Η πρωτοφανής δημόσια σύγκρουση της Άννας Βίσση και του Νίκου Καρβέλα έχει πλέον ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια μιας οικονομικής διαφωνίας. Πίσω από τις βαριές κουβέντες, τις αντικρουόμενες καταγγελίες και όσα υποστηρίζει η κάθε πλευρά για τη συναυλία στο ΟΑΚΑ, αναδύεται ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα: τι θα συμβεί εάν η ρήξη δύο ανθρώπων που δημιούργησαν μαζί ένα τεράστιο κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής ποπ ιστορίας φτάσει μέχρι τα ίδια τα τραγούδια;
Για περισσότερο από τέσσερις δεκαετίες, τα ονόματα Άννα Βίσση και Νίκος Καρβέλας έμοιαζαν σχεδόν αδύνατο να διαχωριστούν καλλιτεχνικά.
Η Βίσση ήταν η φωνή, η ερμηνεύτρια, η σκηνική παρουσία που μετέτρεψε δεκάδες τραγούδια σε τεράστιες επιτυχίες.
Ο Καρβέλας ήταν ο άνθρωπος πίσω από τη μουσική και τους στίχους ενός πολύ μεγάλου μέρους αυτού του ρεπερτορίου.
Τώρα αυτή η σχέση βρίσκεται ίσως στη σοβαρότερη κρίση της.
Τα εκατοντάδες τραγούδια που τους ενώνουν
Η σημασία της διαμάχης γίνεται αντιληπτή εάν δει κανείς τους αριθμούς.
Στη μακρόχρονη καριέρα της, η Άννα Βίσση έχει ερμηνεύσει εκατοντάδες διαφορετικά τραγούδια. Η ίδια έχει αναφερθεί σε περισσότερα από 400 τραγούδια της κοινής διαδρομής της με τον Νίκο Καρβέλα, στα οποία εκείνος συμμετέχει ως συνθέτης, στιχουργός ή και στα δύο.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι αυτό που αποκάλυψε ο ίδιος ο Καρβέλας για την πρόσφατη συναυλία στο ΟΑΚΑ:
47 από τα 50 τραγούδια που ερμήνευσε η Άννα Βίσση ήταν δικές του δημιουργίες.
Η αναλογία αποτυπώνει το μέγεθος της καλλιτεχνικής τους αλληλεξάρτησης.
Αν αφαιρέσει κανείς τον Καρβέλα από το πρόγραμμα της Βίσση, δεν αφαιρεί απλώς έναν σημαντικό δημιουργό.
Αφαιρεί ένα τεράστιο κομμάτι της μουσικής ιστορίας της.
Η σύγκρουση για το ΟΑΚΑ
Ο Νίκος Καρβέλας, στη δημόσια τοποθέτησή του, παρουσίασε τη διαφωνία ως κάτι πολύ βαθύτερο από μια οικονομική διένεξη.
Υποστήριξε ότι η Άννα Βίσση έχει επιλέξει πλέον μια καλλιτεχνική και δημόσια κατεύθυνση με την οποία ο ίδιος δεν συμφωνεί.
Μίλησε για διαφορετική αντίληψη γύρω από τη μουσική, άσκησε κριτική στη λογική ενός «φαραωνικού υπερθεάματος» και αναφέρθηκε στις υψηλές τιμές ορισμένων εισιτηρίων, υποστηρίζοντας ότι αντιλαμβάνεται τη δική του τέχνη ως λαϊκή και προσιτή.
Παράλληλα, έθεσε το οικονομικό ζήτημα.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι περίμενε να λάβει αμοιβή αντίστοιχη με εκείνη προηγούμενων μεγάλων συναυλιών και ότι ενημερώθηκε λίγο πριν από το ΟΑΚΑ πως δεν θα υπήρχε αμοιβή λόγω του υψηλού κόστους της παραγωγής.
Η Άννα Βίσση απάντησε με εξίσου σκληρό τρόπο.
