18 Οκτωβρίου 1981 – 18 Οκτωβρίου 2026. Πέρασαν 45 χρόνια. Κι εγώ, ένας από εκείνους που κάποτε φώναξαν «Αλλαγή», που πίστεψαν, πανηγύρισαν, θύμωσαν, απογοητεύτηκαν αλλά δεν ξέχασαν, έχω σήμερα μόνο μία ερώτηση: Πού είσαι, ΠΑΣΟΚ; Γιατί σε ψάχνω στη Χαριλάου Τρικούπη, αλλά κομμάτια σου τα βρίσκω στην κυβέρνηση Μητσοτάκη και στη Νέα Δημοκρατία. Και το κόμμα που κράτησε το όνομα και τον πράσινο ήλιο εξακολουθεί να ψάχνει τον δρόμο για να ξαναβρεί την κοινωνία.
Θυμάμαι.
Αυτό είναι το κακό όταν μεγαλώνεις.
Θυμάσαι.
Θυμάσαι την 18η Οκτωβρίου του 1981.
Θυμάσαι τις παρέες.
Τα σπίτια γεμάτα κόσμο.
Τα ραδιόφωνα και τις τηλεοράσεις ανοιχτές.
Τα πρώτα αποτελέσματα.
Τις πράσινες σημαίες που άρχισαν να βγαίνουν στα μπαλκόνια.
Τους δρόμους που γέμιζαν.
Και εκείνη την αίσθηση ότι δεν κέρδισε απλώς ένα κόμμα.
Ότι κάτι άλλαζε στην Ελλάδα.
48,07%.
172 έδρες.
Αριθμοί που σήμερα μοιάζουν βγαλμένοι από άλλη πολιτική ζωή.
Και ίσως πράγματι να ήταν άλλη ζωή.
Γιατί το ΠΑΣΟΚ εκείνης της εποχής δεν ήταν απλώς ένα κόμμα που ήθελε να κυβερνήσει.
Ήταν κόσμος.
Ήταν παρέες.
Ήταν καφενεία.
Ήταν γειτονιές.
Ήταν οργανώσεις.
Ήταν άνθρωποι που τσακώνονταν μέχρι τα ξημερώματα για την πολιτική.
Ήταν εργάτες, αγρότες, υπάλληλοι, επιστήμονες, μικρομεσαίοι.
Ήταν εκείνο το απίστευτο:
να αισθάνεται ο απλός άνθρωπος ότι συμμετέχει στην πολιτική.
Και πάνω απ’ όλα ήταν ο Ανδρέας.
Μπορείς να πεις σήμερα ό,τι θέλεις για τον Ανδρέα Παπανδρέου.
Να του καταλογίσεις λάθη.
Να καταλογίσεις λάθη στο ΠΑΣΟΚ.
Και πολλά από αυτά θα είναι σωστά.
Αλλά υπάρχει κάτι που δεν μπορείς να του αφαιρέσεις.
Έκανε εκατομμύρια ανθρώπους να πιστέψουν ότι η πολιτική τους αφορά.
Αυτό ήταν το ΠΑΣΟΚ που γνώρισα.
Και γι’ αυτό σήμερα πονάει περισσότερο η ερώτηση.
Πού είσαι, ΠΑΣΟΚ;
Δεν εξιδανικεύω τίποτα
Ξέρω πολύ καλά τι ακολούθησε.
Δεν έχω επιλεκτική μνήμη.
Είδα το ΠΑΣΟΚ να μεγαλώνει.
Το είδα πανίσχυρο.
Το είδα να αλλάζει την Ελλάδα.
Και το είδα να αποκτά όλες τις αρρώστιες της εξουσίας.
Είδα τους μηχανισμούς.
Είδα τον κομματισμό.
Είδα τα ρουσφέτια.
Είδα την αλαζονεία.
Είδα ανθρώπους που μπήκαν φτωχοί στην πολιτική να ανακαλύπτουν ξαφνικά έναν άλλο κόσμο.
Είδα σκάνδαλα.
Είδα στελέχη να ξεχνούν γιατί δημιουργήθηκε αυτό το Κίνημα.
Είδα ένα κόμμα που γεννήθηκε για να αλλάξει το σύστημα να γίνεται σιγά σιγά μέρος του συστήματος.
Και μετά είδα την κατάρρευση.
Τα μνημόνια.
Την οργή.
Τον κόσμο να φεύγει.
Το 44% να γίνεται 13%.
Και ύστερα ακόμη χαμηλότερα.
Τα έζησα όλα.
Γι’ αυτό δεν γράφω σήμερα αγιογραφία.
Γράφω από πίκρα.
Γιατί το ΠΑΣΟΚ πλήρωσε τα λάθη του.
Και καλά έκανε και τα πλήρωσε.
