Εντυπωσιακά είναι τα αποτελέσματα της μεγάλης κλινικής μελέτης Φάσης 3 για τη retatrutide, ένα νέο υπό έρευνα φάρμακο κατά της παχυσαρκίας, με τη μέση απώλεια σωματικού βάρους στις υψηλότερες δόσεις να ξεπερνά το 20% και να φτάνει έως το 25% σε βασική ανάλυση της μελέτης.
Τα αποτελέσματα προκαλούν ήδη μεγάλη συζήτηση στην ιατρική κοινότητα, καθώς η παχυσαρκία αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις δημόσιας υγείας στις ανεπτυγμένες χώρες.
Ο παιδίατρος Αντώνης Δαρζέντας, σχολιάζοντας τα νέα δεδομένα, χρησιμοποίησε μάλιστα μια ιδιαίτερα χαρακτηριστική διατύπωση:
«Με μεγάλη μας χαρά να ανακοινώσω ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα υγείας του Δυτικού κόσμου -η παχυσαρκία- μας τελείωσε».
Πρόκειται βεβαίως για εμφατική προσωπική εκτίμηση και όχι για το συμπέρασμα της επιστημονικής μελέτης. Τα αποτελέσματα, ωστόσο, δείχνουν ότι η νέα γενιά φαρμακευτικών θεραπειών μπορεί να μεταβάλει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η παχυσαρκία.
Τι είναι η retatrutide
Η retatrutide διαφέρει από αρκετά από τα φάρμακα που έχουν ήδη γίνει γνωστά για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.
Πρόκειται για έναν υπό έρευνα τριπλό αγωνιστή ορμονικών υποδοχέων, ο οποίος ενεργοποιεί τους υποδοχείς των GIP, GLP-1 και γλυκαγόνης.
Με απλά λόγια, ένα μόνο μόριο επιχειρεί να επιδράσει ταυτόχρονα σε τρεις διαφορετικούς μηχανισμούς που σχετίζονται με την όρεξη, τον μεταβολισμό και την ενεργειακή ισορροπία.
Η ουσία χορηγείται υποδορίως μία φορά την εβδομάδα και αναπτύσσεται από την Eli Lilly. Παραμένει, ωστόσο, ερευνητικό φάρμακο και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως διαθέσιμη εγκεκριμένη θεραπεία. Η ίδια η εταιρεία εξακολουθεί να τη χαρακτηρίζει investigational molecule.
Τι έδειξε η μεγάλη μελέτη
Τα δεδομένα της Φάσης 3 είναι εκείνα που δημιουργούν τον μεγαλύτερο ενθουσιασμό.
Στη μελέτη στην οποία αναφέρεται ο Αντώνης Δαρζέντας συμμετείχαν 2.339 άνθρωποι.
Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα αποτελέσματα, η μέση μεταβολή του σωματικού βάρους έφθασε:
–17,6% με τη δόση των 4 mg
–23,7% με τη δόση των 9 mg
–25,0% με τη δόση των 12 mg
έναντι –3,9% στην ομάδα placebo.
Πρόκειται για απώλεια βάρους εξαιρετικά μεγάλης κλίμακας για φαρμακευτική παρέμβαση.
Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι ήδη από τη μελέτη Φάσης 2, που είχε δημοσιευθεί στο New England Journal of Medicine, είχαν καταγραφεί πολύ μεγάλες μειώσεις του σωματικού βάρους. Τότε, στους συμμετέχοντες που λάμβαναν 12 mg, η μέση μείωση είχε φτάσει το 24,2% στις 48 εβδομάδες.
Τα νεότερα δεδομένα της Φάσης 3 ενισχύουν επομένως την εικόνα που είχε αρχίσει να σχηματίζεται από τις προηγούμενες κλινικές δοκιμές.
Τι σημαίνει το εντυπωσιακό 97,4%
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Η αναφορά ότι 97,4% των συμμετεχόντων έχασαν βάρος είναι εντυπωσιακή, αλλά δεν σημαίνει ότι «θεραπεύτηκε από την παχυσαρκία το 97,4%».
Είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα.
Άλλο η καταγραφή κάποιας απώλειας σωματικού βάρους κατά τη διάρκεια μιας θεραπείας και άλλο η οριστική αντιμετώπιση μιας χρόνιας νόσου.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι η παχυσαρκία σήμερα αντιμετωπίζεται επιστημονικά ως χρόνια νόσος και ένα από τα μεγάλα ερωτήματα των νέων θεραπειών είναι τι συμβαίνει σε βάθος χρόνου και ιδιαίτερα μετά τη διακοπή τους.
Αποτελέσματα που πλησιάζουν σε άλλη εποχή θεραπείας
Η κλίμακα της απώλειας βάρους είναι πάντως εντυπωσιακή.
Σε άλλα διαθέσιμα αποτελέσματα του προγράμματος TRIUMPH, η Lilly έχει αναφέρει ακόμη μεγαλύτερες μειώσεις όταν χρησιμοποιείται διαφορετικός τρόπος στατιστικής εκτίμησης. Στο TRIUMPH-1, για παράδειγμα, η εταιρεία έχει παρουσιάσει εκτιμώμενες μειώσεις 19,0% στα 4 mg, 25,9% στα 9 mg και 28,3% στα 12 mg, έναντι 2,2% με placebo, με βάση το λεγόμενο efficacy estimand.
