Νίκος Πλακιάς: Το ερώτημα που εκθέτει πολιτικούς και ΜΜΕ – Πού πήγαν όλοι όσοι είχαν κάνει «σημαία» το ξυλόλιο;

Η οργισμένη παρέμβαση του πατέρα των θυμάτων των Τεμπών, η επίθεση Γεωργιάδη και μια συζήτηση που δεν μπορεί να τελειώσει ούτε με το «όλα ήταν ξυλόλιο» ούτε με το «δεν υπάρχει τίποτα να συζητήσουμε»

Η νέα παρέμβαση του Νίκου Πλακιά για τα Τέμπη έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, ακριβώς επειδή δύσκολα μπορεί να ενταχθεί στο απλοϊκό σχήμα «κυβέρνηση εναντίον αντιπολίτευσης».

Ο πατέρας που έχασε τις δίδυμες κόρες του, Χρύσα και Θώμη, και την ανιψιά του Αναστασία στο δυστύχημα των Τεμπών δεν εμφανίζεται ξαφνικά ως υπερασπιστής της κυβέρνησης.

Το αντίθετο.

Στην ίδια ανάρτηση στην οποία κατακεραυνώνει πολιτικούς και δημοσιογράφους για όσα έλεγαν περί ξυλολίου και λαθρεμπορίου, γράφει ότι ο ίδιος και άλλες οικογένειες εξακολουθούν να αγωνίζονται για «τις πραγματικές ευθύνες της κυβέρνησης όπως και των υπουργών της».

Ακριβώς γι’ αυτό η παρέμβασή του δεν μπορεί εύκολα να προσπεραστεί ως κυβερνητική επιχειρηματολογία.

Το ερώτημά του είναι άλλο:

Πού βρίσκονται σήμερα όλοι εκείνοι που επί μήνες παρουσίαζαν το σενάριο του ξυλολίου και του παράνομου φορτίου σχεδόν ως δεδομένο;

«Πού είναι;»

Ο Πλακιάς αναφέρεται ονομαστικά σε πολιτικούς της αντιπολίτευσης: Ζωή Κωνσταντοπούλου, Κυριάκο Βελόπουλο, Κώστα Αρβανίτη, Στέφανο Κασσελάκη, Σωκράτη Φάμελλο, Νίκο Ανδρουλάκη.

Το ερώτημά του είναι πολιτικό και συγκεκριμένο.

Ο Άδωνις Γεωργιάδης εμφανίζεται τις τελευταίες ημέρες σε τηλεοπτικές εκπομπές εξαπολύοντας σφοδρή επίθεση σε όσους μιλούσαν για ξυλόλιο, παράνομο φορτίο και συγκάλυψη.

Ο υπουργός έχει χαρακτηρίσει «κομπογιαννίτες» ορισμένους από όσους εμφανίζονταν ως ειδικοί και έχει καταλογίσει ευθύνες και στα μέσα ενημέρωσης που τους φιλοξενούσαν. Πρόκειται βεβαίως για πολιτικούς χαρακτηρισμούς και ισχυρισμούς του ίδιου, όχι για δικαστικές διαπιστώσεις.

Και ο Πλακιάς αναρωτιέται:

Γιατί όσοι είχαν υιοθετήσει τότε τη συγκεκριμένη εκδοχή δεν βγαίνουν τώρα δημόσια να αντικρούσουν τον υπουργό;

Το ερώτημα δεν αποδεικνύει ότι οι θέσεις του Γεωργιάδη είναι ορθές.

Δημιουργεί όμως ένα ζήτημα πολιτικής συνέπειας.

Ο Πλακιάς είχε διαφορετική θέση πολύ πριν εμφανιστεί ο Γεωργιάδης

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο.

Η σημερινή θέση του Νίκου Πλακιά δεν γεννήθηκε επειδή ο Άδωνις Γεωργιάδης ξεκίνησε την τηλεοπτική του αντεπίθεση.

Ο Πλακιάς έχει εδώ και καιρό διαφοροποιηθεί από την απόλυτη βεβαιότητα περί παράνομου φορτίου.

