Αλλαγές στο Κληρονομικό Δίκαιο φέρνουν δυνατότητα προφορικής διαθήκης σε έκτακτες συνθήκες. Πότε ισχύει, ποιοι είναι οι μάρτυρες και τι προβλέπει το νέο νομοσχέδιο.
Αλλάζουν οι διαθήκες στην Ελλάδα – Τι προβλέπει το νέο πλαίσιο
Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο μπορεί να εκφραστεί η τελευταία επιθυμία ενός πολίτη προωθεί το Υπουργείο Δικαιοσύνης, μέσω μεταρρύθμισης στο Κληρονομικό Δίκαιο. Το νέο σχέδιο νόμου εισάγει πιο σύγχρονες ρυθμίσεις για τις λεγόμενες «έκτακτες διαθήκες», δίνοντας τη δυνατότητα σε κάποιον να δηλώσει ακόμη και προφορικά τη βούλησή του όταν δεν υπάρχει χρόνος ή δυνατότητα να συντάξει μια κανονική διαθήκη.
Η ρύθμιση στοχεύει να καλύψει περιπτώσεις όπου κάποιος βρίσκεται σε κατάσταση άμεσου κινδύνου για τη ζωή του ή σε συνθήκες που καθιστούν πρακτικά αδύνατη τη σύνταξη μιας ιδιόγραφης, δημόσιας ή μυστικής διαθήκης. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να διασφαλιστεί ότι η πραγματική επιθυμία ενός ανθρώπου θα μπορεί να ληφθεί υπόψη ακόμη και στις πιο δύσκολες περιστάσεις.
Σε ποιες περιπτώσεις θα επιτρέπεται η προφορική διαθήκη
Το προτεινόμενο νομοθετικό πλαίσιο λαμβάνει υπόψη καταστάσεις έκτακτης ανάγκης όπου ο διαθέτης δεν έχει τη δυνατότητα να ακολουθήσει τις συνήθεις διαδικασίες.
Μεταξύ των περιπτώσεων που εξετάζονται περιλαμβάνονται:
-
πολεμικές συνθήκες
-
επιδημίες ή υγειονομικές κρίσεις
-
αποκλεισμός ή απομόνωση περιοχών
-
θαλάσσια ταξίδια
-
άλλες περιστάσεις όπου υπάρχει άμεσος κίνδυνος ζωής
Σε τέτοιες συνθήκες, ο πολίτης θα μπορεί να εκφράσει την τελευταία του επιθυμία προφορικά μπροστά σε τρεις μάρτυρες. Οι μάρτυρες αυτοί θα πρέπει να καταγράψουν όσα δήλωσε ο διαθέτης, καθώς και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες έγινε η δήλωση.
Το σχετικό έγγραφο θα πρέπει να φέρει ημερομηνία και να υπογράφεται από τους μάρτυρες, ώστε να τεκμηριώνεται η διαδικασία.
Τι γίνεται αν υπάρξουν λάθη στη διαδικασία
Ένα από τα πιο σημαντικά σημεία της μεταρρύθμισης αφορά την εγκυρότητα της διαθήκης ακόμη και σε περίπτωση τυπικών παραλείψεων.
Σύμφωνα με τη νέα προσέγγιση, μια έκτακτη διαθήκη δεν θα ακυρώνεται αυτομάτως εάν υπάρξουν μικρές παραβάσεις στον τύπο. Εφόσον αποδεικνύεται ότι το περιεχόμενο του εγγράφου αντανακλά την πραγματική και τελευταία επιθυμία του διαθέτη, το δικαστήριο θα μπορεί να την αναγνωρίσει ως έγκυρη.
Η διάταξη αυτή επιχειρεί να περιορίσει περιπτώσεις όπου η βούληση ενός ανθρώπου χανόταν εξαιτίας αυστηρών τυπικών προϋποθέσεων.
Το χρονικό όριο ισχύος της έκτακτης διαθήκης
Οι προφορικές διαθήκες που συντάσσονται σε έκτακτες συνθήκες δεν έχουν απεριόριστη διάρκεια.
Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι η ισχύς τους παύει τρεις μήνες μετά τη σύνταξή τους, εφόσον ο διαθέτης εξακολουθεί να βρίσκεται εν ζωή.
