Το βάρος και ο Δείκτης Μάζας Σώματος δεν λένε όλη την αλήθεια για την υγεία της καρδιάς. Νέα μεγάλη μελέτη δείχνει ότι μια απλή μέτρηση με μεζούρα γύρω από τη μέση μπορεί να δώσει πολύτιμες πληροφορίες για τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, ακόμη και σε ανθρώπους που θεωρούνται φυσιολογικού βάρους.
Για δεκαετίες ο Δείκτης Μάζας Σώματος (BMI) αποτελεί ένα από τα βασικότερα εργαλεία για την αξιολόγηση του σωματικού βάρους. Ωστόσο, έχει έναν σημαντικό περιορισμό: δεν δείχνει πού βρίσκεται αποθηκευμένο το λίπος στο σώμα.
Και αυτό φαίνεται ότι έχει ιδιαίτερη σημασία.
Σύμφωνα με μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of the American College of Cardiology, η περίμετρος της μέσης και η αναλογία μέσης προς γοφούς μπορούν να αποκαλύψουν καρδιαγγειακό κίνδυνο που ενδέχεται να «κρύβεται» πίσω από έναν φυσιολογικό BMI.
Το λίπος στην κοιλιά κάνει τη διαφορά
Δεν είναι όλο το σωματικό λίπος ίδιο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το λεγόμενο σπλαχνικό λίπος, δηλαδή το λίπος που βρίσκεται βαθύτερα στην κοιλιακή χώρα και περιβάλλει ζωτικά όργανα.
Σε αντίθεση με το υποδόριο λίπος που συσσωρεύεται, για παράδειγμα, στους γοφούς και στους μηρούς, το αυξημένο σπλαχνικό λίπος έχει συνδεθεί με δυσμενείς μεταβολικές επιδράσεις και αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Γι’ αυτό δύο άνθρωποι με ακριβώς τον ίδιο BMI μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικό προφίλ κινδύνου, ανάλογα με το πού συγκεντρώνεται το λίπος τους.
Το 18% με φυσιολογικό BMI είχε αυξημένη αναλογία μέσης-γοφών
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα ευρήματα αφορά ανθρώπους οι οποίοι, με βάση τον BMI, θεωρούνταν φυσιολογικού βάρους.
Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρουσιάζονται στη μελέτη, περίπου 18% των ατόμων φυσιολογικού βάρους είχαν αυξημένη αναλογία μέσης προς γοφούς, ενώ περίπου 5% είχαν ιδιαίτερα αυξημένη περίμετρο μέσης.
Με άλλα λόγια, ένας άνθρωπος μπορεί να ανεβαίνει στη ζυγαριά, να έχει φυσιολογικό βάρος για το ύψος του και παρ’ όλα αυτά να εμφανίζει κεντρική συσσώρευση λίπους.
Αυτός είναι και ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι δεν πρέπει να αξιολογείται ο καρδιαγγειακός κίνδυνος αποκλειστικά με βάση τα κιλά.
Έως 50% υψηλότερος κίνδυνος
Οι ερευνητές εξέτασαν τη σχέση των διαφορετικών δεικτών σωματικού λίπους με σειρά σοβαρών προβλημάτων υγείας.
Όπως αναφέρεται στη μελέτη, τα άτομα με ασυνήθιστα αυξημένη περίμετρο μέσης ή υψηλή αναλογία μέσης προς γοφούς εμφάνιζαν κατά περίπου 15% έως 50% υψηλότερο κίνδυνο για διάφορες δυσμενείς εκβάσεις, ανάλογα με την έκβαση που εξεταζόταν.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν:
- έμφραγμα,
- εγκεφαλικό επεισόδιο,
- καρδιακή ανεπάρκεια,
- κολπική μαρμαρυγή,
- στεφανιαία νόσος,
- άλλες καρδιαγγειακές παθήσεις και θνησιμότητα από κάθε αιτία.
Το σημαντικό είναι ότι η συσχέτιση εμφανιζόταν ακόμη και μεταξύ ανθρώπων που βάσει του BMI δεν χαρακτηρίζονταν υπέρβαροι ή παχύσαρκοι.
Γιατί ο BMI μπορεί να μας ξεγελάσει
Ο υπολογισμός του BMI είναι εξαιρετικά απλός: χρησιμοποιεί το βάρος και το ύψος.
Ακριβώς αυτή η απλότητά του αποτελεί ταυτόχρονα και την αδυναμία του.
Ο BMI δεν διαχωρίζει τη μυϊκή μάζα από το λίπος ούτε καταγράφει την κατανομή του λίπους.
Έτσι, κάποιος μπορεί να έχει φυσιολογικό BMI αλλά αρκετό κοιλιακό λίπος. Αντίστροφα, ένας άνθρωπος μπορεί να εμφανίζεται υπέρβαρος με βάση τον BMI χωρίς να έχει αντίστοιχα μεγάλη συγκέντρωση λίπους στην κοιλιά.
Τα νέα δεδομένα ενισχύουν επομένως την άποψη ότι η αξιολόγηση του καρδιαγγειακού κινδύνου χρειάζεται να κοιτάζει πέρα από τη ζυγαριά.
