Η συζήτηση για την απένταξη του Αρχαιολογικού Μουσείου Αργοστολίου και των έργων στο λιμάνι της Αγίας Ευφημίας αποκτά πλέον ένα καινούργιο επιχείρημα.
Αφού δεν μπορεί εύκολα να υποστηριχθεί ότι οι Δήμοι αποφάσισαν την ένταξη ή την απένταξη των συγκεκριμένων έργων, εμφανίζεται μια νέα θεωρία:
Δεν είχαν την αρμοδιότητα, αλλά έπρεπε να έχουν ένα «Παρατηρητήριο Έργων» που θα παρακολουθούσε καθημερινά τα έργα άλλων φορέων, θα τηλεφωνούσε στις αρμόδιες υπηρεσίες και, περίπου, θα απέτρεπε τις απεντάξεις.
Ακούγεται ωραίο.
Έχει και μια γοητευτική απλότητα:
ένας «σοβαρός υπάλληλος», ένας φάκελος, ένα τηλέφωνο και η Κεφαλονιά δεν θα έχανε ποτέ ξανά χρηματοδότηση.
Μόνο που η δημόσια διοίκηση δεν λειτουργεί έτσι.
Και κυρίως, οι αρμοδιότητες δεν αλλάζουν επειδή ένα επιχείρημα ακούγεται πολιτικά βολικό.
Πρώτα απ’ όλα: ποιος είχε την ευθύνη των έργων;
Ας ξεκινήσουμε από εκεί που πρέπει να ξεκινά κάθε σοβαρή συζήτηση.
Όχι από τις φωτογραφίες.
Όχι από το ποιος βρισκόταν δίπλα σε ποιον υπουργό.
Όχι από το ποιος έκανε μια ανάρτηση όταν ανακοινώθηκε ένα έργο.
Αλλά από το στοιχειώδες:
Ποιος ήταν ο φορέας που είχε την αρμοδιότητα να υλοποιήσει κάθε έργο;
Στην περίπτωση του Αρχαιολογικού Μουσείου Αργοστολίου, το έργο δεν έγινε ξαφνικά δημοτικό επειδή βρίσκεται μέσα στα διοικητικά όρια του Δήμου Αργοστολίου.
Ο Δήμαρχος δεν αποφασίζει για το Ταμείο Ανάκαμψης.
Δεν διαχειρίζεται τη σχετική πίστωση.
Δεν υποκαθιστά το Υπουργείο Πολιτισμού.
Δεν πιστοποιεί τα ορόσημα του έργου.
Δεν αποφασίζει εάν αυτά εκπληρώθηκαν.
Και φυσικά δεν εκδίδει την απόφαση απένταξης.
Αυτή είναι η πραγματικότητα.
Μπορεί να είναι πολιτικά άβολη για όσους θέλουν οπωσδήποτε να εντάξουν τον Θεόφιλο Μιχαλάτο στο κάδρο των ευθυνών.
Αλλά παραμένει πραγματικότητα.
«Ναι, αλλά φωτογραφιζόταν»
Εδώ επιστρατεύεται το επόμενο επιχείρημα:
όταν τα έργα ανακοινώθηκαν, οι δήμαρχοι πήγαιναν στις συναντήσεις και φωτογραφίζονταν με υπουργούς, βουλευτές και γενικούς γραμματείς.
Και λοιπόν;
Από πότε μια φωτογραφία δημιουργεί διοικητική αρμοδιότητα;
Εάν ένας δήμαρχος βρίσκεται στην ανακοίνωση ενός μεγάλου κρατικού έργου που πραγματοποιείται στον Δήμο του, κάνει το απολύτως φυσιολογικό.
Πρέπει να είναι εκεί.
Πρέπει να ενδιαφέρεται.
Πρέπει να συνεργάζεται.
Πρέπει να ενημερώνεται.
Πρέπει να διεκδικεί.
Αλλά τίποτε από αυτά δεν σημαίνει ότι γίνεται αυτομάτως φορέας υλοποίησης.
Διαφορετικά θα πρέπει να υιοθετήσουμε μια πραγματικά πρωτότυπη θεωρία δημόσιας διοίκησης:
όποιος εμφανίζεται στη φωτογραφία ενός έργου αποκτά και την ευθύνη εκτέλεσής του.
