Μια προσωπική εμπειρία από τη Σμύρνη, ανήμερα της 9ης Σεπτεμβρίου, όταν στην Τουρκία εορτάζεται η είσοδος του τουρκικού στρατού στην πόλη το 1922, καταθέτει ο Βαγγέλης Ευαγγελάτος, μέσα από απόσπασμα του βιβλίου του «Η Γραμμή της Μνήμης».
Με τη χαρακτηριστική φράση «Την έκαψαν τη Σμύρνη και το γιορτάζουν», ο κ. Ευαγγελάτος αναφέρεται στη διαφορετική ιστορική πρόσληψη των γεγονότων του Σεπτεμβρίου του 1922: μιας ημερομηνίας που στην Τουρκία τιμάται ως «Απελευθέρωση της Σμύρνης», ενώ για τον ελληνισμό είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη Μικρασιατική Καταστροφή και την καταστροφή της Σμύρνης.
Η άφιξη στη Σμύρνη στις 9 Σεπτεμβρίου
Όπως περιγράφει, είχε ταξιδέψει στη Σμύρνη στο πλαίσιο ενός εν πλω συνεδρίου για τις αναπνευστικές παθήσεις, στο οποίο ένας από τους διοργανωτές ήταν ο συμπατριώτης του παιδίατρος Αλέξανδρος Λαγγούσης, τότε διευθυντής στην Άρτα.
Η άφιξή τους στην πόλη συνέπεσε με την 9η Σεπτεμβρίου και τις μεγάλες επετειακές εκδηλώσεις.
Ο ίδιος θυμάται τη Σμύρνη σημαιοστολισμένη και την κεντρική πλατεία γεμάτη κόσμο. Παρελάσεις, παραδοσιακές φορεσιές, άρματα με αναπαραστάσεις παλαιών επαγγελμάτων και ζεϊμπέκηδες συνέθεταν, όπως αναφέρει, ένα έντονα πανηγυρικό σκηνικό.
Στις εκδηλώσεις, σύμφωνα με την αφήγησή του, βρισκόταν και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον οποίο ο Ευαγγελάτος αναφέρει ότι κατάφερε να πλησιάσει και να φωτογραφίσει.
«Οι εκδηλώσεις είχαν έντονο ανθελληνικό χαρακτήρα»
Εκείνο που προκάλεσε τη μεγαλύτερη εντύπωση στον Βαγγέλη Ευαγγελάτο ήταν, σύμφωνα με όσα γράφει, ο χαρακτήρας που πήραν οι εκδηλώσεις.
Όπως περιγράφει στο βιβλίο του, η τελετή κατέληγε σε αναπαράσταση της κατάληψης της πόλης, κατά την οποία κατέβαινε η ελληνική σημαία και υψωνόταν η τουρκική.
Ο ίδιος σημειώνει χαρακτηριστικά:
«Αυτή η ημέρα γιορτάζεται στην Τουρκία ως “ημέρα απελευθέρωσης”, ενώ για εμάς συνδέεται με την Καταστροφή της Σμύρνης και την εξόντωση του ελληνικού στοιχείου που ζούσε εκεί επί αιώνες».
Η περίεργη ιστορία με τη φωτογραφική μηχανή
Ο Βαγγέλης Ευαγγελάτος περιγράφει ακόμη ένα περιστατικό το οποίο, όπως υποστηρίζει, του δημιούργησε την αίσθηση ότι η ελληνική αποστολή βρισκόταν υπό διακριτική επιτήρηση.
Σύμφωνα με την αφήγησή του, ένας νεαρός άνδρας τούς πλησίασε, συστήθηκε ως ποδοσφαιριστής από τη Ρόδο και προσφέρθηκε να τους ξεναγήσει και να τους φωτογραφίσει.
Του παρέδωσαν τη φωτογραφική μηχανή, ωστόσο, όπως αναφέρει ο Ευαγγελάτος, ο άνδρας τελικά την κράτησε. Μαζί της χάθηκαν και οι φωτογραφίες που είχε τραβήξει από την παρέλαση και τον Ερντογάν.
Ο ίδιος ερμήνευσε το περιστατικό ως επιβεβαίωση της πεποίθησής του ότι παρακολουθούνταν από τις τουρκικές αρχές. Πρόκειται, πάντως, για προσωπική εκτίμηση και αφήγηση του συγγραφέα.
«Η Ιστορία γράφεται και ερμηνεύεται διαφορετικά από κάθε λαό»
Η επίσκεψη εκείνη άφησε, όπως εξηγεί, ανάμεικτα συναισθήματα.
Από τη μία πλευρά, εντυπωσιάστηκε από τη ζωντάνια και την ιστορικότητα της Σμύρνης. Από την άλλη, η εμπειρία των επετειακών εκδηλώσεων τον έφερε αντιμέτωπο με τις εντελώς διαφορετικές εθνικές αφηγήσεις γύρω από τα γεγονότα του 1922.
Και καταλήγει σε μια φράση που συμπυκνώνει την εμπειρία του:
«Η Ιστορία γράφεται και ερμηνεύεται διαφορετικά από κάθε λαό».