Οι αριθμοί αυτοί δεν πρέπει να συγχέονται με τα ποσοστά της κύριας δημοσιευμένης ανάλυσης, καθώς προέρχονται από διαφορετική στατιστική προσέγγιση.
Η ουσία όμως παραμένει η ίδια:
η retatrutide προκαλεί σε σημαντικό μέρος των συμμετεχόντων απώλεια βάρους σε επίπεδα που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθούν μόνο με φαρμακευτική αγωγή.
Δεν είναι μόνο θέμα κιλών
Το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας δεν περιορίζεται στη ζυγαριά.
Η παχυσαρκία συνδέεται με σειρά νοσημάτων και παραγόντων κινδύνου, μεταξύ των οποίων ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, η υπέρταση, οι διαταραχές των λιπιδίων, η υπνική άπνοια και καρδιαγγειακά προβλήματα.
Το πρόγραμμα κλινικών δοκιμών της retatrutide εξετάζει γι’ αυτό και άλλες παθήσεις.
Στο TRIUMPH-2, για παράδειγμα, σε ανθρώπους με παχυσαρκία ή υπέρβαρο και διαβήτη τύπου 2, η δόση των 12 mg οδήγησε σε μέση απώλεια 20,8% του σωματικού βάρους στις 80 εβδομάδες, ενώ καταγράφηκαν παράλληλα σημαντικές μειώσεις της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης και βελτιώσεις σε ορισμένους καρδιομεταβολικούς δείκτες.
Υπάρχουν όμως και παρενέργειες
Τα εντυπωσιακά ποσοστά αποτελεσματικότητας δεν σημαίνουν ότι η θεραπεία στερείται ανεπιθύμητων ενεργειών.
Από τις κλινικές δοκιμές προκύπτει ότι οι συχνότερες παρενέργειες είναι κυρίως γαστρεντερικές, όπως ναυτία, διάρροια, έμετος και δυσκοιλιότητα.
Ήδη από τη μελέτη Φάσης 2 είχε διαπιστωθεί ότι τα γαστρεντερικά συμβάντα ήταν συχνότερα με τις υψηλότερες δόσεις και εμφανίζονταν ιδιαίτερα κατά την περίοδο αύξησης της δόσης.
Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται και στις νεότερες μελέτες. Στο TRIUMPH-2, για παράδειγμα, στη δόση των 12 mg αναφέρθηκαν διάρροια στο 33,6%, ναυτία στο 28%, δυσκοιλιότητα στο 16,8% και έμετος στο 15,7% των συμμετεχόντων. Τα περισσότερα περιστατικά χαρακτηρίστηκαν ήπια έως μέτρια.
«Η παχυσαρκία μάς τελείωσε»;
Η φράση του Αντώνη Δαρζέντα αποτυπώνει τον ενθουσιασμό που μπορούν να προκαλέσουν τα αποτελέσματα.
Επιστημονικά όμως είναι ακόμη νωρίς για ένα τόσο απόλυτο συμπέρασμα.
Η retatrutide δεν αποτελεί σήμερα ελεύθερα διαθέσιμη, εγκεκριμένη θεραπεία, ενώ η έρευνα συνεχίζεται.
Υπάρχουν επίσης σημαντικά ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν σε βάθος χρόνου: πόσο διατηρείται η απώλεια βάρους, τι συμβαίνει όταν σταματά η θεραπεία, ποιο είναι το μακροχρόνιο προφίλ ασφάλειας και ποιοι ασθενείς θα είναι οι καταλληλότεροι υποψήφιοι.
Η Lilly έχει ήδη ένα εκτεταμένο πρόγραμμα μελετών για τη retatrutide, που εξετάζει μεταξύ άλλων την παχυσαρκία, τον διαβήτη τύπου 2, την καρδιαγγειακή νόσο, την υπνική άπνοια και την οστεοαρθρίτιδα.
Το βέβαιο είναι ότι τα νέα αποτελέσματα αποτελούν ένα ακόμη σημαντικό βήμα σε μια τεράστια αλλαγή που συντελείται τα τελευταία χρόνια στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.
Από μια κατάσταση που για δεκαετίες αντιμετωπιζόταν κυρίως με δίαιτα, άσκηση και —στις βαρύτερες περιπτώσεις— βαριατρική χειρουργική, η ιατρική περνά πλέον σε μια εποχή κατά την οποία η φαρμακευτική θεραπεία μπορεί να επιτυγχάνει πολύ μεγάλες μειώσεις σωματικού βάρους.
Και εάν τα αποτελέσματα αυτά επιβεβαιωθούν μακροπρόθεσμα μαζί με ένα αποδεκτό προφίλ ασφάλειας, τότε η retatrutide μπορεί πράγματι να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα νέα εργαλεία στη μάχη κατά της παχυσαρκίας.
Όχι ακόμη το «τέλος της παχυσαρκίας» — αλλά σίγουρα μια εξέλιξη που μπορεί να αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού.
