Η κυβέρνηση παρουσιάζει την έγκριση της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής ως ιστορική επιβεβαίωση της οικονομικής ισχύος της Ελλάδας. Μόνο που πίσω από τις θριαμβευτικές δηλώσεις υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: οι επενδύσεις θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους, θα επηρεάσουν το δημοσιονομικό αποτέλεσμα και θα προσμετρηθούν στο δημόσιο χρέος. Η Ευρώπη δεν μας χαρίζει 1 δισ. ευρώ. Μας επιτρέπει να το δαπανήσουμε με ειδική δημοσιονομική μεταχείριση. Κι αυτή είναι μια μάλλον σημαντική διαφορά.
Έκτακτο! Η Ευρώπη μάς επέτρεψε να ξοδέψουμε δικά μας χρήματα!
Επιτέλους, μια ακόμη μεγάλη εθνική επιτυχία!
Η Ελλάδα πρωταγωνιστεί στην Ευρώπη!
Η οικονομία μας είναι ισχυρή!
Η χώρα μας είναι αξιόπιστη!
Και όλα αυτά επειδή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το ελληνικό αίτημα για επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής, ώστε να πραγματοποιηθούν πρόσθετες ενεργειακές και άλλες επενδύσεις.
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης εμφανίστηκε ιδιαίτερα ικανοποιημένος.
Μίλησε για μια Ελλάδα που «θέτει στόχους, τους πετυχαίνει και πρωταγωνιστεί στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών αποφάσεων».
Μόνο που υπάρχει μια μικρή λεπτομέρεια.
Τόσο μικρή, ώστε σχεδόν χάνεται μέσα στους κυβερνητικούς πανηγυρισμούς.
Τα χρήματα δεν μας τα δίνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Οι επενδύσεις, που αναμένεται να προσεγγίσουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028, θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους.
Δηλαδή από το ελληνικό κράτος.
Από τον ελληνικό προϋπολογισμό.
Και, τελικά, από τους διαθέσιμους δημόσιους πόρους της χώρας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν ανακοίνωσε ότι θα καταβάλει στην Ελλάδα ένα πρόσθετο δισεκατομμύριο.
Ενέκρινε μια ειδική δημοσιονομική μεταχείριση για συγκεκριμένες δαπάνες.
Αυτό είναι χρήσιμο.
Μπορεί να είναι και σημαντικό.
Αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα με μια ευρωπαϊκή επιχορήγηση.
Και ασφαλώς δεν δικαιολογεί να δημιουργείται η εντύπωση ότι η χώρα απέκτησε ξαφνικά έναν καινούργιο κουμπαρά γεμάτο ευρωπαϊκά χρήματα.
Η ρήτρα διαφυγής δεν είναι μαγικό πορτοφόλι
Ας εξηγήσουμε τι πραγματικά συνέβη.
Στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων υπάρχουν όρια στον ρυθμό αύξησης των καθαρών δαπανών των κρατών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την επέκταση της υφιστάμενης εθνικής ρήτρας διαφυγής της Ελλάδας, ώστε να συμπεριληφθούν ορισμένες επενδύσεις ενεργειακής ανθεκτικότητας.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η σχετική ευελιξία φτάνει έως το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως το 0,6% σωρευτικά μέχρι το 2028.
Με απλά λόγια, η Ελλάδα αποκτά περισσότερο δημοσιονομικό περιθώριο για τις συγκεκριμένες δαπάνες, χωρίς αυτές να αντιμετωπίζονται με τον συνήθη τρόπο κατά την αξιολόγηση του σχετικού ορίου δαπανών.
Πρόκειται για δημοσιονομική ευελιξία.
Όχι για διαγραφή υποχρεώσεων.
Όχι για δωρεάν χρηματοδότηση.
Όχι για εξαφάνιση των δαπανών από τα δημόσια οικονομικά.
Και εδώ βρίσκεται η σημαντικότερη λεπτομέρεια ολόκληρης της είδησης.
Το ίδιο το δημοσίευμα αναφέρει ρητά ότι οι δαπάνες προσμετρώνται στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος.
