Με μια ιδιαίτερα συγκινητική αναφορά στους ήρωες της Ελλάδας, από το Έπος του 1940 μέχρι τους ανθρώπους που υπηρέτησαν την πατρίδα στις επόμενες δεκαετίες, ο Βαγγέλης Ευαγγελάτος στέλνει το δικό του μήνυμα με αφορμή την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου. Μέσα από δημόσια ανάρτησή του, συνδέει την ιστορική μνήμη με μια δραματική σκηνή από το βιβλίο του «Το Βυσσινί Απολυτήριο», που περιγράφει την απώλεια ενός πιλότου κατά τη διάρκεια αναχαίτισης στο Αιγαίο.
Η παρέμβασή του ξεκινά με έναν φόρο τιμής στους ανθρώπους που πολέμησαν το 1940, αλλά προχωρά πέρα από τα γεγονότα εκείνης της εποχής, θέτοντας το ερώτημα πώς μπορεί η έννοια του ηρωισμού να συνδέεται με το παρόν και το μέλλον.
«Χθες τιμήσαμε τους ήρωες του ’40. Δόξα και τιμή στα παλικάρια που αγωνίστηκαν για την πατρίδα!», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Στη συνέχεια προτείνει ο συμβολισμός της εθνικής επετείου να αγκαλιάζει και όσους υπηρέτησαν την πατρίδα σε μεταγενέστερες περιόδους, αλλά και εκείνους που ενδέχεται να κληθούν να αναλάβουν αντίστοιχες ευθύνες στο μέλλον.
«Η γιορτή να είναι αφιερωμένη σε όλους τους ήρωες»
Ο Βαγγέλης Ευαγγελάτος προτείνει μια ευρύτερη προσέγγιση της 28ης Οκτωβρίου, χωρίς να περιορίζεται η τιμή μόνο στη γενιά του 1940.
Όπως σημειώνει:
«Θα πρότεινα, όμως, αυτή η γιορτή να είναι αφιερωμένη σε όλους τους ήρωες, από τότε μέχρι σήμερα, αλλά και σε εκείνους που ίσως χρειαστεί να φανούν αύριο, στις επόμενες γενιές».
Για τον ίδιο, η έννοια της προσφοράς στην πατρίδα δεν αποτελεί αποκλειστικά ιστορική αναφορά, αλλά μια διαρκή ευθύνη.
«Γιατί, δυστυχώς, αυτή η πατρίδα χρειάζεται διαρκώς ανθρώπους που, όταν έρθει η δύσκολη ώρα, θα σταθούν στο ύψος των περιστάσεων και θα αναλάβουν το χρέος τους απέναντι στους άλλους», επισημαίνει.
Αυτή η σκέψη αποτελεί και τη γέφυρα προς ένα απόσπασμα του βιβλίου του, μέσα από το οποίο επιχειρεί να αποδώσει το ανθρώπινο βάρος της στρατιωτικής υπηρεσίας και της απώλειας.
«Το Βυσσινί Απολυτήριο» και η ανάμνηση από το Αιγαίο
Στο απόσπασμα που δημοσιεύει από το βιβλίο του ,«Το Βυσσινί Απολυτήριο», ο συγγραφέας μεταφέρει τον αναγνώστη σε μια σκηνή στρατιωτικής αναχαίτισης.
Η αφήγηση ξεκινά από μια ανάμνηση στο Πήλιο, σε χώρο όπου παρακολουθούνται οι κινήσεις αεροσκαφών.
Δύο ελληνικά μαχητικά έχουν απογειωθεί από την Αγχίαλο για να αναχαιτίσουν δύο εχθρικά αεροσκάφη πάνω από το Αιγαίο.
Οι χειριστές παρακολουθούν τα ίχνη, τις πορείες και τα ύψη, ενώ οι εντολές διαδέχονται η μία την άλλη.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον έντασης, η εξέλιξη της επιχείρησης παίρνει ξαφνικά δραματική τροπή.
Ο σμηναγός Σταυρόπουλος, όπως περιγράφεται στο βιβλίο, πραγματοποιεί μια απότομη βύθιση.
Η εικόνα του αεροσκάφους χάνεται και, σύμφωνα με την αφήγηση, στη θάλασσα εμφανίζονται μόνο καύσιμα.