Με αυτή τη λογική, στις περισσότερες τελετές εγκαινίων θα χρειαστούμε… κατανομή αρμοδιοτήτων ανάλογα με τη θέση που είχε ο καθένας στη φωτογραφία.
Δεν είναι σοβαρό επιχείρημα.
Και τώρα εμφανίζεται το «Παρατηρητήριο»
Επειδή λοιπόν η πραγματική αρμοδιότητα είναι δύσκολο να αμφισβητηθεί, το άρθρο κάνει μια ενδιαφέρουσα μετατόπιση.
Δεν φταίει, λέει τελικά, προσωπικά ούτε ο Δήμαρχος ούτε ο Βουλευτής.
Φταίει το συνολικό «έλλειμμα παρακολούθησης των έργων» στην Κεφαλονιά.
Και η λύση;
Ένα:
«Παρατηρητήριο Έργων».
Μάλιστα περιγράφεται και ο τρόπος λειτουργίας του.
Ένας υπάλληλος στον Προγραμματισμό θα ανοίγει καθημερινά τον φάκελο και θα τηλεφωνεί:
«Αργούμε! Πού κολλήσαμε; Τι μπορούμε να κάνουμε; Να τρέξουμε!».
Εδώ όμως χρειάζεται να σταματήσουμε λίγο.
Σε ποιον φάκελο;
Του Υπουργείου Πολιτισμού;
Της αρμόδιας Διαχειριστικής Αρχής;
Του Ταμείου Ανάκαμψης;
Του αναδόχου;
Με ποια υπηρεσιακή πρόσβαση;
Με ποια θεσμική αρμοδιότητα;
Με ποια δυνατότητα παρέμβασης στις πιστοποιήσεις, στις πληρωμές, στις συμβατικές διαδικασίες και στα ορόσημα;
Και κυρίως:
Πώς ακριβώς ένα δημοτικό «Παρατηρητήριο» θα μπορούσε να εμποδίσει την απένταξη ενός έργου που δεν υλοποιεί ο Δήμος;
Αυτό είναι το ερώτημα που λείπει.
Η ενημέρωση είναι χρήσιμη – η υποκατάσταση των αρμοδίων είναι άλλο πράγμα
Για να μην παρεξηγηθούμε: η ιδέα μιας συστηματικής καταγραφής όλων των μεγάλων έργων της Κεφαλονιάς δεν είναι κακή.
Κάθε καλύτερος μηχανισμός ενημέρωσης είναι ευπρόσδεκτος.
Θα μπορούσε πράγματι να υπάρχει ένας δημόσιος πίνακας στον οποίο να καταγράφονται:
το έργο, ο φορέας υλοποίησης, η πηγή χρηματοδότησης, η κατάσταση εκτέλεσης, τα προβλήματα και το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα.
Πολύ καλά.
Αλλά άλλο αυτό και άλλο να υπονοείται ότι, αν υπήρχε ένας υπάλληλος του Δήμου που τηλεφωνούσε συχνότερα, το Μουσείο δεν θα είχε απενταχθεί από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Αυτό πρέπει να αποδειχθεί.
Ποιο συγκεκριμένο πρόβλημα θα είχε εντοπίσει;
Πότε;
Σε ποιον θα απευθυνόταν;
Ποια ενέργεια θα μπορούσε να κάνει ο Δήμος;
Και με ποιον τρόπο αυτή η ενέργεια θα άλλαζε την πορεία του έργου;
Χωρίς απαντήσεις, έχουμε μια ωραία θεωρία εκ των υστέρων.
Το παράδοξο: τελικά αναγνωρίζεται ότι δεν φταίει ο Δήμαρχος
Και κάπου εδώ το ίδιο το άρθρο φτάνει, ίσως άθελά του, στο βασικό συμπέρασμα που τόσο καιρό κάποιοι προσπαθούν να αποφύγουν.
Γράφει:
«Με αυτήν την έννοια δεν φταίει ούτε ο Δήμαρχος προσωπικά, ούτε ο Βουλευτής, ούτε κάποιος άλλος».
Ακριβώς.
Αυτό λέμε.
