Υπάρχει ένα φαινόμενο που παρατηρούμε όλο και συχνότερα στον δημόσιο διάλογο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Συμβαίνει ένα πρόβλημα.
Ένας δρόμος έχει ζημιές.
Ένα έργο καθυστερεί.
Μια υποδομή δεν λειτουργεί.
Υπάρχει πρόβλημα σε ένα λιμάνι, ένα σχολείο, ένα νοσοκομείο, ένα οδικό δίκτυο.
Και πριν ακόμη κάποιος αναρωτηθεί ποιος έχει την αρμοδιότητα, έχει ήδη βρεθεί ο ένοχος.
Συνήθως αυτός που πολιτικά μας βολεύει περισσότερο.
Αν είμαστε αντιπολίτευση σε έναν Δήμο, φταίει ο Δήμος.
Αν είμαστε απέναντι στην Περιφέρεια, φταίει η Περιφέρεια.
Αν θέλουμε να χτυπήσουμε την κυβέρνηση, φταίει η κυβέρνηση.
Και κάπως έτσι η πολιτική συζήτηση μετατρέπεται σε ένα παιχνίδι εντυπώσεων στο οποίο οι πραγματικές αρμοδιότητες έχουν ελάχιστη σημασία.
Μόνο που εδώ υπάρχει ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα.
Διότι όσοι φιλοδοξούν αύριο να διοικήσουν έναν Δήμο ή να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην Αυτοδιοίκηση δεν μπορούν να αντιμετωπίζουν τις αρμοδιότητες σαν μια ασήμαντη τεχνική λεπτομέρεια.
Οι αρμοδιότητες είναι η ίδια η διοίκηση.
Ποιος έχει τελικά την ευθύνη;
Ας πάρουμε το απλούστερο παράδειγμα.
Υπάρχει πρόβλημα σε έναν δρόμο.
Ποιος πρέπει να το λύσει;
Η απάντηση δεν είναι αυτομάτως:
«ο Δήμος».
Υπάρχουν δημοτικοί δρόμοι.
Υπάρχουν επαρχιακοί δρόμοι που υπάγονται στην Περιφέρεια.
Υπάρχουν εθνικοί οδικοί άξονες.
Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες εμπλέκονται διαφορετικοί φορείς για διαφορετικά αντικείμενα.
Το ίδιο συμβαίνει σχεδόν παντού.
Στα λιμάνια μπορεί να υπάρχει Δήμος, Δημοτικό ή Διαδημοτικό Λιμενικό Ταμείο, Περιφέρεια, Υπουργείο Ναυτιλίας.
Στα σχολεία εμπλέκονται Δήμοι και κεντρικό κράτος με διαφορετικές αρμοδιότητες.
Στην Υγεία υπάρχουν Υπουργείο, Υγειονομική Περιφέρεια, διοικήσεις νοσοκομείων και άλλοι φορείς.
Στα μεγάλα έργα μπορεί να έχουμε φορέα υλοποίησης διαφορετικό από τον φορέα χρηματοδότησης.
Αυτή είναι η πραγματικότητα της ελληνικής διοίκησης.
Πολύπλοκη;
Ασφαλώς.
Πολλές φορές υπερβολικά πολύπλοκη.
Αλλά όποιος θέλει να ασχοληθεί σοβαρά με την Αυτοδιοίκηση οφείλει να τη γνωρίζει.
Υπάρχουν δύο εκδοχές – και οι δύο προβληματικές
Όταν λοιπόν βλέπουμε ένα αυτοδιοικητικό στέλεχος να καταλογίζει ευθύνη σε έναν φορέα για κάτι που δεν ανήκει στην αρμοδιότητά του, υπάρχουν δύο πιθανές εξηγήσεις.
Η πρώτη:
Δεν γνωρίζει ποιος έχει την αρμοδιότητα.
Η δεύτερη:
Γνωρίζει πολύ καλά ποιος την έχει, αλλά επιλέγει συνειδητά να κατηγορήσει κάποιον άλλον.
Και, για να είμαστε ειλικρινείς, δυσκολευόμαστε να αποφασίσουμε ποια από τις δύο είναι χειρότερη.