Το απλό τεστ με τη μεζούρα
Η περίμετρος της μέσης έχει ένα μεγάλο πρακτικό πλεονέκτημα: μπορεί να μετρηθεί μέσα σε λίγα λεπτά χωρίς ειδικό εξοπλισμό.
Για να έχει όμως νόημα η σύγκριση των μετρήσεων, πρέπει να χρησιμοποιείται κάθε φορά η ίδια σωστή τεχνική και το ίδιο ανατομικό σημείο.
Υπάρχει επίσης η αναλογία μέσης προς γοφούς, η οποία προκύπτει συγκρίνοντας την περίμετρο της μέσης με την περίμετρο των γοφών.
Η συγκεκριμένη αναλογία δίνει καλύτερη εικόνα για το κατά πόσο το λίπος είναι συγκεντρωμένο κεντρικά στην κοιλιά αντί να βρίσκεται περισσότερο στους γοφούς και στους μηρούς.
Δεν πρόκειται, βέβαια, για «τεστ εμφράγματος» ούτε μπορεί μια μεζούρα να προβλέψει αν κάποιος θα πάθει έμφραγμα. Αποτελεί έναν επιπλέον δείκτη καρδιομεταβολικού κινδύνου, που πρέπει να συνεκτιμάται με τους υπόλοιπους παράγοντες.
Γιατί θεωρείται πιο επικίνδυνο το σπλαχνικό λίπος
Το σπλαχνικό λίπος δεν αποτελεί απλώς μια αδρανή αποθήκη ενέργειας.
Συνδέεται με μεταβολικές και φλεγμονώδεις διεργασίες και έχει συσχετιστεί με παράγοντες όπως η αντίσταση στην ινσουλίνη, ο διαβήτης τύπου 2 και τα καρδιαγγειακά νοσήματα.
Αντίθετα, η συγκέντρωση υποδόριου λίπους στους γοφούς και στους μηρούς δεν εμφανίζει το ίδιο προφίλ κινδύνου.
Αυτό εξηγεί γιατί οι επιστήμονες στρέφουν ολοένα περισσότερο την προσοχή τους όχι απλώς στο «πόσο ζυγίζει κάποιος», αλλά στο «πού αποθηκεύει το λίπος του».
Και το «βάθος» της κοιλιάς στο μικροσκόπιο
Το ίδιο συμπέρασμα ενισχύεται και από άλλες επιστημονικές εργασίες.
Μελέτη του 2025 εξέτασε τη λεγόμενη οβελιαία κοιλιακή διάμετρο, δηλαδή ουσιαστικά το «βάθος» της κοιλιάς από την πλάτη προς τα εμπρός.
Οι συμμετέχοντες με τις υψηλότερες τιμές εμφάνιζαν σημαντικά μεγαλύτερη πιθανότητα καρδιαγγειακών προβλημάτων σε σχέση με εκείνους με τις χαμηλότερες.
Τα ευρήματα υποστηρίζουν την ίδια βασική ιδέα: η κεντρική συσσώρευση λίπους έχει ιδιαίτερη σημασία για την καρδιομεταβολική υγεία.
Δεν πετάμε, όμως, τον BMI
Τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν ότι ο BMI είναι άχρηστος.
Παραμένει ένα γρήγορο και εύχρηστο εργαλείο για την αξιολόγηση μεγάλων πληθυσμών και μπορεί να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες.
Αυτό που αμφισβητείται είναι η αποκλειστική χρήση του.
Ο καρδιολόγος Michael J. Blaha, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, επισήμανε ότι παρατηρήθηκαν άνθρωποι φυσιολογικού βάρους με αυξημένη κεντρική λιπώδη μάζα και υψηλότερο κίνδυνο για αρκετές καρδιαγγειακές εκβάσεις.
Η ερευνήτρια Zeina Dardari υπογράμμισε επίσης ότι η αποκλειστική εξάρτηση από τον BMI μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένη ταξινόμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου.
Τι πρέπει να κρατήσουμε
Το μήνυμα της έρευνας είναι σχετικά απλό:
Η ζυγαριά από μόνη της δεν αρκεί.
Ένας φυσιολογικός αριθμός κιλών ή ένας φυσιολογικός BMI δεν σημαίνει αυτομάτως ότι δεν υπάρχει αυξημένο κοιλιακό λίπος.
Γι’ αυτό η περίμετρος της μέσης και η αναλογία μέσης προς γοφούς μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά μαζί με πολύ σημαντικότερους κλασικούς παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως η αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη, το σάκχαρο, το κάπνισμα, η ηλικία, η φυσική δραστηριότητα και το οικογενειακό ιστορικό.
Και υπάρχει μία σημαντική επισήμανση: καμία μέτρηση της μέσης δεν αποτελεί διάγνωση ούτε προβλέπει μόνη της ένα έμφραγμα. Τα νέα ευρήματα δείχνουν όμως ότι μια απλή μεζούρα μπορεί να προσθέσει μια πληροφορία που η ζυγαριά και ο BMI ενδέχεται να μην αποκαλύπτουν.