Μόνο που αμέσως μετά αναζητείται μια συλλογική, αόριστη ευθύνη της «Κεφαλονιάς».
Γιατί;
Η διοίκηση δεν λειτουργεί με συλλογικές ενοχές.
Για κάθε δημόσιο έργο υπάρχουν:
κύριος του έργου, φορέας υλοποίησης, αρμόδιες υπηρεσίες, χρηματοδοτικός φορέας, συγκεκριμένες διαδικασίες και συγκεκριμένες υποχρεώσεις.
Εάν υπήρξαν καθυστερήσεις, πρέπει να εντοπιστούν.
Εάν χάθηκαν ορόσημα, να μάθουμε ποια.
Εάν υπήρξαν διοικητικές αστοχίες, να αποδοθούν εκεί όπου πραγματικά συνέβησαν.
Αυτό είναι λογοδοσία.
Το «φταίμε όλοι ως Κεφαλονιά επειδή δεν είχαμε Παρατηρητήριο» κινδυνεύει αντιθέτως να πετύχει ακριβώς αυτό για το οποίο κατηγορεί τους άλλους:
να θολώσει την πραγματική ευθύνη.
Και το σημαντικότερο: η απένταξη δεν σημαίνει εγκατάλειψη
Υπάρχει επίσης μια λέξη που χρησιμοποιείται σαν να σημαίνει αυτομάτως καταστροφή:
«απένταξη».
Όμως το κρίσιμο ερώτημα για την κοινωνία δεν είναι αν ένα έργο εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από την ταμπέλα του Ταμείου Ανάκαμψης.
Είναι:
θα συνεχιστεί και θα ολοκληρωθεί;
Στην περίπτωση του Αρχαιολογικού Μουσείου, αυτό είναι το ουσιώδες ζήτημα που συζητούμε τόσες ημέρες.
Εφόσον το έργο συνεχίζεται με άλλη χρηματοδοτική πηγή, η πολιτική συζήτηση πρέπει να επικεντρωθεί στο πώς εξασφαλίζεται η απρόσκοπτη ολοκλήρωσή του.
Μπορεί απολύτως να συζητηθεί εάν ήταν κακό που δεν ολοκληρώθηκε εντός του RRF.
Μπορεί να αναζητηθεί γιατί συνέβη.
Μπορεί να ασκηθεί κριτική στον αρμόδιο φορέα.
Αλλά δεν μπορεί η αλλαγή χρηματοδοτικού εργαλείου να παρουσιάζεται σαν να εγκαταλείφθηκε το ίδιο το έργο.
Είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Ο πολίτης θέλει Μουσείο – όχι έναν καβγά για το ποιος θα χρεωθεί την απένταξη
Και εδώ βρίσκεται τελικά η ουσία.
Τον κάτοικο του Αργοστολίου και συνολικά τον Κεφαλονίτη δεν τον ενδιαφέρει ποιος θα κερδίσει τον επικοινωνιακό καβγά της εβδομάδας.
Δεν τον ενδιαφέρει εάν κάποιος θα καταφέρει να φορτώσει λίγη πολιτική φθορά στον Δήμαρχο.
Δεν τον ενδιαφέρει εάν κάποιος άλλος θα την φορτώσει στην κυβέρνηση.
Τον ενδιαφέρει να ολοκληρωθεί το Αρχαιολογικό Μουσείο.
Τελεία.
Εάν μπορεί να χρηματοδοτηθεί από πόρους του Υπουργείου Πολιτισμού, ας χρηματοδοτηθεί από εκεί.
Εάν πρέπει να χρηματοδοτηθεί από το ΕΣΠΑ, ας εξασφαλιστούν οι πόροι.
Εάν υπάρχει άλλο κατάλληλο χρηματοδοτικό εργαλείο, ας χρησιμοποιηθεί.
Η συζήτηση για το ποια πηγή είναι καταλληλότερη είναι θεμιτή – και μάλιστα σοβαρή, εάν η επιλογή μιας πηγής στερεί πόρους από άλλα έργα.
Αλλά οι πολίτες ζητούν πρωτίστως αποτέλεσμα.
Να τελειώσει το Μουσείο.
