Υπάρχει μια αντίφαση που εμφανίζεται συχνά στον δημόσιο διάλογο γύρω από μεγάλα αναπτυξιακά σχέδια: από τη μία ζητάμε περισσότερη διαβούλευση, συμμετοχή των πολιτών και διαφάνεια και από την άλλη, όταν μια διαδικασία βρίσκεται ακριβώς στο στάδιο της διαβούλευσης, απαιτούμε να έχουν ήδη αποφασιστεί τα έργα, τα ποσά, οι δρόμοι και σχεδόν η τελευταία τεχνική λεπτομέρεια.
Όμως αυτά τα δύο δεν μπορούν να ισχύουν ταυτόχρονα.
Αν όλα έχουν ήδη αποφασιστεί, τότε ποιο ακριβώς είναι το νόημα της διαβούλευσης;
Η Στρατηγική Βιώσιμης Αστικής Ανάπτυξης Αργοστολίου και Ληξουρίου πρέπει ασφαλώς να κριθεί αυστηρά. Κυρίως όμως πρέπει να κριθεί όταν μετατραπεί από στρατηγικό σχεδιασμό σε συγκεκριμένο πρόγραμμα παρεμβάσεων.
Μέχρι τότε χρειάζεται να μην μπερδεύουμε τα διαφορετικά στάδια μιας διαδικασίας.
Η στρατηγική προηγείται του καταλόγου έργων
Μια ΣΒΑΑ δεν είναι απλώς ένας κατάλογος εργολαβιών.
Αυτό είναι ίσως το βασικότερο σημείο.
Πρώτα προσδιορίζονται τα προβλήματα και οι ανάγκες μιας αστικής περιοχής.
Στη συνέχεια καθορίζονται οι προτεραιότητες.
Ακολουθεί η επιλογή των κατάλληλων παρεμβάσεων και τελικά η ωρίμανση και υλοποίηση συγκεκριμένων έργων.
Αν αντιστρέψουμε αυτή τη σειρά και απαιτήσουμε εξαρχής έναν πλήρως κλειδωμένο κατάλογο έργων, τότε η συμμετοχή της κοινωνίας κινδυνεύει να μετατραπεί σε τυπική διαδικασία.
Τι θα κληθούν να συζητήσουν οι πολίτες εάν όλα είναι ήδη αποφασισμένα;
Το χρώμα των πλακών;
Η ουσία της διαβούλευσης είναι ακριβώς να πραγματοποιείται πριν κλείσουν οριστικά οι επιλογές.
Το ότι ένα σχέδιο βρίσκεται σε εξέλιξη δεν αποτελεί απόδειξη απουσίας σχεδίου
Είναι εύκολο να παρουσιάζεται ως αδυναμία το γεγονός ότι δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί όλες οι τελικές παρεμβάσεις.
Όμως ένα σχέδιο που βρίσκεται σε διαδικασία διαμόρφωσης είναι αυτονόητο ότι δεν μπορεί να έχει όλα τα χαρακτηριστικά ενός ολοκληρωμένου τεχνικού προγράμματος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Δήμοι δικαιούνται λευκή επιταγή.
Κάθε άλλο.
Στο τέλος της διαδικασίας θα πρέπει πράγματι να γνωρίζουμε τι θα γίνει, πού θα γίνει, πόσο θα κοστίσει, πώς θα χρηματοδοτηθεί και με ποιο χρονοδιάγραμμα.
Αλλά άλλο να απαιτείς αυτά τα στοιχεία πριν από την υλοποίηση και άλλο να θεωρείς την απουσία τους κατά τη φάση διαμόρφωσης της στρατηγικής ως απόδειξη ότι δεν υπάρχει σχεδιασμός.
Τα ίδια τα προβλήματα φαίνεται ότι έχουν ήδη εντοπιστεί
Υπάρχει μάλιστα κάτι ιδιαίτερα σημαντικό.
Η στρατηγική φαίνεται να αναγνωρίζει μια σειρά από πραγματικά προβλήματα των δύο πόλεων:
κυκλοφοριακή πίεση, στάθμευση, δυσκολίες στην κίνηση των πεζών, προσβασιμότητα, ανάγκη περισσότερου πρασίνου, περιβαλλοντική ανθεκτικότητα, αναβάθμιση παραλιακών μετώπων, βιώσιμη κινητικότητα, ανακύκλωση και καλύτερες υπηρεσίες.
Παράλληλα τίθενται κατευθύνσεις όπως οι ποδηλατικές διαδρομές, οι πράσινες υποδομές, η ηλεκτροκίνηση και η καλύτερη σύνδεση Αργοστολίου και Ληξουρίου.
Αυτά δεν είναι αμελητέα.
Αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία πρέπει να στηθεί η επόμενη φάση.
Μπορούμε φυσικά να συζητήσουμε αν οι προτεραιότητες είναι σωστές ή αν λείπει κάτι σημαντικό.
Αυτό ακριβώς όμως είναι διαβούλευση.