Δηλαδή, ενώ αποκτούν ειδική μεταχείριση ως προς τον συγκεκριμένο ευρωπαϊκό κανόνα δαπανών, δεν παύουν να έχουν πραγματικό δημοσιονομικό κόστος.
Η ρήτρα αλλάζει το περιθώριο που διαθέτει η κυβέρνηση για να πραγματοποιήσει τις επενδύσεις. Δεν εξαφανίζει τον λογαριασμό.
Κι όμως, από αυτή την τεχνική αλλά ουσιαστική απόφαση φτάσαμε σε δηλώσεις περί ισχυρής Ελλάδας που πρωταγωνιστεί στην Ευρώπη.
Λίγη αυτοσυγκράτηση δεν θα έβλαπτε.
Ένα δισεκατομμύριο έως το 2028 – Αλλά πόσο θα μειωθεί ο λογαριασμός του ρεύματος;
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης υποστηρίζει ότι οι επενδύσεις θα μειώσουν το κόστος της ενέργειας και θα ενισχύσουν την ενεργειακή αυτονομία της χώρας.
Πρόκειται για θεμιτούς και σημαντικούς στόχους.
Αλλά άλλο ο στόχος και άλλο το αποδεδειγμένο αποτέλεσμα.
Πού βρίσκεται η εκτίμηση για το πόσο θα μειωθεί το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας;
Πόσο θα ωφεληθεί ένα μέσο νοικοκυριό;
Πόσο θα περιοριστεί το ενεργειακό κόστος μιας μικρής επιχείρησης;
Ποια θα είναι η επίδραση στις τιμές της χονδρεμπορικής αγοράς;
Και πότε αναμένεται να φτάσει οποιοδήποτε όφελος στον τελικό καταναλωτή;
Στο υλικό που παρουσιάστηκε δεν υπάρχουν συγκεκριμένες απαντήσεις.
Υπάρχει η εκτίμηση ότι οι επενδύσεις θα συμβάλουν στη μείωση του ενεργειακού κόστους.
Αυτό είναι πιθανό για ορισμένες παρεμβάσεις, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Δεν αποτελεί όμως εγγύηση ότι ο επόμενος λογαριασμός ηλεκτρικού ρεύματος θα είναι χαμηλότερος.
Και σίγουρα δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα της ακρίβειας στην ενέργεια έχει ήδη αντιμετωπιστεί.
Μπαταρίες 200 εκατομμυρίων – Ποιος θα ωφεληθεί και με ποιους όρους;
Ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα αφορά επιχορηγήσεις ύψους 200 εκατομμυρίων ευρώ για μπαταρίες που συνδέονται με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Η αποθήκευση ενέργειας είναι αναγκαία για την καλύτερη αξιοποίηση της παραγωγής από ΑΠΕ.
Μπορεί να περιορίσει περικοπές παραγωγής, να προσφέρει ευελιξία στο σύστημα και να διευκολύνει την ενεργειακή μετάβαση.
Ωστόσο, το ότι μια επένδυση είναι τεχνικά χρήσιμη δεν σημαίνει ότι κάθε πρόγραμμα επιδότησής της είναι αυτομάτως κοινωνικά δίκαιο ή οικονομικά αποτελεσματικό.
Ποιοι θα είναι οι δικαιούχοι;
Πόσο από το ποσό θα κατευθυνθεί σε επιχειρήσεις και πόσο σε μικρότερους παραγωγούς;
Ποιοι θα είναι οι όροι της επιχορήγησης;
Και με ποιον μηχανισμό θα διασφαλιστεί ότι το δημόσιο όφελος θα μεταφραστεί σε πραγματικό όφελος για τους καταναλωτές;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που θα έπρεπε να συνοδεύουν την ανακοίνωση.
Γιατί η επιδότηση μιας ενεργειακής επένδυσης δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση χαμηλότερων τιμολογίων για τους πολίτες.
Διακόσια εκατομμύρια για 100.000 δικαιούχους – Ωραία η εξαγγελία, αλλά τι θα πληρώσουν οι πολίτες;
Το δεύτερο μεγάλο πρόγραμμα αφορά αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες.
