Οι τηλεφωνικές και ηλεκτρονικές απάτες έχουν περάσει σε μια νέα, πολύ πιο επικίνδυνη φάση. Οι δράστες δεν περιορίζονται πλέον σε ένα κακογραμμένο SMS ή σε ένα ύποπτο email που εύκολα κινεί υποψίες.
Παριστάνουν τον λογιστή, τον τραπεζικό υπάλληλο, τον εργαζόμενο στον ΔΕΔΔΗΕ ή σε δημόσια υπηρεσία, στήνουν ολόκληρα σενάρια γύρω από επιστροφές φόρου και επιδόματα, δημιουργούν πλαστές τραπεζικές σελίδες και, στη νεότερη εκδοχή της απάτης, υπάρχει ακόμη και η δυνατότητα χρήσης τεχνητής νοημοσύνης για μίμηση της φωνής συγγενικού προσώπου.
Το βασικό «όπλο» τους, ωστόσο, παραμένει το ίδιο: η πίεση χρόνου. Θέλουν το υποψήφιο θύμα να ενεργήσει αμέσως, πριν προλάβει να σκεφτεί, να τηλεφωνήσει σε κάποιον δικό του ή να ελέγξει αν αυτά που ακούει είναι αληθινά.
«Είμαι ο λογιστής σας – δικαιούστε επιστροφή φόρου»
Μία από τις συνηθέστερες μεθόδους είναι η τηλεφωνική επικοινωνία από κάποιον που παρουσιάζεται ως λογιστής.
Η ιστορία μπορεί να αφορά επιστροφή φόρου, επίδομα, ρύθμιση χρέους ή κάποια δήθεν εκκρεμότητα με την Εφορία.
Και το σενάριο είναι σχεδιασμένο ώστε να ακούγεται απολύτως φυσιολογικό.
Ο πολίτης πληροφορείται ότι δικαιούται χρήματα, αλλά για να ολοκληρωθεί άμεσα η διαδικασία πρέπει να δώσει στοιχεία τραπεζικής κάρτας, κωδικούς ή τον αριθμό μιας χρήσης που μόλις έφτασε στο κινητό του.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται η παγίδα.
Του είπαν ότι δικαιούται επιδόματα – Έχασε 2.050 ευρώ
Χαρακτηριστική είναι υπόθεση που εξιχνιάστηκε στην Άρτα.
Άνδρας δέχθηκε τηλεφώνημα από άγνωστο που εμφανίστηκε ως λογιστής και τον έπεισε ότι δικαιούται επιδόματα.
Ακολουθώντας τις οδηγίες του, έδωσε στοιχεία δύο τραπεζικών καρτών. Το αποτέλεσμα ήταν να μεταφερθούν από τους λογαριασμούς του 2.050 ευρώ.
Η μέθοδος δείχνει πόσο αποτελεσματική μπορεί να γίνει η κοινωνική μηχανική όταν ο δράστης δεν προσπαθεί απλώς να κλέψει έναν κωδικό, αλλά πρώτα καταφέρνει να πείσει το θύμα ότι βρίσκεται σε μια απολύτως συνηθισμένη οικονομική διαδικασία.
Απάτες εκατομμυρίων με «λογιστές» και «υπαλλήλους ΔΕΔΔΗΕ»
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται σε μεμονωμένους απατεώνες.
Σε μεγάλη υπόθεση που εξάρθρωσε η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος τον Ιούλιο, η εγκληματική οργάνωση φέρεται να είχε δημιουργήσει ακόμη και «τηλεφωνικό κέντρο».
Οι δράστες χρησιμοποιούσαν, μεταξύ άλλων, τις ιδιότητες του υπαλλήλου του ΔΕΔΔΗΕ και του λογιστή.
Συνελήφθησαν επτά μέλη, μεταξύ των οποίων δύο φερόμενα ως αρχηγικά, ενώ σύμφωνα με την ΕΛ.ΑΣ. το παράνομο οικονομικό όφελος ξεπερνούσε τα 1,6 εκατ. ευρώ.
Μέχρι και… «καταγραφή κοσμημάτων από δορυφόρο»
Οι ιστορίες που χρησιμοποιούνται μπορεί να φαίνονται απίθανες όταν τις διαβάζει κανείς εκ των υστέρων.
Στην Αιγιάλεια, για παράδειγμα, δράστες που παρουσιάζονταν ως «λογιστές» φέρονται να έπειθαν ηλικιωμένους να βγάζουν έξω από τα σπίτια τους χρήματα, κοσμήματα και άλλα πολύτιμα αντικείμενα, με το πρόσχημα ότι έπρεπε να γίνει… καταγραφή τους μέσω δορυφόρου.
Το περιστατικό δείχνει ότι ο στόχος δεν είναι πάντα η απόσπαση ηλεκτρονικών κωδικών. Σε αρκετές περιπτώσεις οι απατεώνες επιχειρούν να οδηγήσουν το θύμα ακόμη και στην παράδοση μετρητών ή τιμαλφών.
Η νέα απειλή: Μπορεί να ακούσεις τη «φωνή» συγγενή σου
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ανησυχητική εξέλιξη.