Αλλά 45 χρόνια μετά την Αλλαγή υπάρχει κάτι που δυσκολεύομαι ακόμη περισσότερο να χωνέψω.
Ένα κομμάτι του ΠΑΣΟΚ δεν χάθηκε. Μετακόμισε.
Ψάχνω το ΠΑΣΟΚ και πέφτω πάνω στον… Μητσοτάκη
Κοιτάζω την κυβέρνηση.
Μιχάλης Χρυσοχοΐδης.
Τον θυμάμαι στο ΠΑΣΟΚ.
Υπουργό του ΠΑΣΟΚ.
Βουλευτή του ΠΑΣΟΚ.
Σήμερα υπουργός του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Γιώργος Φλωρίδης.
ΠΑΣΟΚ.
Βουλευτής.
Υπουργός.
Από τα γνωστά πρόσωπα του εκσυγχρονιστικού χώρου.
Σήμερα υπουργός Δικαιοσύνης της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας.
Κυριάκος Πιερρακάκης.
Πολιτικό Συμβούλιο του ΠΑΣΟΚ.
Κεντρική Πολιτική Επιτροπή του ΠΑΣΟΚ.
Υποψήφιος με την Ελιά.
Σήμερα κορυφαίος υπουργός της κυβέρνησης Μητσοτάκη.
Λίνα Μενδώνη.
Για χρόνια στο υπουργείο Πολιτισμού επί κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ.
Σήμερα υπουργός Πολιτισμού της κυβέρνησης Μητσοτάκη.
Άκης Σκέρτσος.
Άνθρωπος που πέρασε από τον ευρύτερο χώρο του ΠΑΣΟΚ.
Σήμερα ένας από τους στενότερους ανθρώπους του πρωθυπουργού.
Και κάθομαι και σκέφτομαι:
Ρε παιδιά, πού τελείωσε το ΠΑΣΟΚ και πού άρχισε η Νέα Δημοκρατία;
Γιατί εγώ μεγάλωσα σε μια εποχή που αν έλεγες ότι κάποια ημέρα άνθρωποι αυτής της πολιτικής διαδρομής θα αποτελούσαν βασικά στελέχη μιας κυβέρνησης της ΝΔ, θα σε κοιτούσαν σαν να είχες πάθει ηλίαση.
Κι όμως.
Να που έγινε.
Και μετά ήρθε και ο δικός μας ο Ανδρέας…
Εδώ, όμως, στην Κεφαλονιά έχουμε και έναν λόγο παραπάνω να χαμογελάμε πικρά.
Ανδρέας Λοβέρδος.
Ο δικός μας Ανδρέας.
Ο Κεφαλονίτης.
Με τις ρίζες από την Αγία Θέκλη.
Τον θυμάμαι να έρχεται στην Κεφαλονιά το 2021.
Διεκδικούσε την ηγεσία.
Ήθελε να γίνει πρόεδρος του Κινήματος.
Και τι μας έλεγε;
Να ξαναγυρίσουμε στο ΠΑΣΟΚ.
Να ξαναγυρίσει το όνομα.
Να ξαναγυρίσει ο πράσινος ήλιος.
Να γίνει ξανά μεγάλη παράταξη.
Και είχε ένα σύνθημα που σήμερα, συγχωρέστε με, ακούγεται σχεδόν σαν πολιτική ειρωνεία:
«ΠΑΣΟΚ με το ΠΑΣΟΚ στον 21ο αιώνα».
Το θυμόμαστε, Ανδρέα.
Δεν πέρασαν και εκατό χρόνια.
Το 2021 ήταν.
«ΠΑΣΟΚ με το ΠΑΣΟΚ».
Και το 2025;
Νέα Δημοκρατία με τη Νέα Δημοκρατία.
Ο Ανδρέας Λοβέρδος προσχώρησε στη Νέα Δημοκρατία.
Και τον υποδέχθηκε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Και κάπου εκεί, ο παλιός ΠΑΣΟΚος της Κεφαλονιάς δικαιούται να γελάσει.
Όχι επειδή είναι αστείο.
Αλλά επειδή μερικές φορές γελάς για να μη θυμώσεις.
Ρε Ανδρέα…
Εδώ μας έλεγες να ξαναφέρουμε τον πράσινο ήλιο.
Και τελικά πήρες εσύ τον δρόμο για το γαλάζιο.
Μας έλεγες ότι το ΠΑΣΟΚ δεν πρέπει να γίνει συμπλήρωμα κανενός.
Ότι πρέπει να γίνει ξανά μεγάλο.
Ότι πρέπει να πάει μόνο του.
Και στο τέλος έφυγες εσύ από το ΠΑΣΟΚ.
Δεν σε κατηγορώ επειδή άλλαξες πολιτική επιλογή.
Δικαίωμά σου.
Αλλά άσε κι εμένα να θυμάμαι.