Προϋπολογισμός 200 εκατομμύρια ευρώ.
Εκτιμώμενοι δικαιούχοι 100.000.
Αν διαιρέσουμε τα δύο μεγέθη, προκύπτει ένας ενδεικτικός μέσος προϋπολογισμός δημόσιας ενίσχυσης 2.000 ευρώ ανά δικαιούχο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πολίτης θα λάβει ακριβώς 2.000 ευρώ.
Ούτε γνωρίζουμε ακόμη τα ποσοστά επιδότησης και τα επιλέξιμα έξοδα.
Αλλά ακριβώς εδώ βρίσκεται το ζήτημα.
Μια αντλία θερμότητας μπορεί να απαιτεί σημαντική αρχική δαπάνη, ιδίως όταν χρειάζονται πρόσθετες παρεμβάσεις στην κατοικία.
Εάν το νοικοκυριό πρέπει να καλύψει μεγάλο μέρος του κόστους, τότε η πραγματική πρόσβαση στο πρόγραμμα θα εξαρτηθεί από το διαθέσιμο εισόδημά του.
Θα μπορούν να συμμετάσχουν οικογένειες με περιορισμένες αποταμιεύσεις;
Θα υπάρχει αυξημένη επιδότηση για τα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά;
Θα προβλέπονται προκαταβολές ή άλλες διευκολύνσεις;
Χωρίς τέτοιες πληροφορίες, η ανακοίνωση των 100.000 δικαιούχων παραμένει στόχος.
Όχι αποτέλεσμα.
Τα 109 δημόσια κτίρια και τα 246 σχολεία: Χρήσιμα έργα, αλλά γιατί πανηγυρίζουμε πριν γίνουν;
Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται επίσης 117 εκατομμύρια ευρώ για την ενεργειακή αναβάθμιση 109 παλαιών δημόσιων κτιρίων και πανεπιστημίων, καθώς και 45 εκατομμύρια ευρώ για 246 σχολικές και προσχολικές δομές.
Πρόκειται για παρεμβάσεις που μπορούν να έχουν σημαντικό όφελος.
Τα δημόσια κτίρια χρειάζονται ενεργειακή αναβάθμιση.
Τα σχολεία χρειάζονται καλύτερες συνθήκες θέρμανσης και ψύξης.
Και οι δημόσιοι φορείς έχουν κάθε λόγο να μειώσουν τις ενεργειακές τους δαπάνες.
Αλλά εδώ υπάρχει μια θεμελιώδης διαφορά που συχνά χάνεται μέσα στις κυβερνητικές ανακοινώσεις.
Άλλο η πρόβλεψη χρηματοδότησης, άλλο η δημοπράτηση, άλλο η υπογραφή σύμβασης και άλλο η ολοκλήρωση ενός έργου.
Η σημερινή απόφαση δεν σημαίνει ότι αναβαθμίστηκαν 109 κτίρια.
Δεν σημαίνει ότι ολοκληρώθηκαν εργασίες σε 246 σχολικές δομές.
Δεν σημαίνει ότι εξοικονομήθηκε ήδη έστω και μία κιλοβατώρα από αυτές τις νέες παρεμβάσεις.
Για να κριθεί η επιτυχία τους χρειάζονται χρονοδιαγράμματα, διαγωνισμοί, υλοποίηση και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Η έγκριση του δημοσιονομικού περιθωρίου είναι ένα βήμα.
Δεν είναι η γραμμή του τερματισμού.
Σιδηροδρομική ασφάλεια: 320 εκατομμύρια ευρώ και ένα ακόμη μεγάλο ερώτημα
Από τα προγραμματιζόμενα έργα, το μεγαλύτερο μεμονωμένο ποσό αφορά τον σιδηρόδρομο.
Τριακόσια είκοσι εκατομμύρια ευρώ για έργα ενίσχυσης της ασφάλειας και επεκτάσεων.
Η ανάγκη επενδύσεων στον σιδηρόδρομο είναι αδιαμφισβήτητη.
