιστά αυτομάτως επιστημονικά τεκμηριωμένο οτιδήποτε λέγεται στη συνέχεια γι’ αυτό.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι διαφορετικό:
Τι ακριβώς λεγόταν όταν το προϊόν διαφημιζόταν;
Ποιες ιδιότητες του αποδίδονταν;
Ποια αποτελέσματα περιγράφονταν;
Και ποια επιστημονικά δεδομένα υπήρχαν για καθέναν από αυτούς τους συγκεκριμένους ισχυρισμούς;
Αυτή είναι η συζήτηση.
Και είναι απολύτως θεμιτή.
Ιδίως όταν αφορά έναν άνθρωπο που σήμερα βρίσκεται στην κορυφή της πολιτικής διοίκησης της Υγείας.
Και κάπου εδώ εμφανίζονται οι… «νανοδιάνοιες»
Όταν τελειώνουν τα δύσκολα επιχειρήματα, αρχίζουν τα εύκολα επίθετα.
«Νανοδιάνοιες».
Ωραίο για Facebook.
Αλλά η επιστήμη έχει ένα κακό συνήθειο:
Δεν συγκινείται από ειρωνείες.
Αν υπάρχουν ισχυρά επιστημονικά δεδομένα, τα παρουσιάζεις.
Δεν χρειάζεται να χαρακτηρίσεις κανέναν.
Βάζεις κάτω τις μελέτες και τελειώνει η συζήτηση.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση του κειμένου.
Κατηγορεί τους άλλους ότι ξεκινούν από ένα «προαποφασισμένο συμπέρασμα», ενώ κάνει ακριβώς το ίδιο:
Όποιος επαναφέρει τα νανογιλέκα δεν μπορεί, κατά το συγκεκριμένο αφήγημα, να θέτει ένα θεμιτό ερώτημα για την επιστημονική τεκμηρίωση των όσων λέγονταν τότε.
Όχι.
Πρέπει υποχρεωτικά να προσπαθεί να «βλάψει τον Άδωνι».
Βολικό.
Ούτε ενοχή διά συσχετισμού ούτε αθωότητα διά βραβείων
Εδώ βρίσκεται και η ουσία.
Είναι πράγματι λάθος να επιχειρεί κάποιος να φορτώσει στον Άδωνι Γεωργιάδη ευθύνες για ενέργειες άλλων ανθρώπων χρησιμοποιώντας ως «γέφυρα» ένα προϊόν που προωθούσε πριν από χρόνια.
Αυτό θα ήταν ενοχή διά συσχετισμού.
Αλλά είναι εξίσου προβληματικό να χρησιμοποιούνται επιχειρηματικά και τεχνολογικά βραβεία ως ένα είδος φωτοστέφανου γύρω από ένα προϊόν, όταν η συζήτηση αφορά επιστημονικούς ισχυρισμούς για την ανθρώπινη υγεία.
Αυτό θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε:
«αθωότητα διά βραβείων».
Και ούτε το ένα ούτε το άλλο αποτελεί σοβαρό επιχείρημα.
Υπουργός Υγείας είναι – προφανώς και θα ελεγχθεί
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη.
Ο Άδωνις Γεωργιάδης δεν είναι σήμερα ένας τηλεπωλητής που παρουσιάζει προϊόντα σε μια μεταμεσονύκτια εκπομπή.
Είναι Υπουργός Υγείας της Ελληνικής Δημοκρατίας.
Άρα ο πήχης είναι αναγκαστικά πολύ ψηλότερα.
Όταν μιλά για επιστημονική ιατρική, όταν καταγγέλλει παραπλανητικές πρακτικές, όταν προαναγγέλλει αυστηρότερο θεσμικό πλαίσιο και όταν εγκαλεί άλλους για όσα παρουσιάζουν ως θεραπευτικές ή υγειονομικές πρακτικές, είναι απολύτως αναμενόμενο να εξετάζεται και το δικό του δημόσιο παρελθόν.
Αυτό δεν είναι «ενοχοποίηση».
Λέγεται πολιτικός έλεγχος.
Και υπάρχει ένας εξαιρετικά απλός τρόπος να τελειώσει η συζήτηση.
Να παρουσιαστούν οι ακριβείς ισχυρισμοί που γίνονταν τότε για τα συγκεκριμένα προϊόντα και δίπλα τους η αντίστοιχη επιστημονική τεκμηρίωση που υπήρχε εκείνη την εποχή.
Τόσο απλά.
Η «επόμενη γραμμούλα» μπορεί να περιμένει
Γι’ αυτό και το ειρωνικό κλείσιμο:
«Ευχαριστούμε πολύ, να περάσουμε στην επόμενη γραμμούλα»
είναι ίσως το πιο αποκαλυπτικό σημείο ολόκληρου του κειμένου.
Όχι.
Δεν θα περάσουμε τόσο γρήγορα στην επόμενη γραμμούλα.
Πρώτα θα απαντήσουμε στην προηγούμενη.
Όχι αν το νανογιλέκο ήταν πλασμαφαίρεση.
Δεν ήταν.
Όχι αν ο Άδωνις ευθύνεται για πράξεις άλλων.
Δεν ευθύνεται χωρίς στοιχεία που να τον συνδέουν με αυτές.
Αλλά:
Τι ακριβώς έλεγε τότε για τα προϊόντα που προωθούσε;
Ποιες ιδιότητες τους απέδιδε;
Και ποια επιστημονική τεκμηρίωση υπήρχε για αυτές;
Αν υπάρχουν πειστικές απαντήσεις, ας δοθούν.
Μέχρι τότε, τα «νανοδιάνοιες», τα επιχειρηματικά βραβεία και τα λογοπαίγνια μπορεί να κάνουν μια ανάρτηση πιο διασκεδαστική.
Δεν κάνουν όμως ένα επιχείρημα περισσότερο επιστημονικό.
Και όταν μιλάμε για τον Υπουργό Υγείας, αυτό είναι τελικά το μόνο «νάνο» που δεν επιτρέπεται να είναι μικρό:
η απαίτηση για επιστημονική τεκμηρίωση.