Γιατί στην πρώτη περίπτωση έχουμε πρόβλημα γνώσης και διοικητικής επάρκειας.
Στη δεύτερη έχουμε πρόβλημα πολιτικής αξιοπιστίας.
Στην πρώτη περίπτωση αναρωτιέσαι:
«Αν δεν γνωρίζει σήμερα ποιος είναι υπεύθυνος για έναν δρόμο, πώς θα διοικήσει αύριο έναν ολόκληρο Δήμο;»
Στη δεύτερη:
«Αν γνωρίζει την αλήθεια αλλά την παρακάμπτει για να δημιουργήσει εντυπώσεις, τι θα κάνει όταν αποκτήσει εξουσία;»
Καθόλου ευχάριστο δίλημμα.
Η αντιπολίτευση δεν είναι διαγωνισμός καταγγελιών
Έχει καλλιεργηθεί δυστυχώς μια αντίληψη σύμφωνα με την οποία καλός αντιπολιτευόμενος είναι εκείνος που καταγγέλλει περισσότερο.
Όσο περισσότερες ανακοινώσεις, τόσο καλύτερα.
Όσο πιο βαριές οι εκφράσεις, τόσο ισχυρότερη η αντιπολίτευση.
Όσο περισσότερες φωτογραφίες προβλημάτων ανεβαίνουν στα κοινωνικά δίκτυα, τόσο μεγαλύτερη η πολιτική αποτελεσματικότητα.
Δεν είναι έτσι.
Η σοβαρή αντιπολίτευση απαιτεί κάτι δυσκολότερο:
να γνωρίζεις για τι μιλάς.
Να εντοπίζεις το πρόβλημα.
Να εξακριβώνεις ποιος έχει την αρμοδιότητα.
Να ελέγχεις τι έχει κάνει.
Να διαπιστώνεις αν υπήρχαν διαθέσιμες λύσεις.
Να καταλογίζεις την ευθύνη εκεί ακριβώς όπου βρίσκεται.
Και, ακόμη καλύτερα, να προτείνεις τι πρέπει να γίνει.
Αυτό είναι αντιπολίτευση.
Το «βρήκα μια λακκούβα, άρα φταίει ο Δήμαρχος» είναι κάτι άλλο.
Είναι πολιτική ευκολία.
Ο λαϊκισμός χρειάζεται πάντα έναν εύκολο ένοχο
Υπάρχει όμως λόγος που αυτή η τακτική χρησιμοποιείται.
Λειτουργεί.
Ο πολίτης βλέπει το πρόβλημα μπροστά του.
Δεν είναι υποχρεωμένος να γνωρίζει αν ο συγκεκριμένος δρόμος είναι δημοτικός ή επαρχιακός.
Ούτε πρέπει να κυκλοφορεί με τον Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων στο χέρι.
Ο πολιτικός όμως οφείλει να γνωρίζει.
Και όταν εκμεταλλεύεται αυτή την εύλογη άγνοια του πολίτη για να του υποδείξει λάθος υπεύθυνο, τότε δεν τον ενημερώνει.
Τον παραπλανά.
Αν μάλιστα το κάνει γνωρίζοντας την πραγματική αρμοδιότητα, έχουμε την κλασική συνταγή του λαϊκισμού:
ένα πραγματικό πρόβλημα,
έναν εύκολο ένοχο,
μια οργισμένη ανακοίνωση,
μερικές φωτογραφίες,
μια ανάρτηση στα social media
και καμία ουσιαστική λύση.
Το εύκολο «για όλα φταίει ο Δήμος»
Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές στην Αυτοδιοίκηση.
Για τον μέσο πολίτη ο Δήμος είναι ο κοντινότερος θεσμός.
Βλέπει τον Δήμαρχο.
Γνωρίζει τους αντιδημάρχους.
Βλέπει τα απορριμματοφόρα.
Πηγαίνει στις δημοτικές υπηρεσίες.
Είναι επομένως εύκολο να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι ο Δήμος είναι υπεύθυνος σχεδόν για τα πάντα.
Δεν είναι.
