Εκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποιούν καθημερινά φακούς επαφής, όμως ορισμένες φαινομενικά αθώες συνήθειες μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τον κίνδυνο ερεθισμού ή ακόμη και σοβαρής λοίμωξης του κερατοειδούς. Οι οφθαλμίατροι προειδοποιούν ιδιαίτερα για ένα αντικείμενο που δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε ποτέ μετά την ημερομηνία του: τους ληγμένους φακούς επαφής.
Οι φακοί επαφής αποτελούν για πολλούς αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας. Μετά από χρόνια χρήσης, η τοποθέτηση και η αφαίρεσή τους γίνεται σχεδόν μηχανικά.
Ακριβώς αυτή η εξοικείωση, όμως, μπορεί να οδηγήσει σε λάθη: βρώμικα χέρια, υπερβολική διάρκεια χρήσης, επαφή με νερό, ύπνος με τους φακούς ή ακόμη και χρήση φακών που έχουν λήξει.
Και ορισμένα από αυτά τα λάθη δεν προκαλούν απλώς μια προσωρινή ενόχληση.
Το αντικείμενο που πρέπει να πετάξετε
Οι ειδικοί είναι κατηγορηματικοί όσον αφορά τους ληγμένους φακούς επαφής.
Η ημερομηνία λήξης στη συσκευασία δεν βρίσκεται εκεί τυπικά. Αφορά, μεταξύ άλλων, τη διατήρηση της στειρότητας του προϊόντος όσο παραμένει κλειστό.
Η οφθαλμίατρος Maria Montero Romero επισημαίνει ότι οι φακοί επαφής πράγματι λήγουν και ότι οι ημερομηνίες στις συσκευασίες πρέπει να τηρούνται.
Με την πάροδο του χρόνου μπορεί να επηρεαστεί η ακεραιότητα της συσκευασίας και συνεπώς να μην μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη η στειρότητα του διαλύματος στο οποίο βρίσκεται ο φακός.
Η χρήση ενός τέτοιου φακού μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο ερεθισμού, φλεγμονής και λοίμωξης.
Επομένως, εάν ένα κουτί φακών έχει λήξει, η ασφαλέστερη επιλογή είναι απλή: δεν χρησιμοποιούμε τους φακούς επειδή «φαίνονται εντάξει» – τους απορρίπτουμε.
Άλλο η ημερομηνία λήξης και άλλο η διάρκεια χρήσης
Εδώ χρειάζεται μία σημαντική διάκριση.
Υπάρχει η ημερομηνία λήξης του κλειστού προϊόντος και υπάρχει η προβλεπόμενη διάρκεια χρήσης ενός φακού αφού ανοιχτεί και αρχίσει να χρησιμοποιείται.
Ένας ημερήσιος φακός προορίζεται για μία ημέρα. Δεν γίνεται διήμερος επειδή αφαιρέθηκε το βράδυ και τοποθετήθηκε σε διάλυμα.
Αντίστοιχα, ένας μηνιαίος φακός δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για δύο μήνες επειδή εξακολουθεί να φαίνεται καθαρός ή να μην προκαλεί ενόχληση.
Ο οφθαλμίατρος Daniel Brocks προειδοποιεί ότι οι ημερήσιοι φακοί δεν έχουν σχεδιαστεί για καθαρισμό και επαναχρησιμοποίηση.
Με την επαναλαμβανόμενη χρήση μπορούν να συσσωρευτούν στην επιφάνειά τους πρωτεΐνες, υπολείμματα και μικροοργανισμοί, αυξάνοντας τον κίνδυνο επιπλοκών.
«Αφού δεν με ενοχλεί, μπορώ να τον φορέσω λίγο ακόμη;»
Όχι απαραίτητα.
Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο παραπλανητικά σημεία στη χρήση φακών επαφής.
Ένας φακός μπορεί να εξακολουθεί να είναι σχετικά άνετος, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να συνεχιστεί η χρήση του πέρα από το χρονικό διάστημα για το οποίο σχεδιάστηκε.
Με την πάροδο του χρόνου το υλικό και η επιφάνειά του μπορεί να μεταβάλλονται, ενώ αυξάνονται οι εναποθέσεις πάνω στον φακό.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η υπερβολική χρήση μπορεί να ευνοήσει την προσκόλληση και συσσώρευση μικροοργανισμών.
Σε σοβαρές περιπτώσεις, μια λοίμωξη του κερατοειδούς μπορεί να εξελιχθεί σε κατάσταση που χρειάζεται άμεση οφθαλμολογική αντιμετώπιση.
Το πολύ συνηθισμένο λάθος με τα χέρια
Υπάρχει όμως ένα λάθος που μπορεί να συμβεί πολύ συχνότερα από τη χρήση ληγμένων φακών:
να βάζουμε ή να αφαιρούμε τους φακούς χωρίς προηγουμένως να έχουμε πλύνει και στεγνώσει σωστά τα χέρια μας.
Όσο μεγαλύτερη εμπειρία αποκτά κάποιος με τους φακούς τόσο πιο εύκολο είναι να παραλείψει αυτό το βήμα.
Μπορεί να χρειάζεται μόλις μερικά δευτερόλεπτα για να αφαιρέσει έναν φακό, αλλά τα χέρια μας έρχονται καθημερινά σε επαφή με κινητά τηλέφωνα, πληκτρολόγια, πόμολα και δεκάδες άλλες επιφάνειες.
Η μεταφορά μικροοργανισμών από τα δάχτυλα στον φακό και στη συνέχεια στην οφθαλμική επιφάνεια είναι ένας κίνδυνος που μπορεί εύκολα να περιοριστεί με σωστή υγιεινή.