Και στην πρόσφατη κατάθεσή του στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Λάρισας αποκάλυψε ένα εξαιρετικά σημαντικό περιστατικό.

Έξι οικογένειες είχαν ζητήσει πραγματογνωμοσύνη από ειδικούς του εξωτερικού. Σύμφωνα με τις δημοσιευμένες καταγραφές της κατάθεσής του, το αποτέλεσμα δεν συμφωνούσε με όσα ακούγονταν περί λαθρεμπορίου και παράνομου φορτίου.

Ο Πλακιάς είπε ότι ζήτησε το πόρισμα να παραδοθεί στον ανακριτή, συνάντησε αντίδραση και τελικά αποφάσισε αργότερα να το καταθέσει ο ίδιος.

Επομένως, υπάρχει κάτι που πρέπει να ξεκαθαριστεί.

Δεν είχαν όλοι οι συγγενείς των θυμάτων την ίδια θέση για το ξυλόλιο.

Και είναι λάθος να αντιμετωπίζονται ως ένα ενιαίο πολιτικό ή τεχνικό μπλοκ.

Αλλά ούτε το ξυλόλιο «εξαφανίζεται» επειδή το λέει ένας υπουργός

Εδώ χρειάζεται η άλλη μισή αλήθεια.

Η υπερβολή που ενδεχομένως έγινε στη δημόσια συζήτηση δεν πρέπει τώρα να αντικατασταθεί από μια αντίστροφη υπερβολή.

Το ξυλόλιο εντοπίστηκε σε δείγματα που εξέτασε το Γενικό Χημείο του Κράτους, μαζί με βενζόλιο και άλλους υδρογονάνθρακες.

Αυτό όμως είναι διαφορετικό από το να έχει αποδειχθεί ότι υπήρχε παράνομο φορτίο ξυλολίου στην εμπορική αμαξοστοιχία.

Η παρουσία μιας χημικής ουσίας σε δείγματα και η απόδειξη συγκεκριμένου παράνομου φορτίου είναι δύο διαφορετικά αποδεικτικά βήματα.

Και ακριβώς αυτή η διάκριση χάθηκε πολλές φορές στη δημόσια συζήτηση.

Και από τι προήλθε τότε η πυρόσφαιρα;

Είναι το ερώτημα που εμφανίζεται ξανά και ξανά κάτω από την ανάρτηση Πλακιά.

Ένας σχολιαστής ρωτά ευθέως: εάν δεν υπήρχε εύφλεκτο υλικό, από πού προήλθαν η πυρόσφαιρα και η φωτιά; Άλλος επανέρχεται ζητώντας εξήγηση για το τι ακριβώς ήταν αυτό που καταγράφηκε στις εικόνες της σύγκρουσης.

Το ερώτημα είναι θεμιτό.

Δεν είναι όμως από μόνο του απόδειξη παράνομου φορτίου.

Η διερεύνηση της πυρόσφαιρας πέρασε από έντονες επιστημονικές διαφωνίες. Το σχετικό τμήμα του πορίσματος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ είχε τεθεί υπό αμφισβήτηση και αποσύρθηκε το 2025 μετά τις ενστάσεις που διατυπώθηκαν για την επάρκεια της τεκμηρίωσής του.

Αργότερα, το πόρισμα της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού παρουσίασε διαφορετικά στοιχεία σχετικά με την προέλευση της φωτιάς.

Άρα η σωστή δημοσιογραφική θέση δεν είναι «αποδείχθηκε το ξυλόλιο».

Αλλά ούτε και «δεν υπήρξε ποτέ κανένα ερώτημα».

Υπήρξε σοβαρό τεχνικό ερώτημα, διαφορετικές πραγματογνωμοσύνες και μεγάλη επιστημονική και δημόσια αντιπαράθεση.

Το σημείο όπου ο Πλακιάς χτυπά πραγματικά την αντιπολίτευση

Η ισχυρότερη φράση της ανάρτησης δεν είναι τεχνική.