Ιδίως μετά την τραγωδία των Τεμπών, η ασφάλεια του σιδηροδρομικού δικτύου δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως επικοινωνιακό παράρτημα μιας οικονομικής εξαγγελίας.
Είναι βασική υποχρέωση του κράτους.
Και εδώ χρειάζονται συγκεκριμένες απαντήσεις.
Ποια ακριβώς έργα θα χρηματοδοτηθούν;
Ποια αφορούν συστήματα ασφαλείας και ποια επεκτάσεις;
Ποια είναι τα χρονοδιαγράμματα;
Πώς θα ελεγχθεί η πρόοδος;
Και ποιο είναι το μετρήσιμο αποτέλεσμα που επιδιώκεται;
Δεν αρκεί να ανακοινώνεται ένα μεγάλο ποσό.
Η ασφάλεια δεν μετριέται με το ύψος του προϋπολογισμού.
Μετριέται με την ολοκλήρωση και την αξιόπιστη λειτουργία των απαραίτητων υποδομών.
«Αποκλειστικά για την Ελλάδα» – Ναι, αλλά τι ακριβώς σημαίνει;
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ότι η συγκεκριμένη έγκριση αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα.
Αυτό πράγματι έχει σημασία ως χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης απόφασης.
Δεν σημαίνει όμως ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακάλυψε ξαφνικά μια μοναδική ελληνική οικονομική υπερδύναμη.
Σημαίνει ότι αξιολογήθηκε και εγκρίθηκε ένα συγκεκριμένο ελληνικό αίτημα, μέσα στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων.
Η κυβέρνηση δικαιούται να θεωρεί θετική την έγκριση.
Αλλά το άλμα από την αποδοχή ενός αιτήματος δημοσιονομικής ευελιξίας στο συμπέρασμα ότι η Ελλάδα «πρωταγωνιστεί στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών αποφάσεων» χρειάζεται περισσότερη τεκμηρίωση.
Ποιες ευρωπαϊκές πολιτικές άλλαξαν εξαιτίας της ελληνικής παρέμβασης;
Ποιες αποφάσεις διαμορφώθηκαν με καθοριστική ελληνική συμβολή;
Η έγκριση ενός εθνικού αιτήματος δεν απαντά από μόνη της σε αυτά τα ερωτήματα.
Και ασφαλώς δεν αποτελεί γενικό πιστοποιητικό επιτυχίας της οικονομικής πολιτικής.
Το δισεκατομμύριο που έγινε 1,102 δισ. στα επιμέρους έργα
Υπάρχει μάλιστα και μια αριθμητική λεπτομέρεια που αξίζει προσοχής.
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι οι νέες επενδύσεις αναμένεται να προσεγγίσουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028.
Όμως, εάν προσθέσουμε τους προϋπολογισμούς των οκτώ παρεμβάσεων που παρατίθενται, προκύπτει:
| Παρέμβαση | Προϋπολογισμός |
|---|---|
| Μπαταρίες ΑΠΕ | 200 εκατ. € |
| Αντλίες θερμότητας – ηλιακοί | 200 εκατ. € |
| Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση | 50 εκατ. € |
| Πρόγραμμα ΗΛΕΚΤΡΑ | 117 εκατ. € |
| Πρόγραμμα ΦΟΙΒΟΣ – ΑΘΗΝΑ | 45 εκατ. € |
| Δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα | 50 εκατ. € |
| Σιδηροδρομικά έργα | 320 εκατ. € |
| Σταθμοί φόρτισης λεωφορείων | 20 εκατ. € |
| Σύνολο | 1,002 δισ. € |
Το άθροισμα είναι 1,002 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου 1 δισ. ευρώ, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση.
Η αριθμητική λοιπόν συμφωνεί σε επίπεδο στρογγυλοποίησης.
Αυτό που δεν γνωρίζουμε ακόμη είναι πόσα από αυτά τα κονδύλια αποτελούν νέες πιστώσεις, ποια προγράμματα έχουν ήδη προετοιμαστεί και ποιο ακριβώς χρονοδιάγραμμα υλοποίησης προβλέπεται για το καθένα.