Μην τρίβετε τα μάτια σας με τους φακούς
Το τρίψιμο των ματιών αποτελεί άλλη μία σχεδόν αυτόματη κίνηση, ιδιαίτερα όταν είμαστε κουρασμένοι ή έχουμε περάσει πολλές ώρες μπροστά σε οθόνη.
Με τους φακούς επαφής όμως χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Η μηχανική πίεση και τριβή μπορεί να μετακινήσει τον φακό και να προκαλέσει ερεθισμό ή τραυματισμό της επιφάνειας του ματιού.
Εάν υπάρχει έντονος κνησμός, πόνος ή επίμονη ενόχληση, το σωστό δεν είναι να συνεχίσουμε να τρίβουμε το μάτι αλλά να αφαιρέσουμε προσεκτικά τον φακό και, εφόσον τα συμπτώματα επιμένουν ή είναι έντονα, να ζητήσουμε οφθαλμολογική εκτίμηση.
Το νερό είναι επίσης εχθρός των φακών
Ένα ακόμη λάθος είναι η επαφή των φακών με νερό.
Οι φακοί δεν πρέπει να ξεπλένονται ή να αποθηκεύονται σε νερό βρύσης ούτε να έρχονται σε επαφή με σάλιο.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται επίσης στο μπάνιο, στο κολύμπι και στο υδρομασάζ.
Ο λόγος δεν είναι μόνο η πιθανότητα ενός απλού ερεθισμού. Στο νερό μπορεί να υπάρχουν μικροοργανισμοί, μεταξύ των οποίων η Acanthamoeba, που μπορεί να προκαλέσει σπάνια αλλά πολύ σοβαρή κερατίτιδα.
Γι’ αυτό η ασφαλής πρακτική είναι η αφαίρεση των φακών πριν από κολύμπι, ντους ή χρήση υδρομασάζ.
Προσοχή και στη θήκη
Ακόμη και αν οι φακοί χρησιμοποιούνται σωστά, μια κακώς συντηρημένη θήκη μπορεί να γίνει πηγή επιμόλυνσης.
Οι θήκες επαναχρησιμοποιούμενων φακών πρέπει να καθαρίζονται με φρέσκο ειδικό διάλυμα και όχι με νερό βρύσης, να αφήνονται να στεγνώνουν στον αέρα και να αντικαθίστανται τακτικά.
Στο κείμενο των ειδικών προτείνεται αντικατάσταση περίπου κάθε τρεις μήνες.
Επίσης, δεν πρέπει απλώς να συμπληρώνουμε καινούργιο διάλυμα πάνω στο παλιό. Χρησιμοποιούμε κάθε φορά φρέσκο διάλυμα σύμφωνα με τις οδηγίες του προϊόντος και του οφθαλμιάτρου.
Το λάθος στον ύπνο που πολλαπλασιάζει τον κίνδυνο
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στον ύπνο.
Για φακούς που δεν έχουν εγκριθεί ειδικά για παρατεταμένη ή νυχτερινή χρήση, ο ύπνος με αυτούς πρέπει να αποφεύγεται.
Στοιχεία που επικαλούνται οι ειδικοί δείχνουν ότι ο ύπνος με φακούς επαφής μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο μικροβιακής κερατίτιδας κατά περίπου 6 έως 8 φορές.
Ο κερατοειδής χρειάζεται οξυγόνο και η παρουσία του φακού κατά τη διάρκεια του ύπνου δημιουργεί συνθήκες που μπορούν να ευνοήσουν επιπλοκές.
Πότε χρειάζεται άμεσα οφθαλμίατρος
Οι περισσότεροι μικροερεθισμοί δεν σημαίνουν ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Ωστόσο, κάποιος που χρησιμοποιεί φακούς επαφής δεν πρέπει να αγνοήσει συμπτώματα όπως έντονο ή αυξανόμενο πόνο, σημαντική ερυθρότητα, φωτοφοβία, έκκριμα ή αιφνίδια/επίμονη θόλωση της όρασης.
Σε τέτοια περίπτωση ο φακός πρέπει να αφαιρεθεί και χρειάζεται γρήγορη επικοινωνία με οφθαλμίατρο, επειδή ορισμένες λοιμώξεις του κερατοειδούς μπορούν να εξελιχθούν γρήγορα.
Οι 7 κανόνες που αξίζει να θυμόμαστε
Για ασφαλέστερη χρήση φακών επαφής, οι βασικές αρχές είναι απλές:
- Πλένουμε και στεγνώνουμε καλά τα χέρια πριν αγγίξουμε τους φακούς.
- Δεν χρησιμοποιούμε ληγμένους φακούς.
- Δεν παρατείνουμε τη διάρκεια χρήσης πέρα από αυτήν που προβλέπει ο κατασκευαστής.
- Δεν χρησιμοποιούμε νερό ή σάλιο για καθαρισμό ή αποθήκευση.
- Αποφεύγουμε το κολύμπι, το ντους και το υδρομασάζ με φακούς.
- Δεν κοιμόμαστε με τους φακούς, εκτός εάν πρόκειται για ειδικό τύπο και αυτό έχει εγκριθεί από τον οφθαλμίατρο.
- Καθαρίζουμε και αντικαθιστούμε τακτικά τη θήκη των επαναχρησιμοποιούμενων φακών.
Οι φακοί επαφής είναι γενικά ασφαλείς όταν χρησιμοποιούνται σωστά. Το πρόβλημα ξεκινά συχνά όταν, επειδή αποτελούν καθημερινή συνήθεια, αρχίζουμε να χαλαρώνουμε τους κανόνες υγιεινής και χρήσης.
Και στην περίπτωση των ματιών, ένα μικρό καθημερινό λάθος μπορεί να έχει δυσανάλογα μεγάλες συνέπειες.