Η απαίτηση για μετρήσιμους στόχους είναι σωστή – στον σωστό χρόνο
Εδώ υπάρχει ένα αίτημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί σοβαρά.
Η τελική ΣΒΑΑ οφείλει να διαθέτει δείκτες.
Δεν αρκεί να λέμε «περισσότερο πράσινο».
Πρέπει να μπορούμε αργότερα να γνωρίζουμε τι πραγματικά άλλαξε.
Δεν αρκεί να μιλάμε για βιώσιμη κινητικότητα.
Πρέπει να γνωρίζουμε εάν μειώθηκε η κυκλοφοριακή πίεση, αν αυξήθηκε η προσβασιμότητα και εάν δημιουργήθηκαν ασφαλέστερες διαδρομές για τους πεζούς.
Δεν αρκεί να μιλάμε για ανακύκλωση.
Πρέπει να υπάρχουν αποτελέσματα που μπορούν να συγκριθούν.
Αυτή είναι μια απολύτως θεμιτή απαίτηση.
Το συμπέρασμα όμως δεν μπορεί να είναι ότι επειδή σήμερα δεν έχουμε το τελικό αποτέλεσμα μιας διαδικασίας που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, η διαδικασία είναι κενή περιεχομένου.
Πράσινο δεν σημαίνει απλώς «πόσα δέντρα φυτεύτηκαν»
Και στο ζήτημα του αστικού πρασίνου χρειάζεται περισσότερη ουσία.
Ασφαλώς οι δύο πόλεις χρειάζονται περισσότερο πράσινο και κυρίως περισσότερη σκίαση.
Ιδιαίτερα σε ένα νησί με έντονη τουριστική δραστηριότητα και υψηλές θερινές θερμοκρασίες, η δημιουργία πιο δροσερών και ανθρώπινων δημόσιων χώρων πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα.
Αλλά και εδώ η συζήτηση δεν μπορεί να περιοριστεί σε έναν αριθμό δέντρων.
Το κρίσιμο είναι πού θα φυτευτούν, ποια είδη θα επιλεγούν, εάν μπορούν να επιβιώσουν, πώς θα ποτίζονται και ποιος θα τα συντηρεί.
Ένα δέντρο που φυτεύεται για μια φωτογραφία και ξεραίνεται μετά από δύο καλοκαίρια δεν αποτελεί πράσινη πολιτική.
Ούτε όμως αποτελεί σοβαρό σχεδιασμό η λογική «φυτεύουμε όσο περισσότερα μπορούμε» χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα δίκτυα, τα πεζοδρόμια, η ορατότητα, η προσβασιμότητα και οι πραγματικές δυνατότητες συντήρησης.
Η βιώσιμη πόλη απαιτεί ισορροπία.
Αργοστόλι και Ληξούρι δεν ξεκινούν από το μηδέν
Υπάρχει επίσης ένας κίνδυνος στον τρόπο με τον οποίο συζητούμε για τις πόλεις μας.
Να δημιουργούμε την εντύπωση ότι επί χρόνια δεν γίνεται τίποτα και ξαφνικά εμφανίζεται μια παρουσίαση που υπόσχεται να λύσει τα πάντα.
Η πραγματικότητα είναι διαφορετική.
Οι πόλεις μεταβάλλονται σταδιακά.
Γίνονται αναπλάσεις, κατασκευάζονται ή ανακατασκευάζονται πεζοδρόμια, αλλάζουν κοινόχρηστοι χώροι, δημιουργούνται νέες προσβάσεις και εκτελούνται μικρότερες ή μεγαλύτερες παρεμβάσεις.
Μπορούμε –και πρέπει– να κρίνουμε την ποιότητα κάθε έργου.
Αλλά μια ΣΒΑΑ δεν έρχεται να αντικαταστήσει όσα ήδη γίνονται.
Έρχεται, εφόσον εφαρμοστεί σωστά, να τα εντάξει σε μια ευρύτερη λογική για την πόλη των επόμενων ετών.
Και αυτό είναι το σημαντικό.
Η σύνδεση Αργοστολίου και Ληξουρίου είναι ίσως η μεγαλύτερη ευκαιρία
Υπάρχει μάλιστα ένα στοιχείο που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή.
Η κοινή αντιμετώπιση Αργοστολίου και Ληξουρίου δεν πρέπει να θεωρείται απλώς διοικητική υποχρέωση ενός χρηματοδοτικού προγράμματος.
Μπορεί να εξελιχθεί σε πραγματικό αναπτυξιακό πλεονέκτημα.
Οι δύο πόλεις βρίσκονται απέναντι η μία από την άλλη και συνδέονται καθημερινά μέσω της θαλάσσιας συγκοινωνίας.
Η βελτίωση αυτής της σχέσης μπορεί να δημιουργήσει έναν διαφορετικό τρόπο αντίληψης του αστικού χώρου.
Με καλύτερες συνδέσεις.
Με συνδυασμένες μετακινήσεις.
