Η κυβέρνηση βρήκε ήδη τον αριθμό που θέλει να συνοδεύει τις εξαγγελίες του Αλέξη Τσίπρα στη Θεσσαλονίκη: 13 δισεκατομμύρια ευρώ.
Ένας αριθμός αρκετά μεγάλος για να τρομάξει, αρκετά εύχρηστος για να γίνει τίτλος και αρκετά βαρύς για να ξυπνήσει μνήμες από «προγράμματα Θεσσαλονίκης», ελλείμματα και δημοσιονομικές περιπέτειες.
Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα.
Πριν μετατρέψουμε τα 13 δισ. σε πολιτική αλήθεια, πρέπει πρώτα να δούμε τι ακριβώς περιλαμβάνουν, σε πόσα χρόνια κατανέμονται, ποια είναι μόνιμα και ποια εφάπαξ μέτρα, ποιες εξαγγελίες συνεπάγονται πραγματική δημόσια δαπάνη και –κυρίως– ποια έσοδα προβλέπονται για τη χρηματοδότησή τους.
Διαφορετικά δεν έχουμε ολοκληρωμένη κοστολόγηση.
Έχουμε πολιτική αριθμητική.
Η κυβέρνηση έκανε κάτι εντυπωσιακό: κοστολόγησε πριν ολοκληρωθεί η κοστολόγηση
Το ίδιο το κυβερνητικό ρεπορτάζ έχει μια αξιοπρόσεκτη αντίφαση.
Από τη μία πληροφορούμαστε ότι το οικονομικό επιτελείο υπολόγισε περίπου 13 δισ. ευρώ.
Από την άλλη διευκρινίζεται ότι δεν είχαν ακόμη αποτιμηθεί όλα τα μέτρα.
Τότε τι ακριβώς είναι τα 13 δισ.;
Τελική κοστολόγηση;
Πρώτη εκτίμηση;
Ακαθάριστο κόστος;
Ετήσιο κόστος;
Κόστος πλήρους εφαρμογής;
Δημοσιονομική επίπτωση πριν από τα προβλεπόμενα έσοδα;
Αυτές δεν είναι λογιστικές λεπτομέρειες. Είναι η ουσία.
Γιατί άλλο πράγμα είναι να λες ότι ένα πρόγραμμα επιβαρύνει κάθε χρόνο τον προϋπολογισμό κατά 13 δισ. και εντελώς διαφορετικό ότι διάφορα μέτρα έχουν συνολικό κόστος 13 δισ. κατανεμημένο σε περισσότερα χρόνια.
Κι όμως, επικοινωνιακά το ποσό έχει ήδη καταδικαστεί.
«Τίναξε την μπάνκα στον αέρα».
Πριν δούμε ολόκληρο τον λογαριασμό.
Οι 50.000 κατοικίες και η αριθμητική του πολλαπλασιασμού
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των κοινωνικών κατοικιών.
Ο Άκης Σκέρτσος κάνει έναν απλό πολλαπλασιασμό:
50.000 κατοικίες × 150.000 ευρώ = 7,5 δισ. ευρώ.
Εντυπωσιακό.
Αλλά για να είναι αυτό πραγματική δημοσιονομική κοστολόγηση πρέπει πρώτα να απαντηθούν ορισμένα στοιχειώδη ερωτήματα.
Οι 50.000 κατοικίες θα κατασκευαστούν όλες εξαρχής από το Δημόσιο;
Θα αξιοποιηθούν υφιστάμενα δημόσια ακίνητα;
Θα υπάρξει ανακατασκευή κλειστών κατοικιών;
Θα συμμετέχουν ιδιωτικά κεφάλαια;
Θα χρησιμοποιηθούν ευρωπαϊκοί πόροι;
Θα πρόκειται για πρόγραμμα πολλών ετών;
Θα υπάρχουν έσοδα ή ανταλλάγματα από την αξιοποίησή τους;
Χωρίς αυτές τις παραμέτρους, το «50.000 επί 150.000» είναι ασφαλώς ένας αριθμητικός υπολογισμός.
Δεν είναι όμως από μόνος του ολοκληρωμένη δημοσιονομική μελέτη.