Η σκηνή αποτυπώνεται με λιτές αλλά έντονες εικόνες, μεταφέροντας την αγωνία εκείνων που παρακολουθούν την εξέλιξη από το έδαφος.
Η εικόνα που δεν έσβησε ποτέ
Ο Βαγγέλης Ευαγγελάτος επιλέγει να σταθεί όχι μόνο στην απώλεια του πιλότου, αλλά και στο αποτύπωμα που αφήνει ένα τέτοιο γεγονός στους ανθρώπους που το βιώνουν.
Στην αφήγηση, ο σμηναγός Σταυρόπουλος παρουσιάζεται ως ένας άνθρωπος γεμάτος ζωή, τον οποίο οι υπηρετούντες στη μονάδα είχαν γνωρίσει λίγο καιρό νωρίτερα.
Η ξαφνική εξαφάνισή του στο Αιγαίο μετατρέπεται σε μια ανάμνηση που συνοδεύει για χρόνια τον κεντρικό χαρακτήρα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η εικόνα της κηλίδας καυσίμων στην επιφάνεια της θάλασσας, η οποία παραμένει στη μνήμη του ως σύμβολο της απώλειας.
Η αναφορά αυτή αναδεικνύει την ανθρώπινη πλευρά της στρατιωτικής υπηρεσίας: πίσω από τις αποστολές, τα αεροσκάφη και τις επιχειρησιακές διαδικασίες βρίσκονται άνθρωποι, οικογένειες και προσωπικές ιστορίες.
Η απάντηση που έκρυβε μια ολόκληρη εμπειρία
Το απόσπασμα συνεχίζεται με μια διαφορετική σκηνή.
Κατά τη διάρκεια στρατιωτικής αναφοράς, ο διοικητής απευθύνει στους παρευρισκόμενους την ερώτηση:
«Γιατρός ή νοσοκόμος υπάρχει κανείς;»
Ο κεντρικός χαρακτήρας απαντά δυνατά:
«Εγώ».
Στην αφήγηση του Βαγγέλη Ευαγγελάτου, η μονολεκτική αυτή απάντηση αποκτά ιδιαίτερο συναισθηματικό βάρος.
Δεν παρουσιάζεται απλώς ως ανταπόκριση σε μια υπηρεσιακή ερώτηση, αλλά ως μια αντίδραση συνδεδεμένη με όσα είχε προηγουμένως βιώσει.
Η μνήμη του χαμένου πιλότου, η αδυναμία να αλλάξει η έκβαση εκείνης της στιγμής και η ανάγκη προσφοράς συνδέονται μέσα από τη συγκεκριμένη σκηνή.
Με αυτόν τον τρόπο, το βιβλίο προσεγγίζει τον ηρωισμό όχι μόνο ως μια πράξη σε συνθήκες κινδύνου, αλλά και ως τη διάθεση ενός ανθρώπου να ανταποκριθεί όταν κάποιος άλλος χρειάζεται βοήθεια.
Ένα μήνυμα για τις επόμενες γενιές
Μέσα από τη δημοσίευση του αποσπάσματος, ο Βαγγέλης Ευαγγελάτος επιχειρεί να συνδέσει την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου με την ευρύτερη έννοια της ευθύνης απέναντι στην πατρίδα και στον συνάνθρωπο.
Η ιστορία του σμηναγού Σταυρόπουλου, όπως παρουσιάζεται στο λογοτεχνικό του έργο, λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι οι απώλειες και οι θυσίες δεν περιορίζονται σε μία μόνο ιστορική περίοδο.
Το μήνυμά του απευθύνεται ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές, τις οποίες καλεί να αναγνωρίζουν την προσφορά των ανθρώπων που προηγήθηκαν και να διατηρούν ζωντανές τις αξίες της ευθύνης, της αλληλεγγύης και του καθήκοντος.
Ολοκληρώνει την ανάρτησή του με μια φράση που συνοψίζει τη σκέψη του:
«Οι ήρωες δεν ανήκουν μόνο στο χθες. Υπάρχουν στο σήμερα και, όσο η Ιστορία το απαιτεί, θα υπάρχουν και αύριο».
Μια τοποθέτηση που συνδέει τον εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου με τη μνήμη όσων υπηρέτησαν την Ελλάδα σε διαφορετικές εποχές και με την ευθύνη διατήρησης αυτής της μνήμης στο μέλλον.
