Οι μεταφορές μεγάλων ποσών μεταξύ συγγενών, οι άτυπες δωρεές και οι αλυσιδωτές συναλλαγές εξετάζονται από τις φορολογικές αρχές. Γιατί η ιδιότητα του συνδικαιούχου δεν σημαίνει ότι του ανήκουν όλα τα χρήματα.
Στο μικροσκόπιο της ΑΑΔΕ βρίσκονται μεταφορές χρημάτων μεταξύ κοινών και ατομικών τραπεζικών λογαριασμών, καθώς και διαδοχικές συναλλαγές μεταξύ συγγενών, οι οποίες ενδέχεται να υποκρύπτουν αδήλωτες δωρεές ή γονικές παροχές.
Η ύπαρξη ενός προσώπου ως συνδικαιούχου δεν σημαίνει αυτομάτως ότι του ανήκει το σύνολο των χρημάτων ενός κοινού λογαριασμού. Σε ενδεχόμενο φορολογικό έλεγχο εξετάζεται ποιος δημιούργησε το υπόλοιπο, ποιος πραγματοποίησε τη μεταφορά και ποιος ωφελήθηκε τελικά από τα χρήματα.
Εάν ο λήπτης δεν μπορεί να αποδείξει ότι είχε συνεισφέρει στη δημιουργία του ποσού ή ότι η μεταφορά έγινε για άλλη νόμιμη αιτία, η συναλλαγή μπορεί να χαρακτηριστεί άτυπη δωρεά και να επιβαρυνθεί με τον ανάλογο φόρο.
Πότε μία μεταφορά μπορεί να θεωρηθεί δωρεά
Το ενδιαφέρον των ελεγκτικών υπηρεσιών επικεντρώνεται κυρίως στις περιπτώσεις κατά τις οποίες:
- Μεγάλα ποσά μεταφέρονται από κοινό σε ατομικό λογαριασμό.
- Δημιουργείται νέος κοινός λογαριασμός με διαφορετικούς συνδικαιούχους.
- Ένας συνδικαιούχος χρησιμοποιεί χρήματα χωρίς να έχει συνεισφέρει στη δημιουργία τους.
- Δεν υπάρχει συμφωνητικό, παραστατικό ή άλλη αιτιολογία για τη μεταφορά.
- Τα χρήματα περνούν διαδοχικά από διαφορετικούς συγγενείς πριν φτάσουν στον τελικό αποδέκτη.
- Ποσά γονικής παροχής καταλήγουν τελικά σε τρίτο πρόσωπο.
Για να εξεταστεί μία συναλλαγή ως δωρεά λαμβάνονται υπόψη η αύξηση της περιουσίας του λήπτη, η αντίστοιχη μείωση της περιουσίας του προσώπου που παρείχε τα χρήματα και η απουσία ανταλλάγματος.
Δεν σημαίνει, πάντως, ότι κάθε μεταφορά από κοινό λογαριασμό αποτελεί αυτομάτως δωρεά. Η φορολογική αντιμετώπιση εξαρτάται από τα πραγματικά δεδομένα και τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία.
Η παγίδα της ιδιότητας του συνδικαιούχου
Πολλοί φορολογούμενοι θεωρούν ότι, επειδή το όνομά τους έχει προστεθεί σε έναν κοινό λογαριασμό, μπορούν να χρησιμοποιήσουν οποιοδήποτε ποσό χωρίς φορολογικές συνέπειες.
Η ιδιότητα του συνδικαιούχου, όμως, παρέχει δυνατότητα διαχείρισης του λογαριασμού και δεν αποδεικνύει από μόνη της την κυριότητα των χρημάτων.
Εάν, για παράδειγμα, ένας γονέας έχει καταθέσει ολόκληρο το ποσό και το παιδί το μεταφέρει σε προσωπικό του λογαριασμό για δική του χρήση, η φορολογική διοίκηση μπορεί να εξετάσει την κίνηση ως γονική παροχή.
Το ίδιο μπορεί να συμβεί όταν χρήματα από λογαριασμό ενός παππού ή μιας γιαγιάς μεταφερθούν σε νέο κοινό λογαριασμό στον οποίο συμμετέχουν το εγγόνι και ο ή η σύζυγός του.
Στο μικροσκόπιο οι διαδοχικές μεταφορές
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στις αλυσιδωτές μεταβιβάσεις χρημάτων, όταν δηλαδή χρησιμοποιούνται ένα ή περισσότερα ενδιάμεσα πρόσωπα πριν το ποσό καταλήξει στον πραγματικό αποδέκτη.
Οι ελεγκτές εξετάζουν:
- Τη χρονική απόσταση μεταξύ των συναλλαγών.