Απέρριψε την εικόνα που παρουσίασε ο Καρβέλας και χαρακτήρισε τη δημόσια τοποθέτησή του υποκριτική και λαϊκιστική, υποστηρίζοντας ότι γνώριζε το καλλιτεχνικό σχέδιο της συναυλίας.
Σύμφωνα με τη δική της εκδοχή, μάλιστα, τρεις ημέρες πριν από τη συναυλία ο Καρβέλας απαίτησε 1,5 εκατ. ευρώ, θέτοντας προθεσμία 24 ωρών και προειδοποιώντας ότι διαφορετικά θα χρησιμοποιούσε κάθε διαθέσιμο μέσο για να εμποδίσει την πραγματοποίηση του ΟΑΚΑ.
Πρόκειται για ισχυρισμούς των δύο πλευρών, οι οποίοι είναι αντικρουόμενοι.
Και κάπου εδώ αρχίζει το πραγματικά μεγάλο κεφάλαιο.
Μπορεί ο Καρβέλας να της πει «δεν ξανατραγουδάς τα τραγούδια μου»;
Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με ένα απλό «ναι» ή «όχι».
Το γεγονός ότι ένα τραγούδι έχει συνδεθεί επί δεκαετίες με μια συγκεκριμένη ερμηνεύτρια δεν σημαίνει ότι εκείνη αποκτά αυτομάτως τα πνευματικά δικαιώματα του δημιουργού.
Ο δημιουργός διατηρεί δικαιώματα πάνω στο έργο του.
Από την άλλη, η δημόσια εκτέλεση των τραγουδιών διέπεται από ένα σύνθετο πλέγμα συμβάσεων, αδειών και δικαιωμάτων.
Για να γνωρίζει επομένως κανείς εάν ο Καρβέλας θα μπορούσε πράγματι να εμποδίσει συγκεκριμένες μελλοντικές εκτελέσεις, θα έπρεπε να εξετάσει, μεταξύ άλλων, ποιος έχει τα δικαιώματα κάθε τραγουδιού, εάν υπάρχουν συνδημιουργοί, ποιες συμβάσεις έχουν συναφθεί, ποια δικαιώματα έχουν ανατεθεί σε οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης και ποιες άδειες βρίσκονται ήδη σε ισχύ.
Άρα μία δημόσια δήλωση του τύπου «δεν επιτρέπω να τραγουδά τα τραγούδια μου» δεν σημαίνει από μόνη της ότι την επόμενη ημέρα εκατοντάδες κομμάτια εξαφανίζονται από το πρόγραμμα της Βίσση.
Άλλο οι συναυλίες και άλλο οι παλιές ηχογραφήσεις
Υπάρχει και μία ακόμη σημαντική διάκριση.
Ακόμη και στην περίπτωση που προέκυπτε σοβαρή νομική διαμάχη γύρω από μελλοντικές ζωντανές εκτελέσεις, αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι υπάρχουσες ηχογραφήσεις θα εξαφανίζονταν από τις ψηφιακές πλατφόρμες ή ότι θα σταματούσαν να ακούγονται στο ραδιόφωνο.
Οι ήδη ηχογραφημένες εκτελέσεις εμπλέκουν διαφορετικές κατηγορίες δικαιωμάτων και συμβατικές σχέσεις.
Το ίδιο ισχύει και για το ηθικό δικαίωμα του δημιουργού, το οποίο προστατεύει, μεταξύ άλλων, τη σχέση του δημιουργού με το έργο του και την ακεραιότητά του.
Δεν αποτελεί, όμως, από μόνο του ένα γενικό κουμπί με το οποίο διαγράφεται κάθε δυνατότητα ερμηνείας ενός τραγουδιού.
Τι θα σήμαινε για τη Βίσση
Εδώ βρίσκεται το πραγματικά εντυπωσιακό μέρος της υπόθεσης.
Ας υποθέσουμε ότι η σύγκρουση φτάνει στα άκρα και ότι, μέσω των νόμιμων διαδικασιών και ανάλογα με το καθεστώς των επιμέρους έργων, περιορίζεται ουσιαστικά η δυνατότητα της Βίσση να χρησιμοποιεί μεγάλο μέρος του ρεπερτορίου του Καρβέλα στις συναυλίες της.