Γιατί όταν ζητάς από εμένα να σε κάνω πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ και λίγα χρόνια μετά πηγαίνεις στη Νέα Δημοκρατία, έχω κι εγώ δικαίωμα να αναρωτιέμαι:
Τότε τι ακριβώς μου έλεγες;
Και η περίπτωση του Λοβέρδου πονάει περισσότερο γιατί συμπυκνώνει όλο το δράμα του σημερινού ΠΑΣΟΚ.
Άνθρωποι που κάποτε διεκδικούσαν ακόμη και την ηγεσία του σήμερα μπορούν να βλέπουν πολιτικό σπίτι στη Νέα Δημοκρατία.
Και αυτό δεν είναι μόνο πρόβλημα του Λοβέρδου.
Είναι πρωτίστως πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ.
Μήπως τελικά ο Μητσοτάκης έκανε τη μεγαλύτερη πολιτική κλοπή;
Και χρησιμοποιώ τη λέξη πολιτικά.
Γιατί ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατάφερε κάτι εντυπωσιακό.
Δεν νίκησε απλώς το ΠΑΣΟΚ.
Πήρε μεγάλο μέρος του πολιτικού χώρου που κάποτε εξέφραζε το εκσυγχρονιστικό ΠΑΣΟΚ και το ενσωμάτωσε στη Νέα Δημοκρατία.
Πήρε πρόσωπα.
Πήρε τεχνοκράτες.
Πήρε πολιτικές αναφορές.
Πήρε ψηφοφόρους του κέντρου.
Και δημιούργησε μια Νέα Δημοκρατία πολύ διαφορετική από εκείνη που θυμόμασταν εμείς τη δεκαετία του ’80.
Και το ΠΑΣΟΚ;
Παρακολουθούσε.
Και τώρα έρχομαι σε σένα, Νίκο
Νίκο Ανδρουλάκη,
δεν έχω τίποτα προσωπικό μαζί σου.
Δεν περιμένω να γίνεις Ανδρέας Παπανδρέου.
Και όποιος περιμένει κάτι τέτοιο δεν έχει καταλάβει ότι οι εποχές δεν επαναλαμβάνονται.
Αλλά περιμένω κάτι πολύ απλούστερο.
Να μου εξηγήσεις γιατί πρέπει να ξαναψηφίσω ΠΑΣΟΚ.
Όχι γιατί ψήφιζα κάποτε.
Για σήμερα σου μιλάω.
Για το 2026.
Γιατί να σε ψηφίσει ο 25χρονος που δεν έζησε ούτε τον Ανδρέα ούτε τον Σημίτη;
Γιατί να σε ψηφίσει ο εργαζόμενος που δεν βγάζει τον μήνα;
Γιατί να σε ψηφίσει ο νέος που δίνει τον μισό μισθό του στο ενοίκιο;
Γιατί να σε ψηφίσει ο μικρομεσαίος;
Ο αγρότης;
Ο συνταξιούχος;
Ο άνθρωπος που περιμένει στο δημόσιο νοσοκομείο;
Τι του λες που να τον κάνει να σηκωθεί από τον καναπέ;
Εδώ είναι το πρόβλημα.
Η κυβέρνηση φθείρεται κι εσύ δεν απογειώνεσαι
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη βρίσκεται χρόνια στην εξουσία.
Έχει περάσει υποκλοπές.
Τέμπη.
Ακρίβεια.
Στεγαστική κρίση.
Προβλήματα στην Υγεία.
Μεγάλες κοινωνικές αντιδράσεις.
Και όμως…
Το ΠΑΣΟΚ δεν έχει δημιουργήσει μεγάλο ρεύμα εξουσίας.
Γιατί;
Μην μου πεις πάλι για τα μέσα ενημέρωσης.
Μην μου πεις για τον ΣΥΡΙΖΑ.
Μην μου πεις για τον κατακερματισμό.
Μην μου πεις ότι ο κόσμος δεν καταλαβαίνει.
Ο κόσμος μια χαρά καταλαβαίνει.
Εμείς μήπως δεν καταλαβαίνουμε τι μας λέει ο κόσμος;
Μήπως δεν πείθουμε;
Μήπως δεν συγκινούμε;
Μήπως κάνουμε αντιπολίτευση που ακούγεται σωστή αλλά δεν δημιουργεί πολιτικό πάθος;
Μήπως λείπει η σύγκρουση;
Μήπως λείπει το καθαρό μήνυμα;
Μήπως λείπει εκείνο το πράγμα που έκανε κάποτε τον άλλον να λέει:
«Ναι, με αυτούς θέλω να πάω».
Δεν θέλω άλλο τον Ανδρέα από τα βίντεο
Και κάτι ακόμη.
Κάθε χρόνο στις επετείους ανοίγουμε τα αρχεία.