Και ένας άνθρωπος που φιλοδοξεί να διοικήσει τον Δήμο θα έπρεπε να είναι ο πρώτος που θα εξηγεί αυτή τη διάκριση.
Ακόμη και όταν πολιτικά δεν τον συμφέρει.
Γιατί σήμερα μπορεί να κατηγορείς έναν Δήμαρχο για κάτι που ανήκει στην Περιφέρεια.
Αύριο όμως μπορεί να είσαι εσύ Δήμαρχος.
Και τότε θα ανακαλύψεις ξαφνικά ότι…
«δεν είναι δική μας αρμοδιότητα».
Μόνο που ο πολίτης δικαιούται τότε να σου απαντήσει:
«Όταν ήσουν στην αντιπολίτευση, γιατί μας έλεγες διαφορετικά;»
Και εδώ αρχίζει το πραγματικά επικίνδυνο κομμάτι
Μέχρι εδώ θα μπορούσε κάποιος να πει ότι όλα αυτά είναι απλώς πολιτική αντιπαράθεση.
Δεν είναι.
Η σύγχυση των αρμοδιοτήτων μπορεί να γίνει βλαπτική για τον ίδιο τον πολίτη.
Γιατί όταν πιέζεις συνεχώς τον λάθος φορέα, ο πραγματικά αρμόδιος μένει στο απυρόβλητο.
Αν για έναν επαρχιακό δρόμο κατηγορείς επί μήνες τον Δήμο, ποιος πιέζει την Περιφέρεια;
Αν για ένα ζήτημα του Νοσοκομείου καταγγέλλεις την Αυτοδιοίκηση, ποιος απαιτεί απαντήσεις από το Υπουργείο ή την αρμόδια Υγειονομική Περιφέρεια;
Αν για ένα έργο που διαχειρίζεται κεντρικός φορέας αναζητάς ευθύνη αποκλειστικά τοπικά, ποιος ελέγχει εκείνον που πραγματικά αποφασίζει;
Κάπως έτσι ο λαϊκισμός δεν προκαλεί μόνο πολιτική σύγχυση.
Προσφέρει άλλοθι στον πραγματικά υπεύθυνο.
Και τελικά το πρόβλημα παραμένει.
Η γνώση των αρμοδιοτήτων δεν είναι «γραφειοκρατία»
Υπάρχει μάλιστα μια περίεργη απαξίωση απέναντι σε αυτή τη συζήτηση.
«Τι μας νοιάζει ποιος έχει την αρμοδιότητα; Το πρόβλημα πρέπει να λυθεί».
Ακούγεται ωραίο.
Αλλά διοικητικά είναι παράλογο.
Για να λύσεις ένα πρόβλημα πρέπει πρώτα να γνωρίζεις ποιος διαθέτει τη νομική δυνατότητα, τα χρήματα και την υπηρεσία για να το λύσει.
Διαφορετικά τι ακριβώς προτείνεις;
Να δημοπρατεί ένας Δήμος έργα σε δρόμους στους οποίους δεν έχει αρμοδιότητα;
Να χρηματοδοτεί ό,τι θέλει χωρίς νομική βάση;
Να υπογράφει συμβάσεις για ξένες αρμοδιότητες;
Η δημόσια διοίκηση δεν λειτουργεί έτσι.
Και ευτυχώς.
Γιατί οι αρμοδιότητες υπάρχουν ακριβώς για να γνωρίζουμε ποιος αποφασίζει, ποιος πληρώνει και ποιος λογοδοτεί.
Το πραγματικό τεστ για τα «νέα πρόσωπα»
Ακούμε συχνά ότι η Αυτοδιοίκηση χρειάζεται ανανέωση.
Σωστά.
Χρειάζεται νέους ανθρώπους.
Νέες ιδέες.
Φρέσκα πρόσωπα.
Ανθρώπους με φιλοδοξίες.
Αλλά ας μην μπερδεύουμε τη νεότητα ή την επικοινωνιακή δραστηριότητα με την πολιτική επάρκεια.
Το να είσαι δραστήριος στα κοινωνικά δίκτυα δεν σημαίνει ότι είσαι έτοιμος να διοικήσεις.
