Μία νέα παραλλαγή τηλεφωνικής απάτης προκαλεί ανησυχία, καθώς επιτήδειοι χρησιμοποιούν ένα απίστευτο αλλά ψυχολογικά αποτελεσματικό σενάριο για να πείσουν πολίτες να συγκεντρώσουν χρήματα και κοσμήματα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να ανοίξουν οι ίδιοι την πόρτα του σπιτιού τους στους δράστες.
Το νέο πρόσχημα ακούγεται παράλογο όταν το διαβάζει κανείς με ψυχραιμία: οι απατεώνες ισχυρίζονται ότι χρήματα ή χρυσαφικά μέσα στο σπίτι έχουν δήθεν μολυνθεί με υδράργυρο ή άλλη επικίνδυνη ουσία και πρέπει να παραδοθούν για «έλεγχο» ή «απολύμανση».
Κι όμως, τέτοιες απάτες δεν βασίζονται στην επιστημονική αξιοπιστία του σεναρίου.
Βασίζονται στον φόβο.
Πώς ξεκινά το τηλεφώνημα
Ο δράστης τηλεφωνεί στο υποψήφιο θύμα και παρουσιάζεται ως άνθρωπος με κάποια ιδιότητα που μπορεί να προκαλέσει εμπιστοσύνη ή ανησυχία.
Η ιστορία αλλάζει ανά περίπτωση.
Το βασικό στοιχείο είναι ότι δημιουργείται μία υποτιθέμενη έκτακτη κατάσταση.
Το θύμα πρέπει να ενεργήσει αμέσως.
Δεν πρέπει να τηλεφωνήσει σε άλλον.
Δεν πρέπει να χάσει χρόνο.
Και κυρίως πρέπει να ακολουθήσει ακριβώς τις οδηγίες του αγνώστου.
Γιατί ένα τόσο παράλογο σενάριο μπορεί να λειτουργήσει
Όταν ο άνθρωπος φοβάται, η λογική αξιολόγηση των πληροφοριών περιορίζεται.
Αυτό γνωρίζουν πολύ καλά οι απατεώνες.
Δεν προσπαθούν να πείσουν το θύμα μέσα από μία μακρά επιστημονική εξήγηση.
Δημιουργούν αίσθηση κινδύνου και επείγοντος.
Εάν το θύμα πιστέψει έστω και για λίγα λεπτά ότι υπάρχει κάποια επικίνδυνη ουσία μέσα στο σπίτι, μπορεί να ακολουθήσει οδηγίες που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα του φαίνονταν αδιανόητες.
Η απομόνωση είναι το βασικό όπλο
Σχεδόν όλες οι οργανωμένες τηλεφωνικές απάτες έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό.
Οι δράστες προσπαθούν να απομονώσουν το θύμα.
Μπορεί να του πουν να μη μιλήσει με κανέναν επειδή η υπόθεση είναι «μυστική».
Μπορεί να κρατούν ανοιχτή τη γραμμή ώστε να μην προλάβει να τηλεφωνήσει σε συγγενή.
Μπορεί να του δημιουργούν τόσο μεγάλη πίεση χρόνου ώστε να θεωρεί ότι δεν υπάρχει περιθώριο δεύτερης σκέψης.
Ακριβώς εκεί πρέπει να γίνει το αντίθετο.
Κλείστε το τηλέφωνο
Ο ασφαλέστερος κανόνας είναι εξαιρετικά απλός.
Κλείνουμε την κλήση.
Δεν προσπαθούμε να αποδείξουμε στον απατεώνα ότι καταλάβαμε την απάτη.
Δεν συνεχίζουμε τη συζήτηση από περιέργεια.
Δεν δίνουμε προσωπικές πληροφορίες.
Κλείνουμε και τηλεφωνούμε εμείς οι ίδιοι σε συγγενή ή στην Αστυνομία.
Η διακοπή της επικοινωνίας σπάει το βασικό εργαλείο ψυχολογικού ελέγχου του δράστη.
Ποτέ πληροφορίες για χρήματα και κοσμήματα
Ένα ακόμη κρίσιμο λάθος είναι να απαντήσει κάποιος σε ερωτήσεις όπως «έχετε χρήματα στο σπίτι;», «έχετε χρυσαφικά;» ή «πού τα φυλάτε;».
Ακόμη και εάν δεν ολοκληρωθεί η απάτη εκείνη τη στιγμή, οι πληροφορίες μπορεί να αξιοποιηθούν αργότερα.
Ένας άγνωστος που τηλεφωνεί δεν έχει κανέναν νόμιμο λόγο να γνωρίζει τι πολύτιμα αντικείμενα υπάρχουν σε μία κατοικία.
Κανένας νόμιμος φορέας δεν παραλαμβάνει κοσμήματα από το σπίτι
Αυτό πρέπει να γίνει απολύτως ξεκάθαρο, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους ανθρώπους.
Δεν υπάρχει διαδικασία κατά την οποία αστυνομικός, γιατρός, τεχνικός, υπάλληλος δήμου ή άλλος δημόσιος λειτουργός τηλεφωνεί ξαφνικά και ζητά να συγκεντρωθούν χρυσαφικά και μετρητά για να παραδοθούν σε κάποιον που θα περάσει από το σπίτι.
Εάν κάποιος ζητά κάτι τέτοιο, πρόκειται για τεράστια ένδειξη απάτης.
