Πολλά θερμά λόγια για την Ελλάδα. Πολλές αναφορές στη στρατηγική σχέση Αθήνας–Ουάσιγκτον. Πολλά για άμυνα, ενέργεια, ΝΑΤΟ και σταθερότητα. Όταν όμως τέθηκε στον Μάρκο Ρούμπιο η ερώτηση που πραγματικά έκαιγε την Αθήνα, οι μεγάλες κουβέντες έδωσαν τη θέση τους στη διπλωματική προσοχή. Και η Τουρκία δεν ακούστηκε ούτε μία φορά.
Η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα είχε προετοιμαστεί ως ένα ακόμη μεγάλο κεφάλαιο της περίφημης «στρατηγικής σχέσης» Ελλάδας–Ηνωμένων Πολιτειών.
Και πράγματι, από λόγια πήγαμε εξαιρετικά.
Ο Ρούμπιο χαρακτήρισε την Ελλάδα «απαραίτητο σύμμαχο του ΝΑΤΟ» και «πυλώνα σταθερότητας στην περιοχή».
Μίλησε για ιστορική συμμαχία.
Για άμυνα.
Για ασφάλεια.
Για ενέργεια.
Για εμβάθυνση της συνεργασίας.
Η ελληνική κυβέρνηση μπορεί εύκολα να απομονώσει αυτές τις φράσεις και να παρουσιάσει την επίσκεψη ως μία ακόμη απόδειξη ότι οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις βρίσκονται στο καλύτερο δυνατό επίπεδο.
Μόνο που η εξωτερική πολιτική δεν μετριέται στα κομπλιμέντα.
Μετριέται όταν έρχεται η δύσκολη ερώτηση.
Και σήμερα ήρθε.
Η ερώτηση που χάλασε την ωραία εικόνα
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών ρωτήθηκε ουσιαστικά εάν η Ελλάδα μπορεί να υπολογίζει στις Ηνωμένες Πολιτείες για την ολοκλήρωση των μεγάλων ενεργειακών σχεδιασμών της, μεταξύ των οποίων η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, απέναντι σε δυνάμεις που επιχειρούν να τους εμποδίσουν.
Όλοι καταλαβαίνουν ποια χώρα βρίσκεται πίσω από αυτή τη διατύπωση.
Η Τουρκία.
Και εδώ θα περίμενε κανείς, μετά από όλα όσα έχουμε ακούσει για τη στρατηγική σχέση Ελλάδας–ΗΠΑ, μια καθαρή απάντηση.
Ο Ρούμπιο πράγματι είπε ότι η Ουάσιγκτον έχει μεγάλη αφοσίωση στους ενεργειακούς διαδρόμους και χαρακτήρισε την Ελλάδα εξαιρετικό εταίρο.
Δήλωσε επίσης ότι οι ΗΠΑ θέλουν αυτά τα έργα να επιτύχουν.
Μέχρι εδώ όλα καλά.
Μετά όμως ήρθε η κρίσιμη φράση.
Ορισμένα από αυτά τα ζητήματα, είπε, σχετίζονται με «λεπτές καταστάσεις» στις οποίες εμπλέκονται και άλλες χώρες.
Και αμέσως ξεκαθάρισε:
«Δεν θα αναφερθώ σε ονόματα».
Για να προσθέσει ότι αυτά τα ευαίσθητα ζητήματα είναι καλύτερο να αντιμετωπίζονται μέσω διπλωματίας και όχι σε μία συνέντευξη Τύπου.
Με απλά ελληνικά:
στήριξη στο έργο γενικά, αλλά καμία δημόσια αντιπαράθεση με την Τουρκία για χάρη της Ελλάδας.
Η Τουρκία έγινε «άλλη χώρα»
Εδώ βρίσκεται όλη η ουσία της σημερινής τοποθέτησης.
Η Τουρκία δεν κατονομάστηκε.
Οι τουρκικές αντιδράσεις δεν καταδικάστηκαν.
Δεν ακούστηκε από τον Αμερικανό υπουργό μια καθαρή δημόσια τοποθέτηση ότι η Ελλάδα έχει δικαίωμα να προχωρήσει το έργο σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο χωρίς απειλές και παρεμβάσεις.
Αντί γι’ αυτό ακούσαμε για «λεπτές καταστάσεις».
Για «άλλες χώρες».
Για διπλωματία.
Για κατάλληλα fora.
Είναι η κλασική γλώσσα μιας μεγάλης δύναμης που θέλει να έχει καλές σχέσεις και με τις δύο πλευρές.
Απολύτως κατανοητό από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών.
Αλλά γιατί πρέπει να πανηγυρίζει η Αθήνα;
Άλλο τι συμφέρει την Ουάσιγκτον και άλλο τι συμφέρει την Αθήνα
Αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο μάθημα από τη σημερινή ημέρα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν συμφέροντα.