Η λογική της ρύθμισης είναι ότι όταν οι συνθήκες ομαλοποιηθούν, ο ενδιαφερόμενος θα πρέπει να συντάξει κανονική διαθήκη με έναν από τους τρεις προβλεπόμενους τύπους:
-
ιδιόγραφη
-
δημόσια
-
μυστική
Ωστόσο, υπάρχει πρόβλεψη για περιπτώσεις όπου οι έκτακτες συνθήκες συνεχίζονται. Αν ο διαθέτης εξακολουθεί να μην έχει τη δυνατότητα να συντάξει κανονική διαθήκη, η προθεσμία αυτή αναστέλλεται μέχρι να αρθούν τα εμπόδια.
Ακόμη, εάν κάποιος βρεθεί ξανά σε παρόμοια επικίνδυνη κατάσταση πριν λήξει το τρίμηνο, η προθεσμία διακόπτεται και αρχίζει ξανά μόλις τελειώσει η νέα έκτακτη περίσταση.
Η διαδικασία παράδοσης της διαθήκης
Το νέο πλαίσιο ορίζει συγκεκριμένα βήματα για το τι πρέπει να συμβεί μετά τη σύνταξη μιας τέτοιας διαθήκης.
Το πρόσωπο που κατέγραψε την προφορική δήλωση του διαθέτη έχει την υποχρέωση να παραδώσει το έγγραφο σε συμβολαιογράφο στην Ελλάδα. Αν η διαδικασία πραγματοποιήθηκε στο εξωτερικό, το έγγραφο μπορεί να παραδοθεί σε ελληνική προξενική αρχή.
Κατά την παράδοση πρέπει επίσης να δοθούν πληροφορίες όπως:
-
εάν ο διαθέτης έχει αποβιώσει
-
ποιος ήταν ο τόπος τελευταίας κατοικίας του
-
πού διέμενε πριν από τον θάνατο
Για την παράδοση συντάσσεται ειδική πράξη, η οποία υπογράφεται τόσο από τον παραδίδοντα όσο και από τον παραλήπτη. Αντίγραφο της πράξης αποστέλλεται στο Υπουργείο Δικαιοσύνης.
Η διαθήκη φυλάσσεται από τον συμβολαιογράφο ή την προξενική αρχή και δημοσιεύεται μετά τον θάνατο του διαθέτη.
Πρόβλεψη για άτομα με αναπηρία λόγου
Η μεταρρύθμιση εισάγει και μια νέα διάταξη που αφορά πολίτες με σοβαρές δυσκολίες στην ομιλία.
Σε αυτές τις περιπτώσεις δίνεται η δυνατότητα να συνταχθεί διαθήκη με τη χρήση τεχνολογικών ή μηχανικών μέσων που μπορούν να μετατρέπουν γραπτό κείμενο σε φωνή.
Η ρύθμιση αυτή αποσκοπεί στη διασφάλιση ίσων δυνατοτήτων έκφρασης της τελευταίας βούλησης για όλους τους πολίτες.
Ίσα δικαιώματα και για τα σύμφωνα συμβίωσης
Το σχέδιο νόμου φέρνει και μια ακόμη σημαντική αλλαγή: την εξίσωση των δικαιωμάτων των συντρόφων που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης με αυτά των συζύγων σε ζητήματα κληρονομιάς.
Η ρύθμιση αυτή επηρεάζει και τις έκτακτες διαθήκες, καθώς τα άτομα που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης θα αντιμετωπίζονται πλέον με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζονται οι σύζυγοι στο κληρονομικό δίκαιο.
Πότε θα τεθούν σε εφαρμογή οι αλλαγές
Το νέο νομοθετικό πλαίσιο βρίσκεται ακόμη στο στάδιο επεξεργασίας και αναμένεται να τεθεί σύντομα σε δημόσια διαβούλευση.
Αν τελικά εγκριθεί, οι αλλαγές αναμένεται να εκσυγχρονίσουν σημαντικά το Κληρονομικό Δίκαιο, δίνοντας περισσότερες δυνατότητες στους πολίτες να διασφαλίσουν ότι η τελευταία τους επιθυμία θα γίνει σεβαστή, ακόμη και στις πιο απρόβλεπτες συνθήκες.
