Μια από τις πιο εκρηκτικές θεσμικές πρωτοβουλίες των τελευταίων δεκαετιών ετοιμάζεται να φέρει η κυβέρνηση μέσα στο 2026, επαναφέροντας στο προσκήνιο ένα ζήτημα που επί χρόνια θεωρούνταν «απαγορευμένο»: τη συνταγματική κατοχύρωση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων. Αυτή τη φορά, όμως, το θέμα δεν τίθεται ως θεωρητική συζήτηση, αλλά ως κεντρικός άξονας της επικείμενης συνταγματικής αναθεώρησης.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πληροφορίες, οι σχετικές ανακοινώσεις βρίσκονται προ των πυλών. Ο πρωθυπουργός αναμένεται να σηματοδοτήσει επίσημα την έναρξη της διαδικασίας, προαναγγέλλοντας αλλαγές-τομές σε κρίσιμα άρθρα του Συντάγματος. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει το άρθρο 103, το οποίο εδώ και έναν αιώνα εγγυάται τη μονιμότητα στο Δημόσιο, αποτελώντας θεμέλιο της μεταπολεμικής διοικητικής δομής της χώρας.
Ένα πακέτο αλλαγών με σαφές πολιτικό αποτύπωμα
Η αναθεώρηση δεν περιορίζεται μόνο στο Δημόσιο. Το κυβερνητικό σχέδιο περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα παρεμβάσεων: από το άρθρο 86 για την ευθύνη υπουργών, μέχρι το άρθρο 16 για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια και το άρθρο 24 που αφορά την προστασία του περιβάλλοντος. Παράλληλα, εξετάζονται αλλαγές στον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, στη διαδικασία εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας, στη διάρκεια της βουλευτικής περιόδου αλλά και στις αρμοδιότητες της Ολομέλειας της Βουλής.
Στο ίδιο θεσμικό «καλάθι» μπαίνουν και σύγχρονες θεματικές: δημοσιονομική σταθερότητα, στεγαστική πολιτική, κλιματική κρίση και –για πρώτη φορά σε τόσο υψηλό επίπεδο– ρυθμίσεις που αγγίζουν την Τεχνητή Νοημοσύνη. Συνολικά, η κυβέρνηση φέρεται να προτείνει παρεμβάσεις σε περίπου 70 άρθρα, επιδιώκοντας να εμφανιστεί ως φορέας μιας βαθιάς μεταρρυθμιστικής τομής.
Η μονιμότητα στο επίκεντρο της σύγκρουσης
Ωστόσο, καμία από τις προτεινόμενες αλλαγές δεν προκαλεί τόσες αντιδράσεις όσο η προοπτική άρσης της μονιμότητας. Το άρθρο 103, που θεσμοθετήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα για να θωρακίσει το κράτος από κομματικές διώξεις και πελατειακές πρακτικές, μπαίνει πλέον στο μικροσκόπιο με εντελώς διαφορετική φιλοσοφία.
Η κυβερνητική λογική συνδέει άμεσα τη μονιμότητα με την απόδοση. Στο νέο αφήγημα, η αξιολόγηση αναβαθμίζεται σε συνταγματική αρχή και η παραμονή στο Δημόσιο παύει να θεωρείται δεδομένη. Υπάλληλοι που κρίνονται συστηματικά ανεπαρκείς, σύμφωνα με το σκεπτικό αυτό, θα μπορούν –υπό προϋποθέσεις– να απομακρύνονται από τη θέση τους.
Οι δηλώσεις που άναψαν το φιτίλι
Το έδαφος για αυτή τη συζήτηση είχε προετοιμαστεί ήδη από το 2025. Σε δημόσια παρέμβασή του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε ξεκαθαρίσει ότι το κόμμα του θα εισηγηθεί την αναθεώρηση του άρθρου 103, υποστηρίζοντας πως η μονιμότητα δεν μπορεί να λειτουργεί ως «καταφύγιο αδράνειας». Κατά τον ίδιο, ένα σύγχρονο κράτος οφείλει να διαθέτει μηχανισμούς που να επιβραβεύουν την αποδοτικότητα και να αντιμετωπίζουν τη χρόνια ανεπάρκεια.
Η τοποθέτηση αυτή ερμηνεύτηκε από πολλούς ως σαφές μήνυμα αλλαγής των εργασιακών ισορροπιών στο Δημόσιο, με τους υπαλλήλους να βλέπουν για πρώτη φορά έμπρακτα το ενδεχόμενο απώλειας της συνταγματικής τους ασφάλειας.
Σφοδρές αντιδράσεις και προειδοποιήσεις
Από την άλλη πλευρά, τα συνδικάτα σηκώνουν «κόκκινη σημαία». Η ΑΔΕΔΥ έχει διαμηνύσει με κατηγορηματικό τρόπο ότι οποιαδήποτε απόπειρα κατάργησης της μονιμότητας θα αντιμετωπιστεί ως ευθεία επίθεση στα δικαιώματα των εργαζομένων. Οι εκφράσεις περί «αιτίας πολέμου» αποτυπώνουν το κλίμα έντασης που διαμορφώνεται.
Την ίδια στιγμή, συνταγματολόγοι προειδοποιούν για βαθύτερες θεσμικές συνέπειες. Ορισμένοι κάνουν λόγο για κίνδυνο επιστροφής σε ένα κράτος εξαρτήσεων, όπου η εργασιακή ασφάλεια θα υπονομεύεται από πολιτικές ή διοικητικές πιέσεις, θυμίζοντας σκοτεινές περιόδους του παρελθόντος.
Μια αναθεώρηση που θα κρίνει πολλά
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η συζήτηση που ανοίγει δεν αφορά μόνο το Δημόσιο. Αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της σχέσης κράτους–πολίτη και επαναπροσδιορίζει έννοιες όπως αξιοκρατία, ασφάλεια και θεσμική ανεξαρτησία. Η συνταγματική αναθεώρηση του 2026 προδιαγράφεται ως μια από τις πιο πολωτικές πολιτικές μάχες των επόμενων ετών, με τη μονιμότητα να λειτουργεί ως το πιο ευαίσθητο –και εκρηκτικό– σημείο της.
Το αν η κυβέρνηση θα καταφέρει να μετατρέψει το σχέδιο αυτό σε πολιτικό πλεονέκτημα ή αν θα πυροδοτήσει κοινωνική σύγκρουση μεγάλης κλίμακας, μένει να φανεί. Ένα είναι σίγουρο: τίποτα δεν θα μείνει ίδιο στο Δημόσιο μετά από αυτή τη συζήτηση.
