Χιλιάδες εργαζόμενοι σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα συνεχίζουν να αγνοούν ότι, πέρα από την κανονική άδεια, δικαιούνται επιπλέον ημέρες απουσίας από την εργασία τους με ειδικές προβλέψεις που καλύπτουν σπουδές, προβλήματα υγείας, οικογενειακές ανάγκες αλλά και συνδικαλιστική δράση.
Το ισχύον εργατικό πλαίσιο περιλαμβάνει δεκάδες ειδικές άδειες, πολλές από τις οποίες παρέχονται είτε με αποδοχές είτε χωρίς, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να φτάσουν ακόμη και τον έναν μήνα ή και περισσότερο. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι γνωρίζουν μόνο τις βασικές διατάξεις για την ετήσια άδεια, όμως η νομοθεσία δίνει πολύ περισσότερες δυνατότητες.
Οι άδειες που δικαιούνται οι εργαζόμενοι το 2026
Οι ειδικές άδειες καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα περιπτώσεων, από εξετάσεις και μεταπτυχιακές σπουδές μέχρι σοβαρές ασθένειες, αιμοδοσία, πένθος και αναπηρία.
Άδεια εξετάσεων για φοιτητές και σπουδαστές
Οι εργαζόμενοι που παράλληλα σπουδάζουν έχουν τη δυνατότητα να λάβουν επιπλέον άδεια έως 30 ημερών χωρίς αποδοχές για να συμμετέχουν στις εξετάσεις τους.
Το μέτρο αφορά μαθητές, φοιτητές και σπουδαστές δημόσιων ή εποπτευόμενων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, ενώ ισχύει ακόμη και για όσους έχουν ξεπεράσει το 28ο έτος της ηλικίας τους, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Παράλληλα, όσοι παρακολουθούν μεταπτυχιακά ή διδακτορικά προγράμματα δικαιούνται επιπλέον 10 εργάσιμες ημέρες άδειας, οι οποίες μπορούν να ληφθούν είτε συνεχόμενα είτε τμηματικά.
Άδεια λόγω θανάτου συγγενή
Σε περιπτώσεις απώλειας στενού συγγενικού προσώπου, οι εργαζόμενοι δικαιούνται άδεια δύο ημερών με αποδοχές.
Η πρόβλεψη αφορά συζύγους, παιδιά, γονείς και αδέλφια, ενώ επεκτείνεται και σε συγγενείς εξ αγχιστείας στον ίδιο βαθμό συγγένειας.
Έως 22 ημέρες άδεια για σοβαρά προβλήματα υγείας
Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η πρόβλεψη για εργαζόμενους που πάσχουν από ασθένειες που απαιτούν συχνές μεταγγίσεις αίματος ή αιμοκάθαρση.
Οι εργαζόμενοι αυτοί μπορούν να λάβουν έως και 22 εργάσιμες ημέρες επιπλέον άδειας με αποδοχές κάθε χρόνο, εφόσον το πρόβλημα υγείας έχει γνωστοποιηθεί στον εργοδότη.
Αντίστοιχα, εργαζόμενοι που είναι φορείς ή πάσχουν από AIDS δικαιούνται έως έναν μήνα πρόσθετης άδειας με αποδοχές ανά ημερολογιακό έτος.
Τι ισχύει για αιμοδοσία και αιμοπετάλια
Όσοι συμμετέχουν σε αιμοδοσία ή προσφορά αιμοπεταλίων δικαιούνται ειδική άδεια με πλήρεις αποδοχές για την ημέρα της διαδικασίας.
Η νομοθεσία προβλέπει ότι ο εργαζόμενος πρέπει να ενημερώνει τον εργοδότη του τουλάχιστον πέντε εργάσιμες ημέρες νωρίτερα, εκτός αν πρόκειται για έκτακτη ανάγκη. Το δικαίωμα αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί έως δύο φορές τον χρόνο.
Άδεια άνευ αποδοχών έως και για έναν χρόνο
Πολλοί εργαζόμενοι δεν γνωρίζουν ότι μπορούν, κατόπιν συμφωνίας με τον εργοδότη, να λάβουν άδεια άνευ αποδοχών διάρκειας έως ενός έτους.
Κατά το διάστημα αυτό η σύμβαση εργασίας «παγώνει», χωρίς να καταβάλλονται ασφαλιστικές εισφορές, ενώ μετά τη λήξη της άδειας ο εργαζόμενος επιστρέφει κανονικά στην εργασία του με πλήρη επαναφορά των δικαιωμάτων του.
Επιπλέον ημέρες για εργαζόμενους με αναπηρία
Άτομα με ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 50% δικαιούνται έξι επιπλέον εργάσιμες ημέρες άδειας κάθε χρόνο, πέρα από την κανονική τους άδεια.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αφορά εργαζόμενους που υπάγονται στις ειδικές διατάξεις του νόμου περί προστασίας ατόμων με αναπηρία στην εργασία.
Τι ισχύει για τις συνδικαλιστικές άδειες
Ιδιαίτερο κεφάλαιο αποτελούν οι συνδικαλιστικές άδειες, οι οποίες χορηγούνται σε στελέχη εργατικών σωματείων, ομοσπονδιών και συνομοσπονδιών.
Ανάλογα με τη θέση και τον αριθμό των μελών κάθε οργάνωσης, προβλέπονται άδειες που κυμαίνονται από λίγες ημέρες τον μήνα έως πλήρη απαλλαγή από την εργασία για όλη τη διάρκεια της θητείας.
Επιπλέον, υπάρχουν ειδικές άδειες επιμόρφωσης για συνδικαλιστικά στελέχη, με διάρκεια έως 14 ημέρες κατ’ έτος.
Ειδική άδεια λόγω COVID-19
Παρότι τα έκτακτα μέτρα της πανδημίας έχουν περιοριστεί, εξακολουθεί να ισχύει ειδική άδεια ασθενείας για εργαζόμενους που νοσούν από κορωνοϊό.
Όπου είναι εφικτό, προβλέπεται τηλεργασία για έως πέντε εργάσιμες ημέρες. Αν αυτό δεν μπορεί να εφαρμοστεί, τότε χορηγείται ειδική άδεια ασθενείας χωρίς να απαιτείται ιατρική γνωμάτευση, αλλά μόνο θετικό διαγνωστικό τεστ.
Τι πρέπει να προσέχουν οι εργαζόμενοι
Εργατολόγοι επισημαίνουν ότι πολλές ειδικές άδειες χάνονται επειδή οι εργαζόμενοι δεν γνωρίζουν τα δικαιώματά τους ή δεν ακολουθούν σωστά τη διαδικασία ενημέρωσης του εργοδότη.
Σε αρκετές περιπτώσεις απαιτείται έγγραφη αίτηση, προσκόμιση δικαιολογητικών ή έγκαιρη προειδοποίηση πριν από τη χρήση της άδειας.
Το σημαντικότερο, πάντως, είναι ότι οι ειδικές άδειες δεν συμψηφίζονται με την ετήσια κανονική άδεια, κάτι που σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι μπορούν να αξιοποιήσουν επιπλέον ημέρες ξεκούρασης ή διευκόλυνσης χωρίς να «χάνουν» τις βασικές τους αποδοχές ή τα δικαιώματά τους.