Η Ελληνική Αστυνομία έχει προειδοποιήσει για τη δυνατότητα αξιοποίησης εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης για μίμηση της φωνής συγγενικού προσώπου.
Το σενάριο μπορεί να είναι εξαιρετικά πειστικό.
Κάποιος τηλεφωνεί και το θύμα ακούει μια φωνή που μοιάζει με εκείνη του παιδιού, του εγγονιού ή άλλου κοντινού ανθρώπου. Ακολουθεί ένας υποτιθέμενος αστυνομικός, γιατρός ή άλλο πρόσωπο που ισχυρίζεται ότι υπάρχει έκτακτη ανάγκη και χρειάζονται αμέσως χρήματα.
Οι αναφορές τέτοιων περιστατικών παραμένουν μέχρι στιγμής περιορισμένες, όμως η τεχνολογική δυνατότητα καθιστά πλέον ακόμη πιο σημαντικό έναν βασικό κανόνα:
Δεν εμπιστευόμαστε μια κλήση μόνο και μόνο επειδή η φωνή ακούγεται οικεία.
Κλείνουμε το τηλέφωνο και καλούμε εμείς τον συγγενή στον αριθμό που ήδη έχουμε αποθηκευμένο.
Η παγίδα στις αγγελίες: «Πάτησε εδώ για να πληρωθείς»
Μια δεύτερη μεγάλη κατηγορία απάτης ξεκινά από πραγματικές διαδικτυακές αγγελίες.
Κάποιος βάζει προς πώληση ένα κινητό ή άλλο αντικείμενο. Εμφανίζεται ένας ενδιαφερόμενος «αγοραστής» και στέλνει έναν σύνδεσμο, υποστηρίζοντας ότι ο πωλητής πρέπει να τον ανοίξει για να λάβει τα χρήματά του.
Ο σύνδεσμος όμως οδηγεί σε πλαστή τραπεζική σελίδα.
Στη Σάμο, υπόθεση phishing που ανακοινώθηκε ότι εξιχνιάστηκε στις 26 Αυγούστου αφορούσε αγγελία πώλησης κινητού τηλεφώνου. Μέσω παραπλανητικού συνδέσμου υποκλάπηκαν τραπεζικά στοιχεία και από τον λογαριασμό της παθούσας αφαιρέθηκαν 1.440 ευρώ.
Η συγκεκριμένη μέθοδος είναι ιδιαίτερα ύπουλη επειδή το μήνυμα δεν έρχεται εντελώς απρόσκλητα. Εμφανίζεται μέσα σε μια πραγματική συναλλαγή που έχει ήδη ξεκινήσει το ίδιο το θύμα.
Προσοχή και στα emails που μοιάζουν με e-ΕΦΚΑ
Στο ίδιο περιβάλλον εντάσσονται και τα παραπλανητικά emails που εμφανίζονται ως μηνύματα δημόσιων φορέων.
Τον Αύγουστο υπήρξε προειδοποίηση της Διεύθυνσης Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος για μηνύματα που παρουσιάζονται ως επικοινωνία από τον e-ΕΦΚΑ.
Οι πλαστές επικοινωνίες μπορούν να χρησιμοποιούν λογότυπα, χρώματα και διατύπωση που θυμίζουν έντονα την πραγματική υπηρεσία, ώστε ο παραλήπτης να αισθανθεί ότι πρόκειται για κανονική διοικητική διαδικασία.
Αντίστοιχες τεχνικές χρησιμοποιούνται με τράπεζες, φορολογικές υπηρεσίες, εταιρείες ηλεκτρισμού και άλλους οργανισμούς.
Ο κανόνας που μπορεί να σώσει τον λογαριασμό σας
Υπάρχει ένας πρακτικός τρόπος να αντιμετωπίζουμε σχεδόν όλα αυτά τα σενάρια: σταματάμε την επικοινωνία και ξεκινάμε εμείς μια καινούργια από επίσημο ή ήδη γνωστό κανάλι.
Αν τηλεφωνήσει ο «λογιστής», κλείνουμε και καλούμε τον δικό μας λογιστή στον αριθμό που γνωρίζουμε. Αν είναι η «τράπεζα», δεν πατάμε τον σύνδεσμο του SMS αλλά ανοίγουμε μόνοι μας την επίσημη εφαρμογή. Αν είναι δημόσιος φορέας, επισκεπτόμαστε μόνοι μας την επίσημη υπηρεσία. Αν είναι συγγενής που υποτίθεται ότι βρίσκεται σε κίνδυνο, κλείνουμε και τον καλούμε εμείς.
Και κυρίως: δεν δίνουμε PIN, κωδικούς e-banking, στοιχεία καρτών ή κωδικούς μιας χρήσης (OTP) επειδή κάποιος μας τηλεφώνησε και μας τα ζήτησε.
Η νέα γενιά απάτης μπορεί να διαθέτει καλύτερα emails, πειστικότερα σενάρια και ακόμη και τεχνητή νοημοσύνη.
Αλλά εξακολουθεί να χρειάζεται κάτι από το θύμα: να ενεργήσει βιαστικά.
Και αυτή ακριβώς είναι η κίνηση που πρέπει να αποφεύγουμε.