Το να βγάζεις ανακοινώσεις δεν σημαίνει ότι γνωρίζεις διοίκηση.
Το να καταγγέλλεις τους πάντες δεν αποτελεί πρόγραμμα.
Και το να φωτογραφίζεις ένα πρόβλημα δεν σημαίνει ότι ξέρεις πώς λύνεται.
Η διοίκηση είναι πολύ δυσκολότερη από την αντιπολίτευση.
Γιατί κάποια στιγμή μπορεί πράγματι να κληθούν να διοικήσουν
Και αυτό είναι το σημείο που θα έπρεπε να ενδιαφέρει περισσότερο τους πολίτες.
Δεν αξιολογούμε ένα φερέλπιδο αυτοδιοικητικό στέλεχος μόνο για όσα λέει σήμερα.
Το αξιολογούμε και ως πιθανό αυριανό διοικούντα.
Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι κάποιος που σήμερα συγχέει συστηματικά τις αρμοδιότητες εκλέγεται αύριο Δήμαρχος ή αναλαμβάνει μια σημαντική θέση διοίκησης.
Τι θα συμβεί;
Θα ζητά χρηματοδότηση από λάθος φορείς;
Θα περιμένει από τις υπηρεσίες του να παρέμβουν εκεί όπου δεν μπορούν;
Θα χάνει χρόνο μέχρι να ανακαλύψει ποιος πραγματικά έχει την ευθύνη;
Θα συγκρούεται με την Περιφέρεια για πράγματα που δεν την αφορούν και θα αφήνει άλλα που την αφορούν χωρίς διεκδίκηση;
Θα γνωρίζει ποιο χρηματοδοτικό εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιήσει;
Θα ξέρει πότε χρειάζεται προγραμματική σύμβαση;
Θα μπορεί να συντονίσει διαφορετικούς φορείς;
Γιατί τότε δεν θα υπάρχει η πολυτέλεια μιας λάθος ανάρτησης.
Θα υπάρχει κόστος για τον Δήμο.
Και το κόστος μπορεί να είναι χρόνος, χρήματα, χαμένες χρηματοδοτήσεις και έργα που καθυστερούν.
Ακόμη χειρότερη όμως είναι η δεύτερη εκδοχή
Ας δεχθούμε τώρα ότι δεν υπάρχει άγνοια.
Ότι κάποιος γνωρίζει άριστα ποιος έχει την αρμοδιότητα.
Αλλά επιλέγει συνειδητά να καταγγείλει κάποιον άλλον επειδή αυτό εξυπηρετεί την πολιτική του στρατηγική.
Εδώ το πρόβλημα είναι διαφορετικό.
Και ίσως σοβαρότερο.
Γιατί τότε έχουμε έναν άνθρωπο που βάζει την πολιτική του σκοπιμότητα πάνω από την ακριβή ενημέρωση των πολιτών.
Και αυτό αποτελεί πολύ κακό δείγμα γραφής για οποιονδήποτε διεκδικεί αύριο εξουσία.
Γιατί δημιουργείται ένα απλό ερώτημα:
Αν διαστρεβλώνεις σήμερα τις αρμοδιότητες για να κερδίσεις πολιτικούς πόντους, γιατί να πιστέψουμε ότι αύριο δεν θα διαστρεβλώσεις τα δεδομένα για να προστατεύσεις τη διοίκησή σου;
Στην αντιπολίτευση φαίνεται και ο αυριανός διοικούντας
Αυτό συχνά το ξεχνάμε.
Ο τρόπος με τον οποίο κάποιος ασκεί αντιπολίτευση αποτελεί ένα πρώτο δείγμα του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνεται την εξουσία.
Αν είναι τεκμηριωμένος σήμερα, πιθανότατα θα απαιτήσει τεκμηρίωση και αύριο.
Αν σέβεται τις αρμοδιότητες σήμερα, πιθανότατα θα γνωρίζει τα όρια της διοίκησής του αύριο.
Αν αναγνωρίζει ότι σε ένα θέμα δεν ευθύνεται ο πολιτικός του αντίπαλος, ακόμη κι όταν θα τον συνέφερε να τον κατηγορήσει, δείχνει πολιτική σοβαρότητα.