Η επίπτωση θα ήταν τεράστια.
Η Άννα Βίσση δεν θα έχανε απλώς μερικά γνωστά τραγούδια.
Θα έχανε ένα μεγάλο μέρος της μουσικής «ραχοκοκαλιάς» πάνω στην οποία έχουν στηριχθεί επί δεκαετίες οι ζωντανές εμφανίσεις της.
Θα έπρεπε να ανασχεδιάσει τα προγράμματά της, να αναζητήσει μεγαλύτερο χώρο για τραγούδια άλλων δημιουργών και, κυρίως, να δημιουργήσει νέο ρεπερτόριο.
Δεν σημαίνει ότι θα τελείωνε η καριέρα της.
Η Βίσση διαθέτει τη δική της τεράστια αναγνωρισιμότητα και ένα κοινό που την ακολουθεί εδώ και δεκαετίες.
Θα επρόκειτο όμως για έναν πρωτοφανή επαναπροσδιορισμό της καλλιτεχνικής της ταυτότητας.
Και ο Καρβέλας όμως έχει κάτι να χάσει
Υπάρχει και η άλλη πλευρά.
Ο Νίκος Καρβέλας έγραψε τα τραγούδια.
Αλλά πολλά από αυτά έγιναν αυτό που γνωρίζει σήμερα το ελληνικό κοινό μέσα από τη φωνή της Άννας Βίσση.
Η ιδιαίτερη ερμηνεία της, η σκηνική της προσωπικότητα και η σχέση που δημιούργησε με το κοινό συνέβαλαν καθοριστικά στη μετατροπή των συνθέσεων σε διαχρονικές επιτυχίες.
Η σχέση τους ήταν, υπό αυτή την έννοια, αμφίδρομη.
Ο Καρβέλας έδωσε στη Βίσση ένα τεράστιο ρεπερτόριο και η Βίσση έδωσε στα τραγούδια του μία από τις ισχυρότερες φωνές και σκηνικές παρουσίες της ελληνικής μουσικής.
Μια ρήξη χωρίς πραγματικό νικητή
Γι’ αυτό η σημερινή σύγκρουση προκαλεί τόσο μεγάλη αίσθηση.
Δεν παρακολουθούμε απλώς δύο διάσημους ανθρώπους να ανταλλάσσουν δημόσιες κατηγορίες.
Παρακολουθούμε να δοκιμάζεται μία από τις μακροβιότερες και πιο επιτυχημένες δημιουργικές σχέσεις της ελληνικής μουσικής.
Εάν η αντιπαράθεση σταματήσει εδώ, πιθανότατα θα καταγραφεί ως μία ακόμη μεγάλη προσωπική και επαγγελματική κρίση.
Εάν όμως μεταφερθεί στις δικαστικές αίθουσες και, κυρίως, στα δικαιώματα των τραγουδιών, τότε τα πράγματα αλλάζουν δραματικά.
Γιατί εκεί δεν θα συζητούν πλέον μόνο για χρήματα ή για το ποιος είχε δίκιο στα παρασκήνια του ΟΑΚΑ.
Θα συζητούν για εκατοντάδες τραγούδια και για μια κοινή μουσική ιστορία τεσσάρων δεκαετιών.
Και τότε είναι πολύ πιθανό να μην υπάρχει πραγματικός νικητής.
Η Βίσση θα κινδύνευε να χάσει ένα κομμάτι του ρεπερτορίου που διαμόρφωσε την καλλιτεχνική της ταυτότητα.
Ο Καρβέλας, από την άλλη, θα απομάκρυνε τα έργα του από τη φωνή με την οποία ταύτισε ένα μεγάλο μέρος τους το ελληνικό κοινό.
Μαζί δημιούργησαν έναν μουσικό μύθο. Το ερώτημα πλέον είναι εάν η μεγαλύτερη σύγκρουση της σχέσης τους μπορεί να φτάσει στο σημείο να τον κόψει στα δύο.