Με λιγότερη εξάρτηση από το αυτοκίνητο.
Με μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική αλληλεπίδραση.
Αυτό είναι ακριβώς το είδος της συζήτησης που πρέπει να ανοίξει μια πραγματική ΣΒΑΑ.
Ο τουρισμός πρέπει να σχεδιαστεί μαζί με την καθημερινότητα
Το ίδιο ισχύει και για τον τουρισμό.
Δεν χρειάζεται ούτε να δαιμονοποιείται ούτε να παρουσιάζεται σαν δραστηριότητα χωρίς συνέπειες.
Αργοστόλι και Ληξούρι είναι πρωτίστως πόλεις των κατοίκων τους.
Αλλά ταυτόχρονα βρίσκονται σε ένα από τα σημαντικότερα τουριστικά νησιά της χώρας.
Επομένως ο σχεδιασμός πρέπει να πετύχει κάτι δύσκολο:
να κάνει τις πόλεις καλύτερες για τους κατοίκους και ταυτόχρονα λειτουργικότερες για τους επισκέπτες.
Στην πραγματικότητα αυτά τα δύο συχνά συμπίπτουν.
Ένα καλό πεζοδρόμιο εξυπηρετεί και τον κάτοικο και τον επισκέπτη.
Ένα περισσότερο πράσινο Αργοστόλι είναι καλύτερο και για τους δύο.
Μια αποτελεσματική δημόσια συγκοινωνία το ίδιο.
Μια καθαρή και οργανωμένη πόλη επίσης.
Η λογοδοσία πρέπει να έρθει μαζί με την υλοποίηση
Υπάρχει όμως ένα σημείο στο οποίο οι απαιτήσεις πρέπει να είναι απόλυτες.
Όταν η ΣΒΑΑ οριστικοποιηθεί και αρχίσει να μετατρέπεται σε έργα, τότε δεν θα υπάρχουν δικαιολογίες.
Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν:
ποια έργα εγκρίθηκαν,
πόσο κοστίζουν,
ποιος τα χρηματοδοτεί,
ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα,
ποιος είναι υπεύθυνος,
και ποια είναι η πρόοδος υλοποίησής τους.
Εκεί θα κριθεί η επιτυχία.
Όχι από το πόσο όμορφη ήταν η παρουσίαση.
Αλλά ούτε και από το πόσο εύκολα απαξιώθηκε πριν ακόμη ολοκληρωθεί.
Η διαβούλευση δεν είναι αδυναμία – είναι μέρος του σχεδιασμού
Και φτάνουμε τελικά στο ουσιαστικό ερώτημα.
Τι θέλουμε;
Μια διοίκηση που αποφασίζει πρώτα όλα τα έργα και μετά παρουσιάζει στους πολίτες τετελεσμένες αποφάσεις;
Ή μια διαδικασία στην οποία παρουσιάζονται οι βασικές κατευθύνσεις, ακούγονται οι πολίτες και στη συνέχεια οριστικοποιούνται οι παρεμβάσεις;
Αν πραγματικά πιστεύουμε στη συμμετοχική διοίκηση, η απάντηση είναι προφανής.
Η διαβούλευση ασφαλώς μπορεί να μετατραπεί σε επικοινωνιακό τέχνασμα όταν κανείς δεν λαμβάνει υπόψη όσα προτείνονται.
Αυτό όμως θα αποδειχθεί μετά, από το αποτέλεσμα.
Όχι πριν.
Το μεγάλο στοίχημα αρχίζει τώρα
Η ΣΒΑΑ δεν πρέπει να πάρει λευκή επιταγή.
Πρέπει να παρακολουθείται, να ελέγχεται και να αξιολογείται.
Οι Δήμοι Αργοστολίου και Ληξουρίου θα πρέπει να αποδείξουν ότι όσα σήμερα περιγράφονται ως κατευθύνσεις μπορούν αύριο να γίνουν πραγματικά έργα.
Αλλά υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στην απαίτηση για λογοδοσία και στην προεξόφληση της αποτυχίας.
Οι δύο πόλεις πράγματι δεν χρειάζονται μόνο παρουσιάσεις.
Χρειάζονται έργα.
Χρειάζονται περισσότερο πράσινο.
Χρειάζονται καλύτερη κινητικότητα.
Χρειάζονται προσβασιμότητα.
Χρειάζονται καλύτερους δημόσιους χώρους.
Χρειάζονται χρηματοδότηση και χρονοδιαγράμματα.
Για να φτάσουμε όμως στα σωστά έργα, πρέπει πρώτα να αποφασίσουμε ποια έργα είναι πραγματικά τα σωστά.
Και αυτή ακριβώς είναι η δουλειά που πρέπει να γίνει τώρα.
Γιατί το πραγματικό λάθος δεν είναι να συζητάς πριν αποφασίσεις.
Το πραγματικό λάθος είναι να έχεις ήδη αποφασίσει και να ονομάζεις τη διαδικασία που ακολουθεί «διαβούλευση».