Οι ηλικιωμένοι βρίσκονται συχνά στο στόχαστρο
Οι δράστες επιλέγουν συχνά μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους επειδή θεωρούν ότι είναι πιθανότερο να βρίσκονται μόνοι στο σπίτι και να διατηρούν μετρητά ή κοσμήματα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νεότεροι είναι άτρωτοι.
Οι σύγχρονες απάτες προσαρμόζουν το σενάριο στο θύμα.
Σε έναν ηλικιωμένο μπορεί να χρησιμοποιηθεί το «τροχαίο του παιδιού».
Σε έναν νεότερο μπορεί να χρησιμοποιηθεί δήθεν τράπεζα, courier ή κρατικό επίδομα.
Η τεχνητή νοημοσύνη κάνει τα πράγματα δυσκολότερα
Η Ελληνική Αστυνομία έχει ήδη προειδοποιήσει για το ενδεχόμενο χρήσης τεχνητής νοημοσύνης για μίμηση φωνής οικείων προσώπων.
Η τεχνολογία voice cloning μπορεί να δημιουργήσει ηχητικό υλικό που μοιάζει με τη φωνή πραγματικού ανθρώπου.
Αυτό κάνει ακόμη πιο επικίνδυνα τα σενάρια του τύπου «μαμά, έπαθα ατύχημα».
Η φωνή από μόνη της δεν αποτελεί πλέον απόλυτη απόδειξη ταυτότητας.
Δημιουργήστε μία οικογενειακή λέξη ασφαλείας
Μία απλή πρακτική μπορεί να βοηθήσει σημαντικά.
Μία οικογένεια μπορεί να συμφωνήσει μία λέξη ή μία ερώτηση που γνωρίζουν μόνο τα μέλη της.
Εάν κάποιος τηλεφωνήσει ισχυριζόμενος ότι είναι συγγενής και ζητά επειγόντως χρήματα, μπορεί να του ζητηθεί αυτή η πληροφορία.
Δεν είναι τέλειο σύστημα ασφαλείας, αλλά δημιουργεί ένα πρόσθετο εμπόδιο.
Προσοχή και σε όσους εμφανίζονται στην πόρτα
Σε αρκετές απάτες, το τηλεφώνημα είναι μόνο το πρώτο στάδιο.
Στη συνέχεια ένας συνεργός εμφανίζεται στο σπίτι για να παραλάβει τα χρήματα ή τα κοσμήματα.
Δεν ανοίγουμε την πόρτα επειδή ο άνθρωπος γνωρίζει το όνομά μας ή επειδή «μας έστειλε αυτός που μιλούσε στο τηλέφωνο».
Το γεγονός ότι γνωρίζει κάποιες προσωπικές πληροφορίες δεν αποδεικνύει ότι είναι νόμιμος εκπρόσωπος.
Ενημερώστε σήμερα τους μεγαλύτερους συγγενείς σας
Η καλύτερη προστασία είναι η προετοιμασία πριν γίνει το τηλεφώνημα.
Δεν αρκεί να πούμε σε έναν ηλικιωμένο «πρόσεχε τις απάτες».
Χρειάζεται συγκεκριμένη οδηγία.
«Κανείς δεν θα σου ζητήσει χρήματα ή κοσμήματα τηλεφωνικά. Αν συμβεί, κλείσε αμέσως και πάρε εμένα».
Αυτό είναι πολύ πιο αποτελεσματικό από μία γενική προειδοποίηση.
Αν κάποιος έπεσε ήδη θύμα
Το πρώτο βήμα είναι άμεση επικοινωνία με την Αστυνομία.
Όσο γρηγορότερα αναφερθεί το περιστατικό, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να αξιοποιηθούν στοιχεία όπως αριθμοί τηλεφώνου, κάμερες ασφαλείας ή περιγραφή του ανθρώπου που παρέλαβε τα χρήματα.
Το θύμα δεν πρέπει να ντρέπεται.
Οι συγκεκριμένες απάτες είναι σχεδιασμένες ακριβώς για να χειραγωγούν ανθρώπους υπό πίεση.
Ο κανόνας των 30 δευτερολέπτων
Όταν ένας άγνωστος τηλεφωνεί και ζητά χρήματα, κωδικούς, χρυσαφικά ή άμεση ενέργεια, αρκούν 30 δευτερόλεπτα για να αλλάξει ολόκληρη η κατάσταση.
Κλείστε.
Σκεφτείτε.
Καλέστε εσείς τον συγγενή ή τον επίσημο φορέα από αριθμό που ήδη γνωρίζετε.
Οι απατεώνες κερδίζουν όταν το θύμα ενεργεί μέσα στον πανικό.
Χάνουν όταν το θύμα αποκτήσει χρόνο να σκεφτεί.
Και αυτό είναι το σημαντικότερο αντίδοτο σε κάθε νέα παραλλαγή απάτης, είτε μιλά για τροχαία, είτε για τράπεζες, είτε ακόμη και για «υδράργυρο στα χρυσαφικά».
Η συγκεκριμένη νέα παραλλαγή απάτης καταγράφεται σήμερα, ενώ η ΕΛ.ΑΣ. έχει ήδη προειδοποιήσει και για χρήση τεχνητής νοημοσύνης στη μίμηση φωνών.