Αν το κράτος ανακοίνωνε ένα δεκαετές πρόγραμμα κατασκευής αυτοκινητοδρόμων, θα προσθέταμε το κόστος κάθε χιλιομέτρου και θα το εμφανίζαμε ως δαπάνη ενός έτους;
Προφανώς όχι.
Και ξαφνικά η προκαταβολή φόρου παρουσιάζεται σαν κανονικό ετήσιο έξοδο
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η συζήτηση για την προκαταβολή φόρου.
Η κατάργηση ή η μείωσή της πράγματι δημιουργεί δημοσιονομική επίπτωση.
Αλλά η προκαταβολή φόρου έχει μια ιδιαιτερότητα: είναι προκαταβολή μελλοντικής φορολογικής υποχρέωσης.
Γι’ αυτό άλλωστε και στο ίδιο το δημοσίευμα η κατάργηση της προκαταβολής στις ατομικές επιχειρήσεις χαρακτηρίζεται ως εφάπαξ κόστος 800 εκατ. ευρώ.
Κι όμως όλα μπαίνουν μέσα στον ίδιο πολιτικό κουβά των «13 δισ.».
Μόνιμες δαπάνες, φορολογικές ελαφρύνσεις, εφάπαξ δημοσιονομικές επιπτώσεις, πολυετείς επενδύσεις.
Προσθέτουμε τα πάντα και στο τέλος βγαίνει ο μεγάλος αριθμός.
Αυτό μπορεί να είναι εξαιρετική επικοινωνία.
Δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να παρουσιάζεται σοβαρά ένα δημοσιονομικό πρόγραμμα.
Για να είμαστε δίκαιοι: ο Τσίπρας πρέπει να παρουσιάσει τον λογαριασμό
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά.
Ο Αλέξης Τσίπρας δεν δικαιούται να περιοριστεί στις εξαγγελίες.
Αν θέλει να παρουσιάσει σοβαρή κυβερνητική πρόταση, πρέπει να καταθέσει πλήρη και αναλυτική κοστολόγηση.
Πόσο κοστίζει κάθε μέτρο.
Πότε εφαρμόζεται.
Ποιο είναι το ετήσιο κόστος του.
Ποιο είναι προσωρινό και ποιο μόνιμο.
Ποια είναι η πηγή χρηματοδότησης.
Ποια πρόσθετα έσοδα προβλέπονται.
Και εάν η κυβέρνηση τον προκαλεί να καταθέσει το πρόγραμμα στο Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο, ακόμη καλύτερα.
Να το κάνει.
Και να δημοσιοποιηθεί ολόκληρη η ανεξάρτητη κοστολόγηση.
Τότε θα ξέρουμε εάν είναι 13 δισ., 8 δισ., 20 δισ. ή οποιοδήποτε άλλο ποσό.
Μέχρι τότε, όμως, η κυβερνητική εκτίμηση παραμένει κυβερνητική εκτίμηση. Δεν μετατρέπεται επειδή επαναλαμβάνεται σε αντικειμενικό οικονομικό δεδομένο.
Το μεγάλο πρόβλημα με τη θεωρία των «λεφτόδεντρων»
Υπάρχει όμως και κάτι βαθύτερο.
Στην Ελλάδα έχουμε φτάσει σε ένα παράδοξο σημείο όπου σχεδόν κάθε κοινωνική ή φορολογική πρόταση της αντιπολίτευσης αντιμετωπίζεται αυτομάτως με το ερώτημα:
«Πού θα βρείτε τα λεφτά;»
Σωστό ερώτημα.
Πρέπει να τίθεται.
Αλλά πρέπει να τίθεται σε όλους.
Όταν η κυβέρνηση ανακοινώνει δισεκατομμύρια φοροελαφρύνσεων στη ΔΕΘ, υπάρχει δημοσιονομικός χώρος.
Όταν αυξάνονται αμυντικές δαπάνες, υπάρχει εθνική ανάγκη.
Όταν δημιουργούνται επενδυτικά προγράμματα, υπάρχει αναπτυξιακό αποτύπωμα.