Είναι πολιτική.

Ο Πλακιάς λέει ουσιαστικά ότι ο ίδιος και άλλες οικογένειες ζητούσαν να απομακρυνθεί η υπόθεση από το αφήγημα του ξυλολίου, επειδή θεωρούσαν ότι τελικά αυτό αποπροσανατόλιζε από τις πραγματικές ευθύνες.

Και εδώ υπάρχει μια ενδιαφέρουσα αντιστροφή.

Ένα αφήγημα που χρησιμοποιήθηκε για να πλήξει την κυβέρνηση μπορεί, σύμφωνα με τον Πλακιά, να λειτούργησε τελικά προς όφελός της.

Γιατί;

Διότι εάν η δημόσια συζήτηση εγκλωβιστεί επί μήνες στο ερώτημα «υπήρχε ή δεν υπήρχε λαθραίο ξυλόλιο;» και το συγκεκριμένο σενάριο τελικά δεν αποδειχθεί, τότε η κυβέρνηση αποκτά τη δυνατότητα να επιχειρήσει να ταυτίσει ολόκληρη την κριτική για τα Τέμπη με ένα αμφισβητούμενο τεχνικό σενάριο.

Και εκεί ακριβώς βρίσκεται ο κίνδυνος.

Τα Τέμπη δεν είναι μόνο το ξυλόλιο

Ακόμη και αν αύριο αποδεικνυόταν πέραν κάθε αμφιβολίας ότι δεν υπήρχε ούτε ένα λίτρο παράνομου εύφλεκτου φορτίου, αυτό δεν θα απαντούσε στα βασικά ερωτήματα της τραγωδίας.

Γιατί συγκρούστηκαν δύο τρένα στην ίδια γραμμή;

Γιατί τα συστήματα ασφαλείας δεν απέτρεψαν τη σύγκρουση;

Ποιες ήταν οι διοικητικές και επιχειρησιακές παραλείψεις;

Ποιες ευθύνες προκύπτουν για τον ελληνικό σιδηρόδρομο και ποια πρόσωπα θα κριθούν από τη Δικαιοσύνη;

Τι συνέβη στη διαχείριση του χώρου μετά το δυστύχημα;

Αυτά τα ερωτήματα δεν εξαφανίζονται μαζί με οποιαδήποτε τεχνική θεωρία για την πυρόσφαιρα.

Και αυτό ακριβώς τονίζει ο ίδιος ο Πλακιάς όταν διαχωρίζει το ξυλόλιο από αυτό που αποκαλεί «πραγματικές ευθύνες» της κυβέρνησης και υπουργών.

Η σιωπή όμως δημιουργεί πολιτικό πρόβλημα

Εδώ επομένως βρίσκεται το ουσιαστικό ερώτημα της ανάρτησής του.

Όσοι πολιτικοί παρουσίαζαν το ξυλόλιο και το παράνομο φορτίο ως κεντρικό κομμάτι της επιχειρηματολογίας τους οφείλουν σήμερα να εξηγήσουν δημόσια τι ακριβώς υποστηρίζουν.

Εξακολουθούν να θεωρούν αποδεδειγμένο ότι υπήρχε παράνομο φορτίο;

Αν ναι, σε ποια σημερινά αποδεικτικά στοιχεία στηρίζονται;

Αν όχι, ποια σημεία της προηγούμενης επιχειρηματολογίας τους αναθεωρούν;

Το ίδιο ισχύει και για τα μέσα ενημέρωσης.

Όταν ένας τεχνικός ισχυρισμός παρουσιάζεται επί μήνες με υψηλό βαθμό βεβαιότητας, η μεταγενέστερη αμφισβήτησή του δεν μπορεί απλώς να περάσει αθόρυβα.

Η δημοσιογραφία έχει δικαίωμα —και υποχρέωση— να ερευνά ακόμη και τα πιο δύσκολα σενάρια.

Άλλο όμως έρευνα και άλλο βεβαιότητα πριν υπάρξουν αποδείξεις.