Δεν έχουν συναισθηματικές υποχρεώσεις απέναντι στην Ελλάδα.
Θέλουν μια ισχυρή συνεργασία με την Αθήνα.
Θέλουν τις ελληνικές υποδομές.
Θέλουν ενεργειακούς διαδρόμους.
Θέλουν τη Σούδα.
Θέλουν μια Ελλάδα σταθερή και προβλέψιμη στο ΝΑΤΟ.
Ταυτόχρονα όμως θέλουν και την Τουρκία.
Για τη Μαύρη Θάλασσα.
Για το ΝΑΤΟ.
Για τη Μέση Ανατολή.
Για τον Καύκασο.
Για τη γεωπολιτική ισορροπία της περιοχής.
Γιατί λοιπόν περιμέναμε ότι ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών θα ερχόταν στην Αθήνα και δημόσια θα έδειχνε με το δάχτυλο την Άγκυρα;
Και κυρίως:
ποιος δημιούργησε αυτές τις προσδοκίες;
«Στρατηγικός σύμμαχος» όταν πληρώνουμε – «λεπτή κατάσταση» όταν ζητάμε στήριξη;
Εδώ αρχίζει η δύσκολη συζήτηση για την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Η Ελλάδα παρουσιάζεται επί χρόνια ως ένας από τους πλέον αξιόπιστους συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή.
Παρέχει στρατιωτικές διευκολύνσεις.
Εμβαθύνει την αμυντική συνεργασία.
Αγοράζει αμερικανικά οπλικά συστήματα.
Προχωρά στα F-35.
Αναβαθμίζει τα F-16.
Διευκολύνει τον αμερικανικό ενεργειακό σχεδιασμό.
Ο ίδιος ο Γιώργος Γεραπετρίτης υπογράμμισε σήμερα ότι η Ελλάδα μέσω του Κάθετου Διαδρόμου αποτελεί ουσιαστικό κόμβο για τη μεταφορά αμερικανικού LNG προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Όταν λοιπόν εμείς προσφέρουμε όλα αυτά, ακούμε ότι είμαστε «απαραίτητος σύμμαχος».
Όταν όμως φτάνουμε στο δύσκολο ζήτημα που αφορά ένα συγκεκριμένο ελληνικό στρατηγικό συμφέρον, ξαφνικά εμφανίζονται:
«λεπτές καταστάσεις».
Και «άλλες χώρες».
Και «ιδιωτική διπλωματία».
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ στράφηκαν εναντίον της Ελλάδας.
Θα ήταν υπερβολή και ανακριβές να το γράψουμε.
Σημαίνει όμως κάτι άλλο:
οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έδωσαν σήμερα τη δημόσια πολιτική κάλυψη που πιθανότατα θα ήθελε η Αθήνα απέναντι στην Τουρκία.
Και αυτή είναι μια σημαντική διαφορά.
Η σιωπή έχει σημασία
Στη διπλωματία πολλές φορές μεγαλύτερη σημασία έχει αυτό που δεν λέγεται.
Ο Ρούμπιο μπορούσε να πει:
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστηρίζουν το δικαίωμα της Ελλάδας και της Κύπρου να ολοκληρώσουν το έργο σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο».
Μπορούσε να πει:
«Κανένα τρίτο κράτος δεν πρέπει να απειλεί ή να εμποδίζει νόμιμα ενεργειακά έργα».
Μπορούσε να πει:
«Οι διαφορές δεν λύνονται με απειλές».
Δεν είπε τίποτε από αυτά.
Επέλεξε τη διπλωματία.
Και κυρίως επέλεξε να μη χρησιμοποιήσει τη λέξη:
Τουρκία.
Αυτό δεν είναι τυχαίο.
Είναι πολιτική επιλογή.
Και οι ίσες αποστάσεις έχουν πρόβλημα
Υπάρχει όμως εδώ και ένα βαθύτερο ζήτημα.
Όταν μία χώρα δηλώνει ότι επιθυμεί να προχωρήσει ένα ενεργειακό έργο και μία άλλη αντιδρά και προβάλλει αξιώσεις, η γενική έκκληση να λυθούν τα ζητήματα «διπλωματικά» μπορεί να ακούγεται ουδέτερη.
Αλλά η ουδετερότητα δεν είναι πάντοτε πολιτικά ουδέτερη.
Διότι δημιουργεί την εικόνα δύο πλευρών που πρέπει να βρουν κάπου στη μέση τη λύση.
Και αυτό ακριβώς είναι που ενδιαφέρει την ελληνική πλευρά να αποφύγει.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα δικαιώματά της απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο.
Επομένως δεν ζητούσε από τον Ρούμπιο να γίνει Έλληνας υπουργός Εξωτερικών.
