Σημαντικές ανατροπές στον τρόπο με τον οποίο συντάσσονται και εκτελούνται οι διαθήκες αναμένονται μέσα στους επόμενους μήνες, σύμφωνα με όσα αποκάλυψε ο γενικός γραμματέας του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Αθηνών, Θεόδωρος Χαλκίδης. Η αρμόδια επιτροπή του Υπουργείου Δικαιοσύνης βρίσκεται στην τελική φάση των εργασιών της και, όπως έγινε γνωστό, μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου θα παραδώσει το πόρισμά της. Στόχος είναι μέχρι το τέλος του έτους να τεθεί σε εφαρμογή ένα νέο πλαίσιο που θα αλλάξει τον χάρτη του κληρονομικού δικαίου στην Ελλάδα.
Νέες ρυθμίσεις για τις διαθήκες
Μεταξύ των βασικών αλλαγών βρίσκεται η διατήρηση των ιδιόγραφων διαθηκών –δηλαδή εκείνων που γράφονται στο χέρι από τον διαθέτη– οι οποίες θα εξακολουθήσουν να έχουν ισχύ. Παράλληλα, εισάγεται για πρώτη φορά ο θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων, μια πρακτική που ήδη εφαρμόζεται σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες και δίνει τη δυνατότητα στον διαθέτη να ρυθμίσει εκ των προτέρων ζητήματα διανομής της περιουσίας του με μεγαλύτερη ευελιξία.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η αλλαγή στη λεγόμενη «νόμιμη μοίρα», δηλαδή στο τμήμα της περιουσίας που υποχρεωτικά περνάει σε συγκεκριμένους συγγενείς, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο της διαθήκης. Όπως εξήγησε ο κ. Χαλκίδης, το δικαίωμα αυτό μετατρέπεται πλέον σε ενοχικό δικαίωμα, κάτι που σημαίνει ότι θα υπάρχει μεγαλύτερη ασφάλεια και σαφήνεια ως προς το ποσοστό που δικαιούται κάθε κληρονόμος.
Νέος τρόπος κατανομής μεταξύ συζύγου και παιδιών
Αλλαγές έρχονται και στα ποσοστά που δικαιούνται τα μέλη της οικογένειας. Σύμφωνα με τις νέες προβλέψεις, η χήρα ή ο χήρος θα λαμβάνει πλέον το 1/3 της κληρονομιάς, ενώ τα παιδιά θα κατανέμουν μεταξύ τους τα υπόλοιπα 2/3. Πρόκειται για σημαντική διαφοροποίηση από το ισχύον καθεστώς, όπου η αναλογία είναι 25% για τον σύζυγο και 75% για τα τέκνα.
Η νέα κατανομή στοχεύει, σύμφωνα με τους εμπνευστές της μεταρρύθμισης, στην ενίσχυση της οικονομικής ασφάλειας του/της συζύγου που επιβιώνει, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχουν μεγάλα περιουσιακά στοιχεία και η καθημερινή διαβίωση εξαρτάται άμεσα από την κληρονομιά.
Έλεγχος στις χειρόγραφες διαθήκες
Σε ό,τι αφορά τις χειρόγραφες διαθήκες, προβλέπεται πλέον αυστηρότερη διαδικασία ελέγχου. Αν οι κληρονόμοι που αναφέρονται δεν ανήκουν στο στενό οικογενειακό περιβάλλον ή εάν το έγγραφο δεν έχει κατατεθεί σε συμβολαιογράφο, τότε θα είναι υποχρεωτική η γραμματολογική εξέταση για να επιβεβαιωθεί η γνησιότητά του.
Με τον τρόπο αυτό, επιχειρείται να περιοριστούν οι περιπτώσεις αμφισβητήσεων και δικαστικών προσφυγών που συχνά οδηγούν σε πολύχρονες αντιδικίες μεταξύ συγγενών.
Διαχωρισμός περιουσίας και οφειλών
Ένα ακόμη ζήτημα που βρίσκεται υπό συζήτηση αφορά τη διάκριση ανάμεσα στην προσωπική περιουσία του κληρονόμου και εκείνη που αποκτά μέσω κληρονομιάς, σε σχέση με τυχόν οφειλές προς δανειστές. Σήμερα, η νομοθεσία συχνά δημιουργεί ασάφειες, με αποτέλεσμα οι κληρονόμοι να κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωποι με χρέη που δεν τους αναλογούν.
Η επιτροπή εξετάζει τρόπους ώστε να υπάρξει καθαρός διαχωρισμός, προσφέροντας προστασία στους κληρονόμους, χωρίς όμως να θίγονται τα δικαιώματα των πιστωτών.
Πώς επηρεάζονται οι πολίτες
Οι αλλαγές που προωθούνται αναμένεται να έχουν άμεσο αντίκτυπο σε χιλιάδες οικογένειες. Η αύξηση του ποσοστού του/της συζύγου μπορεί να εξασφαλίσει μεγαλύτερη σταθερότητα σε ηλικιωμένους που μένουν μόνοι μετά τον θάνατο του συντρόφου τους, ενώ η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων θα προσφέρει νέα εργαλεία για την πρόληψη μελλοντικών διαφορών.
Ταυτόχρονα, η υποχρέωση γραφολογικού ελέγχου στις αμφισβητούμενες ιδιόγραφες διαθήκες αναμένεται να περιορίσει τις καταχρηστικές ενέργειες και να ενισχύσει την ασφάλεια δικαίου.
Το επόμενο βήμα
Μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου θα έχει κατατεθεί το πόρισμα στο Υπουργείο Δικαιοσύνης και ακολούθως θα ξεκινήσει η διαδικασία για την ψήφιση των νέων ρυθμίσεων. Εάν όλα κυλήσουν σύμφωνα με τον προγραμματισμό, η μεταρρύθμιση στο κληρονομικό δίκαιο θα είναι γεγονός πριν από την εκπνοή του 2025.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται από τους νομικούς κύκλους ιδιαίτερα σημαντική, καθώς το ισχύον καθεστώς έχει δεχθεί έντονη κριτική για τα κενά και τις ασάφειές του, που οδηγούν συχνά σε μακροχρόνιες δικαστικές διαμάχες. Με το νέο πλαίσιο, στόχος είναι να υπάρξει μεγαλύτερη σαφήνεια, δικαιοσύνη και προστασία για όλους τους εμπλεκομένους.