Ούτε ο Γεωργιάδης δικαιούται λευκή επιταγή

Από την άλλη πλευρά, η σημερινή δικαίωση μιας επιμέρους κριτικής προς το αφήγημα του ξυλολίου δεν σημαίνει αυτομάτως δικαίωση κάθε κυβερνητικού ισχυρισμού για τα Τέμπη.

Ο Άδωνις Γεωργιάδης επιχειρεί πολιτικά να μετατρέψει την κατάρρευση ή αμφισβήτηση ορισμένων ισχυρισμών σε συνολική απάντηση προς τους επικριτές της κυβέρνησης.

Αυτό είναι διαφορετικό συμπέρασμα και απαιτεί διαφορετικά στοιχεία.

Ούτε η υπερβολή ενός αντιπολιτευτικού αφηγήματος διαγράφει κρατικές ευθύνες ούτε μια κρατική αστοχία αποδεικνύει αυτομάτως κάθε θεωρία που διατυπώθηκε μετά το δυστύχημα.

Το μάθημα από την ανάρτηση Πλακιά

Ίσως λοιπόν η σημαντικότερη φράση του Νίκου Πλακιά να μην είναι το «πού είναι;».

Είναι η διάκριση που επιχειρεί ανάμεσα στις θεωρίες για το ξυλόλιο και στις ευθύνες που ο ίδιος θεωρεί πραγματικές.

Γιατί τα Τέμπη δεν χρειάζονται ούτε κυβερνητικό θρίαμβο ούτε αντιπολιτευτικούς μύθους.

Χρειάζονται αποδείξεις.

Όποιος είπε κάτι που δεν αποδείχθηκε, οφείλει να το εξηγήσει.

Όποιος έχει θεσμική ή ποινική ευθύνη, πρέπει να κριθεί γι’ αυτήν.

Και όποιος προσπάθησε να χρησιμοποιήσει τον πόνο των οικογενειών για πολιτικό όφελος, από οποιαδήποτε πλευρά, θα κριθεί τελικά από τα πραγματικά γεγονότα.

Γι’ αυτό και το ερώτημα του Νίκου Πλακιά παραμένει ισχυρό:

Όλοι όσοι είχαν μετατρέψει το ξυλόλιο σε βεβαιότητα, τι ακριβώς λένε σήμερα;

Και υπάρχει ένα δεύτερο, εξίσου σημαντικό:

Μπορούμε επιτέλους να συζητήσουμε για τις ευθύνες των Τεμπών χωρίς να χρειάζεται πρώτα να διαλέξουμε πολιτικό στρατόπεδο;

Και κάτω από την ανάρτηση ξέσπασε μια δεύτερη συζήτηση

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν και οι αντιδράσεις κάτω από την ανάρτηση του Νίκου Πλακιά.

Γιατί αποκαλύπτουν ότι η κοινωνική συζήτηση για τα Τέμπη βρίσκεται πλέον σε ένα πολύ πιο σύνθετο σημείο από το απλοϊκό δίλημμα «ξυλόλιο ή όχι ξυλόλιο».

Αρκετοί σχολιαστές επανέρχονται στο ίδιο ερώτημα:

Εάν δεν υπήρχε παράνομο εύφλεκτο φορτίο, από τι προκλήθηκε η πυρόσφαιρα;

Και αυτό είναι ένα ερώτημα που δεν μπορεί να απορρίπτεται ως «ψεκασμένο» μόνο και μόνο επειδή έχουν αμφισβητηθεί συγκεκριμένες θεωρίες περί ξυλολίου.

Το ότι δεν έχει αποδειχθεί ένα συγκεκριμένο σενάριο δεν σημαίνει ότι αυτομάτως έχει απαντηθεί κάθε ερώτημα για την πυρόσφαιρα.

Από την άλλη πλευρά, ισχύει και το αντίστροφο:

Η ύπαρξη της πυρόσφαιρας δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η εμπορική αμαξοστοιχία μετέφερε παράνομο ξυλόλιο.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο επί μήνες μπερδεύτηκε η δημόσια συζήτηση.

