Στο προσκήνιο επανέρχεται το ζήτημα των γονικών αδειών και της ισορροπίας επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, μετά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να απευθύνει αιτιολογημένη γνώμη σε 11 κράτη-μέλη, ανάμεσά τους και η Ελλάδα. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε ερωτήματα και ανησυχία, ωστόσο το Υπουργείο Εργασίας έσπευσε να ξεκαθαρίσει ότι η χώρα μας έχει ήδη καλύψει –και σε αρκετές περιπτώσεις υπερκαλύψει– τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Η επίμαχη Οδηγία 2019/1158 αφορά την ενίσχυση της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής για γονείς και φροντιστές. Στόχος της είναι να διασφαλίσει ίσα δικαιώματα, περισσότερη ευελιξία στην εργασία και ουσιαστική στήριξη της οικογένειας. Σύμφωνα με το Υπουργείο, η Ελλάδα έχει ενσωματώσει την Οδηγία στο εθνικό δίκαιο ήδη από το 2021, με τον νόμο 4808, θεσπίζοντας μάλιστα ρυθμίσεις που σε ορισμένα σημεία είναι πιο ευνοϊκές από το ελάχιστο ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η άδεια πατρότητας. Εκεί όπου η ευρωπαϊκή Οδηγία προβλέπει 10 ημέρες μετ’ αποδοχών, η ελληνική νομοθεσία εξασφαλίζει 14 πλήρως αμειβόμενες ημέρες. Αντίστοιχα, ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο το δικαίωμα ευέλικτων ρυθμίσεων εργασίας περιορίζεται σε γονείς παιδιών έως 8 ετών, στην Ελλάδα το ηλικιακό όριο επεκτείνεται έως τα 12.
Η αιτιολογημένη γνώμη της Κομισιόν δεν αμφισβητεί τον πυρήνα των ρυθμίσεων, αλλά επικεντρώνεται σε τεχνικές λεπτομέρειες που αφορούν την εφαρμογή της Οδηγίας στους ναυτικούς. Πρόκειται για ένα ειδικό καθεστώς, το οποίο –σύμφωνα με τις αρμόδιες αρχές– βρίσκεται ήδη στο τελικό στάδιο θεσμοθέτησης, καθώς το σχετικό Προεδρικό Διάταγμα έχει υπογραφεί και αναμένεται να ολοκληρωθεί άμεσα.
Πέρα από τις ευρωπαϊκές εξελίξεις, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα αναλυτικά δικαιώματα που ισχύουν σήμερα για εργαζόμενους γονείς και φροντιστές, τα οποία συχνά παραμένουν άγνωστα ή υποτιμημένα.
Άδεια πατρότητας:
Ο πατέρας δικαιούται 14 ημέρες άδειας με πλήρεις αποδοχές. Η άδεια μπορεί να ληφθεί είτε ολόκληρη μετά τη γέννηση του παιδιού είτε τμηματικά: δύο ημέρες πριν από την προβλεπόμενη ημερομηνία τοκετού και οι υπόλοιπες 12 μέσα στον πρώτο μήνα από τη γέννηση. Το ίδιο δικαίωμα ισχύει και σε περιπτώσεις υιοθεσίας ή αναδοχής παιδιών έως 8 ετών. Αρκεί η έγκαιρη ενημέρωση του εργοδότη, προφορικά ή γραπτά. Η συγκεκριμένη ρύθμιση εφαρμόζεται από τον Ιούνιο του 2021.
Γονική άδεια:
Κάθε γονέας μπορεί να λάβει έως τέσσερις μήνες γονικής άδειας, συνεχόμενα ή «σπαστά», μέχρι το παιδί να συμπληρώσει το 8ο έτος της ηλικίας του. Προϋπόθεση είναι η συμπλήρωση ενός έτους εργασίας στον ίδιο εργοδότη. Για τους δύο πρώτους μήνες, καταβάλλεται επίδομα από τη ΔΥΠΑ (πρώην ΟΑΕΔ), ύψους ίσου με τον κατώτατο μισθό, δηλαδή 780 ευρώ μηνιαίως, ανά γονέα.
Σε οικογένειες με περισσότερα παιδιά, το δικαίωμα θεμελιώνεται ξεχωριστά για κάθε παιδί, υπό την προϋπόθεση ότι μεσολαβεί ένα έτος από τη λήξη της άδειας για το προηγούμενο. Εξαίρεση αποτελούν τα δίδυμα και τα πολύδυμα, όπου το επίδομα χορηγείται ταυτόχρονα για κάθε παιδί.
Η αίτηση πρέπει να υποβληθεί έναν μήνα νωρίτερα και ο εργοδότης οφείλει να εγκρίνει την άδεια, εκτός αν αποδείξει εγγράφως σοβαρή διατάραξη της λειτουργίας της επιχείρησης. Η γονική άδεια μπορεί να συνδυαστεί με μειωμένο ωράριο και ο χρόνος της υπολογίζεται ως κανονικός χρόνος εργασίας.
Άδεια φροντιστή:
Εργαζόμενοι με τουλάχιστον έξι μήνες προϋπηρεσίας δικαιούνται έως πέντε εργάσιμες ημέρες άδειας για τη φροντίδα συζύγου, παιδιών, γονέων ή αδελφών.
Απουσία λόγω ανωτέρας βίας:
Παρέχεται έως δύο φορές τον χρόνο, για μία εργάσιμη ημέρα κάθε φορά, με αποδοχές, σε περιπτώσεις αιφνίδιας ασθένειας ή ατυχήματος.
Ευέλικτες μορφές εργασίας:
Γονείς παιδιών έως 12 ετών μπορούν να ζητήσουν τηλεργασία, ευέλικτο ωράριο ή μερική απασχόληση, εφόσον έχουν συμπληρώσει έξι μήνες εργασίας στον ίδιο εργοδότη.
Λοιπές άδειες οικογενειακής προστασίας:
Το ισχύον πλαίσιο περιλαμβάνει άδεια μητρότητας και ειδική παροχή προστασίας και για υιοθεσίες, επταήμερη άδεια με αποδοχές για υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, άδεια φροντίδας παιδιού και άδεια παρακολούθησης σχολικής επίδοσης έως τα 18 έτη. Παράλληλα, η άδεια γάμου ισχύει πλέον και για τα σύμφωνα συμβίωσης.
Συμπερασματικά, παρά τον ευρωπαϊκό «έλεγχο», το ελληνικό θεσμικό πλαίσιο προσφέρει ένα εκτεταμένο πλέγμα δικαιωμάτων για γονείς και φροντιστές. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η τυπική συμμόρφωση με τις Οδηγίες, αλλά η ουσιαστική ενημέρωση και αξιοποίηση αυτών των δικαιωμάτων από τους εργαζόμενους.
