Ο Άκης Σκέρτσος παρουσιάζει το νομοσχέδιο για τους ανηλίκους ως πρωτοποριακή μεταρρύθμιση. Πίσω από τις εξαγγελίες, όμως, υπάρχουν δύσκολα ερωτήματα για την εφαρμογή, την προστασία προσωπικών δεδομένων και την πραγματική αποτελεσματικότητα του μέτρου.
Η προστασία των παιδιών από τους κινδύνους των κοινωνικών δικτύων είναι μια αναγκαιότητα που δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί. Η έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο, ο διαδικτυακός εκφοβισμός, οι εθιστικοί μηχανισμοί και η ανεξέλεγκτη επικοινωνία με αγνώστους δημιουργούν πραγματικούς κινδύνους.
Το γεγονός, όμως, ότι ένα πρόβλημα είναι υπαρκτό δεν σημαίνει πως κάθε κυβερνητική λύση είναι αυτομάτως αποτελεσματική.
Ο Άκης Σκέρτσος ανακοίνωσε με ιδιαίτερα πανηγυρικό τόνο τη νομοθετική πρωτοβουλία για τη θέσπιση ηλικιακού ορίου στα κοινωνικά δίκτυα. Υποστήριξε ότι η Ελλάδα ανοίγει τον δρόμο στην Ευρώπη και απέδωσε την εξέλιξη στις πρωτοβουλίες του πρωθυπουργού.
Πίσω από την πολιτική προβολή, ωστόσο, βρίσκεται ένα πολύ πιο δύσκολο ερώτημα: θα προστατευθούν πράγματι τα παιδιά ή απλώς θα θεσπιστεί ένας περιορισμός που θα αποδειχθεί δύσκολο να εφαρμοστεί;
Η απαγόρευση δεν είναι από μόνη της προστασία
Το πρώτο πρόβλημα είναι η εφαρμογή.
Εάν ένα παιδί μπορεί να δημιουργήσει λογαριασμό δηλώνοντας μεγαλύτερη ηλικία, η απαγόρευση κινδυνεύει να περιοριστεί σε μια τυπική υποχρέωση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη εντοπίσει αδυναμίες στα συστήματα ελέγχου ηλικίας μεγάλων πλατφορμών. Επομένως, το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό.
Η κυβέρνηση οφείλει να παρουσιάσει έναν μηχανισμό που να λειτουργεί στην πράξη και όχι απλώς να ανακοινώσει ότι η πρόσβαση απαγορεύεται.
Θα χρειάζεται ταυτότητα για να μπει κάποιος στο διαδίκτυο;
Το δεύτερο ζήτημα αφορά τα προσωπικά δεδομένα.
Για να αποκλειστούν αποτελεσματικά οι ανήλικοι, οι πλατφόρμες πρέπει να μπορούν να εξακριβώνουν ότι ένας χρήστης πληροί το ηλικιακό όριο.
Αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι πρέπει να γνωρίζουν το όνομά του ή να αποθηκεύουν την ταυτότητά του. Υπάρχουν τεχνολογίες που μπορούν να επιβεβαιώνουν μια ηλικιακή κατηγορία χωρίς να αποκαλύπτουν περισσότερα προσωπικά στοιχεία.
Το ερώτημα, λοιπόν, είναι ποια λύση θα εφαρμοστεί στην Ελλάδα και ποιες εγγυήσεις θα υπάρχουν απέναντι σε καταχρήσεις, διαρροές δεδομένων και υπερβολική παρακολούθηση.
Οι αλγόριθμοι μένουν στο απυρόβλητο;
Η μεγαλύτερη αντίφαση βρίσκεται αλλού.
Η κυβέρνηση αναγνωρίζει ότι η αυτορρύθμιση των εταιρειών δεν αρκεί. Ωστόσο, η θέσπιση ηλικιακού ορίου δεν απαντά από μόνη της στον τρόπο λειτουργίας των ίδιων των πλατφορμών.
Τι θα γίνει με τους μηχανισμούς που ενθαρρύνουν την ατελείωτη παρακολούθηση βίντεο; Με τις ειδοποιήσεις που επιδιώκουν να επαναφέρουν διαρκώς τον χρήστη; Με τα συστήματα προτάσεων που μπορούν να ενισχύουν την έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο;
Και τι θα ισχύει για τους εφήβους που θα εξακολουθούν να έχουν νόμιμη πρόσβαση;
Η ουσιαστική προστασία δεν μπορεί να περιορίζεται στην ηλικία εισόδου. Πρέπει να αφορά και τον σχεδιασμό των υπηρεσιών.
Η προστασία των παιδιών δεν εξαντλείται σε έναν νόμο
Υπάρχει και μια τρίτη διάσταση που απουσιάζει από την κυβερνητική ανάρτηση: η πρόληψη.
Τα παιδιά χρειάζονται εκπαίδευση για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου, οι γονείς πρακτική υποστήριξη και τα σχολεία κατάλληλα εργαλεία για την αντιμετώπιση του διαδικτυακού εκφοβισμού και της προβληματικής χρήσης.
Ένα ηλικιακό όριο μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας συνολικής πολιτικής. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει όλα τα υπόλοιπα.
Χωρίς μετρήσιμους στόχους, επαρκή έλεγχο των εταιρειών και αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, υπάρχει ο κίνδυνος η νομοθετική πρωτοβουλία να προβληθεί ως λύση πριν αποδειχθεί ότι λειτουργεί.
Η πρωτιά δεν αποτελεί απόδειξη αποτελεσματικότητας
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο Άκης Σκέρτσος στην ευρωπαϊκή πρωτοπορία της Ελλάδας.
Ακόμη, όμως, και αν μια χώρα νομοθετεί πρώτη ένα συγκεκριμένο μέτρο, αυτό δεν σημαίνει ότι έχει επιλύσει πρώτη και το πρόβλημα.
Η επιτυχία δεν θα κριθεί από το ποιος ανακοίνωσε νωρίτερα μια απαγόρευση. Θα κριθεί από το αν μειωθούν οι πραγματικοί κίνδυνοι, αν τηρηθούν οι εγγυήσεις ιδιωτικότητας και αν οι εταιρείες συμμορφωθούν.
Το ουσιαστικό ερώτημα προς την κυβέρνηση δεν είναι αν ενδιαφέρεται για τα παιδιά. Είναι αν διαθέτει ένα ολοκληρωμένο, τεχνικά εφαρμόσιμο και επιστημονικά τεκμηριωμένο σχέδιο για την προστασία τους.
Γιατί η νομοθέτηση ενός ορίου είναι το εύκολο μέρος. Το δύσκολο είναι να αποδείξεις ότι το όριο προστατεύει πραγματικά εκείνους για τους οποίους θεσπίστηκε.