Άλλο το γεγονός που καταγράφηκε στις εικόνες, άλλο η επιστημονική διερεύνηση των αιτίων του και άλλο η απόδοση ενός συγκεκριμένου παράνομου φορτίου στην εμπορική αμαξοστοιχία.

Και έχει ενδιαφέρον ότι ο Δημήτρης Πλακιάς, απαντώντας σε σχετικό σχόλιο, δεν επιχειρεί να εξαφανίσει το ερώτημα. Παραπέμπει στις επιστημονικές πραγματογνωμοσύνες και, κυρίως, στη δικαστική διαδικασία που βρίσκεται μπροστά.

Αυτό ακριβώς θα έπρεπε ίσως να αποτελεί τον κανόνα για όλους.

Όχι άλλες βεβαιότητες πριν μιλήσουν τα αποδεικτικά στοιχεία.

Ούτε «σίγουρα υπήρχε λαθραίο ξυλόλιο» επειδή υπήρξε πυρόσφαιρα.

Ούτε «όλα τελείωσαν, δεν υπάρχει κανένα ερώτημα» επειδή συγκεκριμένες πραγματογνωμοσύνες δεν επιβεβαιώνουν το σενάριο του παράνομου φορτίου.

Τα σχόλια δείχνουν και τη ζημιά που περιγράφει ο Πλακιάς

Υπάρχει όμως και κάτι βαθύτερο.

Η ένταση των σχολίων αποδεικνύει, με έναν τρόπο, αυτό ακριβώς που καταγγέλλει ο Νίκος Πλακιάς όταν μιλά για «ανεπανόρθωτη ζημιά» στην κοινωνία.

Για μεγάλο χρονικό διάστημα δημιουργήθηκαν στρατόπεδα.

Από τη μία όσοι θεωρούσαν περίπου δεδομένο ότι υπήρχε παράνομο φορτίο και ότι αυτό αποτελούσε μέρος μιας ευρύτερης συγκάλυψης.

Από την άλλη όσοι απέρριπταν συνολικά αυτή την εκδοχή και πολλές φορές μαζί της επιχειρούσαν να απαξιώσουν οποιαδήποτε κριτική προς την κυβέρνηση.

Το αποτέλεσμα φαίνεται σήμερα ακόμη και κάτω από την ανάρτηση ενός πατέρα που έχασε τρία παιδιά της οικογένειάς του.

Άνθρωποι του ζητούν να εξηγήσει ο ίδιος την πυρόσφαιρα. Άλλοι τον κατηγορούν ουσιαστικά ότι εξυπηρετεί την κυβέρνηση. Άλλοι επιτίθενται στην κυβέρνηση. Άλλοι στους πολιτικούς της αντιπολίτευσης.

Και κάπου μέσα σε αυτή την οξύτητα κινδυνεύει ξανά να χαθεί το βασικό.

Ο Νίκος Πλακιάς δεν λέει ότι δεν υπάρχουν πολιτικές ευθύνες.

Λέει σχεδόν το αντίθετο.

Υποστηρίζει ότι η εμμονή σε μια συγκεκριμένη θεωρία απομάκρυνε τη δημόσια συζήτηση από εκείνες τις ευθύνες που ο ίδιος θεωρεί πραγματικές και αποδείξιμες.

Και αυτή είναι ίσως η πιο δύσκολη πλευρά της παρέμβασής του.

Γιατί υποχρεώνει όλους να ξεχωρίσουν δύο πράγματα που για πολύ καιρό παρουσιάζονταν περίπου ως ένα:

Άλλο η διερεύνηση των κυβερνητικών και κρατικών ευθυνών για τα Τέμπη και άλλο η απόδειξη ότι υπήρχε παράνομο φορτίο ξυλολίου.

Το ένα δεν προϋποθέτει το άλλο.

Και η κατάρρευση ή αμφισβήτηση ενός ισχυρισμού δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να διαγραφούν οι υπόλοιπες ευθύνες που θα κρίνει η Δικαιοσύνη.