Βγαίνει ο Ανδρέας στις οθόνες.
Βγαίνουν οι συγκεντρώσεις.
Βγαίνουν οι πράσινες σημαίες.
Ακούγονται τα παλιά συνθήματα.
Συγκινούμαστε.
Και μετά;
Σβήνουν οι οθόνες.
Και επιστρέφουμε στο σήμερα.
Ε, λοιπόν, δεν θέλω άλλο τον Ανδρέα από τα βίντεο.
Τον Ανδρέα δεν μπορείτε να τον ξαναφέρετε.
Ούτε χρειάζεται.
Αυτό που χρειάζεται είναι να ξαναβρείτε τον λόγο για τον οποίο κάποτε εκατομμύρια άνθρωποι πίστεψαν σε αυτό το κόμμα.
Δεν ήταν το λογότυπο.
Δεν ήταν το πράσινο χρώμα.
Δεν ήταν η μουσική.
Ήταν η ελπίδα ότι αύριο μπορεί να είναι διαφορετικό από σήμερα.
Αυτό χάθηκε.
Και αυτό πρέπει να ξαναβρείτε.
Ξέρεις ποιο είναι το χειρότερο, Νίκο;
Δεν είναι ότι το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται χαμηλά.
Τα κόμματα ανεβαίνουν και κατεβαίνουν.
Το χειρότερο είναι ότι ένα μέρος της κοινωνίας δεν θυμώνει καν πια μαζί του.
Και όταν ο κόσμος σταματά να θυμώνει με ένα κόμμα, πρέπει να ανησυχείς.
Γιατί μπορεί να σημαίνει ότι σταμάτησε και να περιμένει κάτι από αυτό.
Εγώ όμως ακόμη περιμένω.
Ίσως επειδή είμαι από τους παλιούς.
Ίσως επειδή θυμάμαι.
Ίσως επειδή κάποια πράγματα δεν φεύγουν εύκολα από μέσα σου.
Σαράντα πέντε χρόνια μετά
18 Οκτωβρίου 1981.
18 Οκτωβρίου 2026.
Σαράντα πέντε χρόνια.
Κοιτάζω εκείνη τη νύχτα και δεν νοσταλγώ τα νιάτα μου.
Ούτε ζητάω να επιστρέψουμε στο 1981.
Η Ελλάδα του 1981 δεν υπάρχει πια.
Και ευτυχώς σε πολλά πράγματα.
Αλλά νοσταλγώ κάτι που σήμερα λείπει.
Την πίστη ότι η πολιτική μπορεί να αλλάξει τη ζωή.
Αυτό ήταν η Αλλαγή για εμάς.
Και σήμερα;
Σήμερα βλέπω τον Χρυσοχοΐδη υπουργό του Μητσοτάκη.
Τον Φλωρίδη υπουργό του Μητσοτάκη.
Τον Πιερρακάκη υπουργό του Μητσοτάκη.
Τη Μενδώνη υπουργό του Μητσοτάκη.
Τον Σκέρτσο δίπλα στον Μητσοτάκη.
Και τον δικό μας, τον Κεφαλονίτη Ανδρέα Λοβέρδο, από το «ΠΑΣΟΚ με το ΠΑΣΟΚ», στη Νέα Δημοκρατία.
Και μετά κοιτάζω τη Χαριλάου Τρικούπη.
Και βλέπω ένα κόμμα που ακόμη ψάχνει τον τρόπο να ξαναγίνει πρωταγωνιστής.
Γι’ αυτό σήμερα δεν θα πω «Ζήτω η 18η Οκτωβρίου».
Θα πω κάτι πολύ πιο δύσκολο.
Ξύπνα, ΠΑΣΟΚ.
Όχι για εμάς τους παλιούς.
Εμείς κάναμε τον κύκλο μας.
Για εκείνους που έρχονται.
Βρες ξανά τι είσαι.
Βρες ποιον εκπροσωπείς.
Βρες για ποιο πράγμα αξίζει να συγκρουστείς.
Και πάνω απ’ όλα, δώσε σε έναν νέο άνθρωπο έναν λόγο να σε ψηφίσει που να μην αρχίζει με τις λέξεις:
«Κάποτε, ο Ανδρέας…»
Γιατί ο Ανδρέας ανήκει πλέον στην Ιστορία.
Και η Ιστορία, όσο λαμπρή κι αν είναι, δεν ψηφίζει.
Οι ζωντανοί ψηφίζουν.
Και αυτοί περιμένουν απάντηση για το αύριο.
Πού είσαι λοιπόν, ΠΑΣΟΚ;
Γιατί 45 χρόνια μετά την Αλλαγή, αυτό είναι το πιο πικρό:
Το παλιό ΠΑΣΟΚ το θυμόμαστε όλοι.
Το σημερινό ακόμη το ψάχνουμε.