Αν αντιθέτως για όλα φταίει πάντοτε ο αντίπαλος, τότε δεν έχουμε πολιτική.
Έχουμε επικοινωνιακή κατασκευή εχθρών.
Η σοβαρή αντιπολίτευση θα έκανε ακριβώς το αντίθετο
Φανταστείτε πόσο διαφορετική θα ήταν η δημόσια συζήτηση εάν ένα στέλεχος έλεγε:
«Υπάρχει αυτό το σοβαρό πρόβλημα. Δεν είναι αρμοδιότητα του Δήμου, αλλά της Περιφέρειας. Ζητάμε από την Περιφέρεια να παρέμβει άμεσα και από τον Δήμο να ασκήσει την πολιτική πίεση που μπορεί».
Αυτό είναι σοβαρή πολιτική.
Ξεκαθαρίζεις την αρμοδιότητα.
Καταλογίζεις την ευθύνη εκεί όπου πραγματικά βρίσκεται.
Και ταυτόχρονα ζητάς από όλους τους εμπλεκόμενους να κάνουν ό,τι πραγματικά μπορούν.
Δεν χαρίζεσαι σε κανέναν.
Αλλά ούτε κατηγορείς κάποιον για κάτι που δεν μπορεί να κάνει.
Και τελικά βοηθάς τον πολίτη να καταλάβει πού πρέπει να απαιτήσει λύση.
Η Αυτοδιοίκηση χρειάζεται λιγότερο θόρυβο και περισσότερη γνώση
Η Κεφαλονιά δεν έχει ανάγκη από περισσότερες καταγγελίες για τις καταγγελίες.
Έχει ανάγκη από ανθρώπους που γνωρίζουν πώς λειτουργεί η διοίκηση.
Που μπορούν να διαβάσουν μια απόφαση.
Να καταλάβουν μια αρμοδιότητα.
Να γνωρίζουν ποιος είναι κύριος ενός έργου.
Ποιος το χρηματοδοτεί.
Ποιος το δημοπρατεί.
Ποιος το επιβλέπει.
Ποιος μπορεί να παρέμβει.
Και ποιος πρέπει τελικά να λογοδοτήσει.
Αυτά μπορεί να μην κάνουν πάντοτε εντυπωσιακές αναρτήσεις στο Facebook.
Κάνουν όμως διοίκηση.
Το δίλημμα είναι τελικά πολύ απλό
Όταν λοιπόν ένα αυτοδιοικητικό στέλεχος καταλογίζει επανειλημμένα ευθύνες σε λάθος φορείς, ο πολίτης δικαιούται να θέσει δύο ερωτήματα.
Δεν γνωρίζει;
Τότε πρέπει να μάθει πριν ζητήσει να διοικήσει.
Γνωρίζει και το κάνει επίτηδες;
Τότε πρέπει να εξηγήσει γιατί θεωρεί θεμιτό να παραπλανά τους πολίτες για να κερδίσει πολιτικούς πόντους.
Γιατί υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στην αντιπολίτευση και στον λαϊκισμό.
Η αντιπολίτευση εντοπίζει το πρόβλημα, βρίσκει τον αρμόδιο, απαιτεί λύση και προτείνει εναλλακτική.
Ο λαϊκισμός εντοπίζει το πρόβλημα, βρίσκει τον πολιτικά βολικό ένοχο και δημοσιεύει την ανακοίνωση.
Το πρώτο μπορεί να οδηγήσει κάποτε σε καλή διοίκηση.
Το δεύτερο μπορεί απλώς να οδηγήσει σε περισσότερα likes.
Και όταν επιλέγουμε ανθρώπους για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, καλό είναι να θυμόμαστε κάτι:
δεν τους εκλέγουμε για να γράφουν καλές καταγγελίες.
Τους εκλέγουμε για να μπορούν, όταν έρθει η ώρα, να λύνουν προβλήματα.
Και για να λύσεις ένα πρόβλημα, υπάρχει μία στοιχειώδης προϋπόθεση:
να γνωρίζεις πρώτα ποιος έχει την αρμοδιότητα να το λύσει.