Και αυτές είναι οι πληροφορίες που θα επιτρέψουν στους πολίτες να αξιολογήσουν την πραγματική προστιθέμενη αξία της απόφασης.
Ο Πιερρακάκης βλέπει μια «δυναμική οικονομία». Οι πολίτες περιμένουν να δουν την οικονομία στον λογαριασμό τους
Ο υπουργός ολοκλήρωσε τη δήλωσή του με μια αισιόδοξη περιγραφή της χώρας:
«Αυτή είναι η Ελλάδα που χτίζουμε. Με ισχυρή φωνή στην Ευρώπη, δυναμική οικονομία και μεγαλύτερη ασφάλεια για την κοινωνία».
Ωραία λόγια.
Μόνο που η δυναμική οικονομία δεν αξιολογείται αποκλειστικά από τις εγκρίσεις των Βρυξελλών.
Αξιολογείται και από την καθημερινότητα των πολιτών.
Από το πόσο κοστίζει η ηλεκτρική ενέργεια.
Από το εάν ένα νοικοκυριό μπορεί να θερμάνει επαρκώς το σπίτι του.
Από το εάν μια μικρή επιχείρηση μπορεί να ανταποκριθεί στα ενεργειακά της έξοδα.
Από το εάν τα δημόσια σχολεία και τα νοσοκομεία διαθέτουν λειτουργικές υποδομές.
Από το εάν οι δημόσιες επενδύσεις ολοκληρώνονται εγκαίρως και παράγουν το όφελος για το οποίο χρηματοδοτούνται.
Αυτά δεν αποδεικνύονται με μια υπουργική δήλωση.
Αποδεικνύονται με αποτελέσματα.
Η Ευρώπη έδωσε δημοσιονομική ευελιξία. Η κυβέρνηση την παρουσίασε σαν εθνικό θρίαμβο
Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι.
Η έγκριση της επέκτασης της ρήτρας διαφυγής είναι θετική εξέλιξη στον βαθμό που διευκολύνει την πραγματοποίηση αναγκαίων δημόσιων επενδύσεων.
Δεν υπάρχει λόγος να υποτιμηθεί η σημασία της.
Αλλά δεν υπάρχει και κανένας λόγος να μετατραπεί σε θριαμβολογία.
Η κυβέρνηση εξασφάλισε ειδική δημοσιονομική μεταχείριση για συγκεκριμένες δαπάνες.
Δεν εξασφάλισε ένα νέο ευρωπαϊκό δισεκατομμύριο δωρεάν χρηματοδότησης.
Δεν ολοκλήρωσε τα έργα.
Δεν μείωσε ήδη τους λογαριασμούς του ρεύματος.
Δεν απέδειξε ακόμη ότι οι επενδύσεις θα αποδώσουν το προσδοκώμενο όφελος.
Αυτά μένει να συμβούν.
Και θα κριθούν στην πράξη.
Το πιο εντυπωσιακό στην υπόθεση δεν είναι ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέτρεψε στην Ελλάδα να δαπανήσει περισσότερα χρήματα για συγκεκριμένες επενδύσεις.
Είναι ότι η κυβέρνηση κατάφερε να παρουσιάσει τη δυνατότητα να ξοδέψει δικούς μας δημόσιους πόρους ως απόδειξη της οικονομικής της υπεροχής.
Και κάπως έτσι, το δικαίωμα πραγματοποίησης μιας δαπάνης μετατρέπεται επικοινωνιακά σε επίτευγμα.
Η χρηματοδότηση μετατρέπεται σε επιτυχία πριν υλοποιηθεί.
Η πρόβλεψη μετατρέπεται σε αποτέλεσμα πριν μετρηθεί.
Και ο πολίτης καλείται να πανηγυρίσει για έναν χαμηλότερο λογαριασμό ρεύματος που ακόμη δεν έχει δει.
Γιατί, όπως φαίνεται, στην κυβερνητική επικοινωνία η ενεργειακή μετάβαση έχει ήδη ολοκληρωθεί. Στην πραγματική οικονομία, όμως, ο λογαριασμός εξακολουθεί να έρχεται κανονικά.