Όταν όμως η αντιπολίτευση προτείνει κοινωνική κατοικία, μειώσεις φόρων ή αυξήσεις αποδοχών, ξαφνικά εμφανίζεται το «λεφτόδεντρο».
Δεν λειτουργεί έτσι η οικονομική συζήτηση.
Κάθε μέτρο έχει κόστος και κάθε μέτρο πρέπει να αξιολογείται μαζί με την πηγή χρηματοδότησής του και τις οικονομικές επιπτώσεις του.
Ανεξαρτήτως ποιος το προτείνει.
Και τα 13 δισ. μπορεί να αποδειχθούν σωστά
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο.
Μπορεί τελικά η κυβέρνηση να έχει δίκιο.
Μπορεί η πλήρης ανεξάρτητη κοστολόγηση να δείξει ότι το πρόγραμμα Τσίπρα είναι πράγματι δημοσιονομικά ανεφάρμοστο.
Μπορεί να κοστίζει 13 δισ.
Μπορεί και περισσότερο.
Εάν συμβαίνει αυτό, τότε ο Αλέξης Τσίπρας θα πρέπει να εξηγήσει στους πολίτες πού ακριβώς θα βρει τα χρήματα.
Αλλά αυτό πρέπει να αποδειχθεί με αριθμούς.
Όχι με ατάκες.
Όχι με παροιμίες περί λύκου.
Όχι με «χάσαμε τον λογαριασμό».
Και όχι με έναν πρόχειρο πολλαπλασιασμό κατοικιών επί υποθετικό μέσο κόστος κατασκευής.
Από το «Πρόγραμμα Θεσσαλονίκης» του 2014 στο 2026
Η κυβέρνηση γνωρίζει πολύ καλά ποιο είναι το ισχυρότερο πολιτικό της όπλο απέναντι στον Αλέξη Τσίπρα.
Το παρελθόν του.
Οι υποσχέσεις του 2014, η διαπραγμάτευση του 2015, το δημοψήφισμα, το τρίτο μνημόνιο και η φορολογική επιβάρυνση της μεσαίας τάξης αποτελούν πολιτικό κεφάλαιο το οποίο η ΝΔ προφανώς θα χρησιμοποιήσει.
Απολύτως θεμιτό.
Αλλά ακριβώς επειδή η χώρα έχει αυτή την εμπειρία, η συζήτηση σήμερα πρέπει να γίνει σοβαρότερη, όχι πιο επιφανειακή.
Ούτε «ο Τσίπρας τα μοιράζει όλα», ούτε «η κυβέρνηση φοβάται τις κοινωνικές παροχές».
Αριθμοί.
Πηγές χρηματοδότησης.
Χρονοδιαγράμματα.
Καθαρό δημοσιονομικό αποτέλεσμα.
Αυτό χρειάζεται.
Ας γίνει λοιπόν αυτό που προτείνει η ίδια η κυβέρνηση
Υπάρχει ένας εξαιρετικά απλός τρόπος να τελειώσει η συζήτηση.
Πλήρης κατάθεση του οικονομικού προγράμματος Τσίπρα και ανεξάρτητη κοστολόγηση μέτρο προς μέτρο.
Και δίπλα ακριβώς, με την ίδια μεθοδολογία, να κοστολογηθούν οι κυβερνητικές εξαγγελίες της ΔΕΘ.
Όχι διαφορετικό κομπιουτεράκι για τον έναν και διαφορετικό για τον άλλον.
Τότε ο πολίτης θα μπορεί να συγκρίνει.
Πόσα δίνει ο καθένας.
Πόσα εισπράττει.
Από ποιους τα εισπράττει.
Πόσα χρόνια απαιτούνται.
Και τι μένει τελικά στον προϋπολογισμό.
Γιατί υπάρχει μια μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη δημοσιονομική υπευθυνότητα και στη χρήση της δημοσιονομικής υπευθυνότητας ως επικοινωνιακού ροπάλου.
Και αυτή η διαφορά δεν μετριέται με παροιμίες ούτε με τηλεοπτικές ατάκες.
Μετριέται με το ίδιο κομπιουτεράκι για όλους.