Θα μπορούσε όμως να περιμένει από τον κορυφαίο διπλωμάτη του σημαντικότερου συμμάχου της μια καθαρή τοποθέτηση υπέρ της εφαρμογής του Διεθνούς Δικαίου και της απρόσκοπτης υλοποίησης ενός στρατηγικού ενεργειακού έργου.
Αυτό σήμερα δεν το ακούσαμε με την καθαρότητα που θα ήθελε η Αθήνα.
Ακόμη και ο Τσίπρας μίλησε για «Πόντιο Πιλάτο»
Είναι χαρακτηριστικό ότι λίγες ώρες αργότερα ο Αλέξης Τσίπρας σχολίασε δημόσια τη στάση Ρούμπιο λέγοντας ότι του δημιούργησε την εικόνα ενός «Πόντιου Πιλάτου», ακριβώς επειδή ο Αμερικανός υπουργός απέφυγε να πάρει δημόσια θέση.
Ο πρώην πρωθυπουργός είπε ότι θα περίμενε «μια ουσιαστική δήλωση στήριξης του διεθνούς δικαίου» και του δικαιώματος της Ελλάδας να προχωρήσει στην υλοποίηση των σχεδιασμών της.
Ανεξάρτητα από το αν κάποιος συμφωνεί πολιτικά με τον Τσίπρα, η παρατήρηση αγγίζει το βασικό πρόβλημα της σημερινής εικόνας:
η Ελλάδα περίμενε κάτι περισσότερο από μια γενική δήλωση καλών προθέσεων.
Τελικά τι πήραμε;
Ας κάνουμε λοιπόν τον λογαριασμό χωρίς διπλωματικά στολίδια.
Ακούσαμε ότι η Ελλάδα είναι σημαντικός σύμμαχος.
Το γνωρίζαμε.
Ακούσαμε ότι οι ΗΠΑ θέλουν στενότερη ενεργειακή συνεργασία.
Το γνωρίζαμε.
Ακούσαμε ότι υποστηρίζουν την επιτυχία των ενεργειακών projects.
Θετικό.
Όταν όμως ρωτήθηκε ο Ρούμπιο τι γίνεται όταν η Τουρκία αντιδρά σε ένα από αυτά, δεν είπε «στηρίζουμε την Ελλάδα».
Δεν είπε «η Τουρκία δεν έχει δικαίωμα να το εμποδίσει».
Δεν είπε «το έργο πρέπει να προχωρήσει ανεμπόδιστα».
Είπε ουσιαστικά:
είναι ευαίσθητο θέμα, εμπλέκονται και άλλες χώρες, θα το συζητήσουμε διπλωματικά.
Αυτή είναι η πραγματικότητα.
Λιγότερα πανηγύρια, περισσότερος ρεαλισμός
Και ίσως τελικά αυτό να είναι το χρήσιμο αποτέλεσμα της επίσκεψης Ρούμπιο.
Να τελειώσουμε κάποτε με τη μυθολογία ότι επειδή μία μεγάλη δύναμη μας αποκαλεί «στρατηγικό σύμμαχο», θα υιοθετήσει αυτομάτως όλες τις ελληνικές θέσεις.
Δεν λειτουργεί έτσι η διεθνής πολιτική.
Οι Αμερικανοί υπερασπίζονται τα αμερικανικά συμφέροντα.
Οι Τούρκοι υπερασπίζονται τα τουρκικά συμφέροντα.
Το ερώτημα είναι:
εμείς υπερασπιζόμαστε τα ελληνικά συμφέροντα ή περιμένουμε κάθε φορά κάποιον ισχυρό σύμμαχο να το κάνει για εμάς;
Γιατί η επίσκεψη Ρούμπιο μπορεί να έδωσε στην κυβέρνηση πολλές φωτογραφίες και πολλά θερμά λόγια.
Στο σημαντικότερο όμως ίσως ερώτημα της ημέρας, εκείνο του καλωδίου, η απάντηση ήταν πολύ πιο ψυχρή από τις προσδοκίες.
Η Ελλάδα χαρακτηρίστηκε «απαραίτητος σύμμαχος».
Η Τουρκία δεν κατονομάστηκε καν.
Και το καλώδιο μετατράπηκε σε μια «λεπτή κατάσταση» που πρέπει να λυθεί πίσω από κλειστές πόρτες.
Αν αυτό παρουσιάζεται ως μεγάλη διπλωματική επιτυχία, τότε έχουμε χαμηλώσει υπερβολικά τον πήχη.
Γιατί οι στρατηγικές σχέσεις δεν κρίνονται στα καλά λόγια όταν όλα είναι εύκολα.
Κρίνονται στο ποιος στέκεται δίπλα σου όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.
Και σήμερα, στο θέμα του καλωδίου, ο Μάρκο Ρούμπιο επέλεξε να σταθεί προσεκτικά στη μέση.