- Την προέλευση του αρχικού ποσού.
- Τη συγγενική σχέση των εμπλεκομένων.
- Την οικονομική δυνατότητα κάθε προσώπου.
- Τον τελικό χρήστη των χρημάτων.
- Τον πραγματικό σκοπό των μεταφορών.
Εάν οι κινήσεις πραγματοποιούνται σε πολύ σύντομο διάστημα και δεν προκύπτει άλλος οικονομικός λόγος, μπορεί να θεωρηθεί ότι τα ενδιάμεσα πρόσωπα χρησιμοποιήθηκαν για να παρακαμφθεί η προβλεπόμενη φορολογία.
Σε αυτή την περίπτωση ο φόρος υπολογίζεται με βάση την πραγματική σχέση ανάμεσα στον αρχικό δωρητή και στον τελικό αποδέκτη.
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ
Για τις χρηματικές δωρεές και γονικές παροχές μεταξύ προσώπων της Α΄ κατηγορίας εφαρμόζεται αφορολόγητο ποσό έως 800.000 ευρώ, εφόσον η μεταφορά πραγματοποιείται αποδεδειγμένα μέσω χρηματοπιστωτικού ιδρύματος.
Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου:
- Σύζυγοι και μέρη συμφώνου συμβίωσης.
- Γονείς και παιδιά.
- Παππούδες ή γιαγιάδες προς εγγόνια.
Η τραπεζική μεταφορά, ωστόσο, δεν αρκεί από μόνη της. Η δωρεά ή γονική παροχή πρέπει να δηλωθεί κανονικά μέσω του myPROPERTY, ώστε να εφαρμοστεί το αφορολόγητο.
Η ΑΑΔΕ διαθέτει ψηφιακή διαδικασία υποβολής της δήλωσης, χωρίς να απαιτείται συμβολαιογραφικό έγγραφο στις περιπτώσεις που προβλέπει η νομοθεσία.
Φόρος 10%, 20% ή 40%
Για τις χρηματικές δωρεές ισχύουν διαφορετικοί συντελεστές, ανάλογα με τη συγγενική σχέση:
- Για πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας, όταν δεν εφαρμόζεται το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ, επιβάλλεται φόρος 10%.
- Για πρόσωπα της Β΄ κατηγορίας, όπως αδέλφια, ανίψια και θείοι, ο φόρος ανέρχεται σε 20%.
- Για μακρινότερους συγγενείς ή πρόσωπα χωρίς συγγενική σχέση, ο φόρος φτάνει το 40%.
Οι συντελεστές 10%, 20% και 40% προβλέπονται για τις χρηματικές δωρεές και εφαρμόζονται με βάση την κατηγορία συγγένειας του τελικού αποδέκτη.
Τι ισχύει όταν δίνονται μετρητά
Εάν μία χρηματική δωρεά προς πρόσωπο της Α΄ κατηγορίας πραγματοποιηθεί με μετρητά και όχι μέσω χρηματοπιστωτικού ιδρύματος, δεν εφαρμόζεται το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ.
Στην περίπτωση αυτή επιβάλλεται φόρος 10% από το πρώτο ευρώ.
Για παράδειγμα, εάν ένας γονέας παραδώσει στο παιδί του 50.000 ευρώ σε μετρητά, ο φόρος μπορεί να ανέλθει σε 5.000 ευρώ, ακόμη και αν το ποσό βρίσκεται πολύ κάτω από το αφορολόγητο όριο.
Τα αποδεικτικά που πρέπει να κρατούν οι φορολογούμενοι
Όσοι πραγματοποιούν σημαντικές μεταφορές χρημάτων μεταξύ συγγενών ή συνδικαιούχων πρέπει να διατηρούν:
- Τραπεζικά αποδεικτικά της συναλλαγής.
- Αναλυτική αιτιολογία μεταφοράς.
- Τη δήλωση δωρεάς ή γονικής παροχής.
- Αποδεικτικά για την προέλευση των κεφαλαίων.
- Συμφωνητικά δανείου ή επιστροφής χρημάτων, όπου υπάρχουν.
- Παραστατικά αγοράς περιουσιακού στοιχείου ή κάλυψης συγκεκριμένης δαπάνης.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ο κοινός λογαριασμός δεν παρέχει φορολογική ασυλία. Όταν χρήματα αλλάζουν πραγματικό δικαιούχο χωρίς αντάλλαγμα, η συναλλαγή μπορεί να θεωρηθεί δωρεά, ακόμη και αν τραπεζικά εμφανίζεται ως απλή μεταφορά μεταξύ συνδικαιούχων.