Και πάλι η Τεχνητή Νοημοσύνη…
Στο τέλος του άρθρου δεν θα μπορούσε, φαίνεται, να λείπει και η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η ειρωνεία είναι πλέον γνωστή:
ότι κάποιοι καταφεύγουν στην AI για να βρουν επιχειρήματα ώστε «να μη φταίει ο Δήμαρχος».
Μόνο που εδώ υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα.
Η αρμοδιότητα ενός δημόσιου έργου δεν καθορίζεται ούτε από την Τεχνητή Νοημοσύνη ούτε από έναν αρθρογράφο.
Καθορίζεται από διοικητικές πράξεις, συμβάσεις, αποφάσεις ένταξης, θεσμικές αρμοδιότητες και το ισχύον νομικό πλαίσιο.
Και ίσως αυτό είναι που κάνει την Τεχνητή Νοημοσύνη τόσο ενοχλητική για ορισμένους.
Όχι επειδή έχει πάντοτε δίκιο — προφανώς μπορεί να κάνει και λάθη.
Αλλά επειδή ένα εργαλείο που μπορεί μέσα σε ελάχιστο χρόνο να συγκρίνει επιχειρήματα, αρμοδιότητες και πραγματικά δεδομένα κάνει δυσκολότερο να περάσει μια σοφιστεία απλώς επειδή επαναλαμβάνεται αρκετές φορές.
Αν λοιπόν η AI χρησιμοποιείται για να ελέγξει εάν ένα επιχείρημα στέκει, κανένα πρόβλημα.
Υπάρχει μάλιστα ένας πολύ απλός τρόπος να την «νικήσει» κάποιος:
να παρουσιάσει καλύτερα στοιχεία.
Το «Παρατηρητήριο» ας γίνει – αλλά ας μη γίνει άλλοθι για να εφευρίσκουμε αρμοδιότητες
Αν υπάρχει σοβαρή πρόταση για ένα Παρατηρητήριο Μεγάλων Έργων της Κεφαλονιάς, ας κατατεθεί.
Με συγκεκριμένη δομή.
Με αρμοδιότητες.
Με φορείς που θα συμμετέχουν.
Με πρόσβαση στην απαιτούμενη πληροφόρηση.
Με σαφή τρόπο ενημέρωσης των Δημοτικών Συμβουλίων και των πολιτών.
Θα μπορούσε να είναι χρήσιμο.
Αλλά ας μη χρησιμοποιούμε μια μελλοντική πρόταση για να ξαναγράψουμε αναδρομικά τις σημερινές αρμοδιότητες.
Και κυρίως:
ας σταματήσουμε να ψάχνουμε απεγνωσμένα τρόπο να φτάσουμε από κάθε δρόμο στο ίδιο προκαθορισμένο συμπέρασμα: «κάπου πρέπει να φταίει και ο Δήμος».
Εάν υπάρχει συγκεκριμένη πράξη ή παράλειψη του Δήμου Αργοστολίου που επηρέασε την απένταξη του Αρχαιολογικού Μουσείου, να παρουσιαστεί.
Ποια ήταν;
Πότε συνέβη;
Ποια αρμοδιότητα δεν ασκήθηκε;
Ποια ενέργεια μπορούσε να κάνει ο Δήμος και δεν έκανε;
Και πώς αυτή θα απέτρεπε την απένταξη;
Αυτά είναι στοιχεία.
Τα υπόλοιπα είναι πολιτική κατασκευή.
Και όσο κι αν επιστρατεύσουμε φωτογραφίες, «πατεράδες», «ορφανά», κεραμίδες, Πόντιους Πιλάτους και Τεχνητή Νοημοσύνη, η πραγματικότητα παραμένει πεισματικά απλή:
άλλο ενδιαφέρομαι και διεκδικώ για ένα έργο που γίνεται στον τόπο μου και άλλο έχω τη θεσμική ευθύνη για την εκτέλεσή του.
Αν αρχίσουμε να μπερδεύουμε αυτά τα δύο, δεν θα αποκτήσουμε καλύτερη λογοδοσία.
Απλώς θα καταλήξουμε να αναζητούμε κάθε φορά τον πολιτικά βολικό ένοχο αντί για τον πραγματικά αρμόδιο.
