Μια νέα εποχή στους φορολογικούς ελέγχους προετοιμάζει η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, με την ανάπτυξη ενός προηγμένου ψηφιακού συστήματος που θα μπορεί να συνδυάζει τραπεζικά δεδομένα, φορολογικές δηλώσεις, ηλεκτρονικά βιβλία, στοιχεία ακινήτων και πληροφορίες από δημόσιες υπηρεσίες. Στόχος είναι ο ταχύτερος εντοπισμός ασυμφωνιών, αδήλωτων εισοδημάτων και ύποπτων συναλλαγών, με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης και της ανάλυσης μεγάλου όγκου δεδομένων. Η προθεσμία παράδοσης των τελευταίων τμημάτων του έργου μετατέθηκε για τις 29 Οκτωβρίου 2026, ενώ η σταδιακή αξιοποίησή του τοποθετείται στους επόμενους μήνες.
Η φορολογική διοίκηση ετοιμάζεται να περάσει σε ένα διαφορετικό μοντέλο ελέγχων, στο οποίο η αναζήτηση πιθανών παραβάσεων δεν θα βασίζεται αποκλειστικά σε μεμονωμένες πληροφορίες, καταγγελίες ή δειγματοληπτικούς ελέγχους.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η δημιουργία ενός ενιαίου συστήματος ανάλυσης δεδομένων, το οποίο θα επιτρέπει στην ΑΑΔΕ να συγκεντρώνει και να επεξεργάζεται πληροφορίες από διαφορετικές ηλεκτρονικές βάσεις.
Πρόκειται για το έργο «Σύστημα Προηγμένης Επιχειρησιακής Νοημοσύνης (BI) και Ανάλυσης Δεδομένων (Data Analytics)», το οποίο σχεδιάστηκε για να ενισχύσει τις δυνατότητες της φορολογικής διοίκησης στον εντοπισμό φοροδιαφυγής και στην επιλογή υποθέσεων προς έλεγχο.
Με απόφαση του διοικητή της ΑΑΔΕ, Γιώργου Πιτσιλή, η ολοκλήρωση των τελευταίων παραδοτέων μετατέθηκε έως τις 29 Οκτωβρίου, προκειμένου να παραληφθούν τα υπολειπόμενα τμήματα του έργου από την ανάδοχο εταιρεία.
Η συγκεκριμένη ημερομηνία αφορά την παράδοση τμημάτων του συστήματος και δεν σημαίνει ότι από την επόμενη ημέρα θα λειτουργούν υποχρεωτικά όλες οι δυνατότητές του.
Τραπεζικοί λογαριασμοί και φορολογικές δηλώσεις στο ίδιο σύστημα
Μία από τις σημαντικότερες δυνατότητες της νέας υποδομής θα είναι η συνδυαστική επεξεργασία τραπεζικών και φορολογικών πληροφοριών.
Η ΑΑΔΕ θα μπορεί να αξιοποιεί, στο πλαίσιο των νόμιμων αρμοδιοτήτων της, δεδομένα που αφορούν καταθέσεις, κινήσεις λογαριασμών, συναλλαγές με κάρτες και δηλωθέντα εισοδήματα.
Η ουσιαστική αλλαγή δεν βρίσκεται μόνο στην πρόσβαση σε επιμέρους πληροφορίες, αλλά στη δυνατότητα να εξετάζονται συνδυαστικά και με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα.
Για παράδειγμα, ένα σύστημα ανάλυσης μπορεί να αναδείξει περιπτώσεις στις οποίες οι οικονομικές κινήσεις εμφανίζουν σημαντικές αποκλίσεις από τα δηλωμένα εισοδήματα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τραπεζική κατάθεση αποτελεί εισόδημα ή ότι κάθε απόκλιση αποδεικνύει φοροδιαφυγή.
Μια κατάθεση μπορεί να συνδέεται με μεταφορά μεταξύ προσωπικών λογαριασμών, επιστροφή χρημάτων, δάνειο ή άλλη νόμιμη αιτία.
Η λειτουργία του νέου συστήματος αφορά κυρίως τον εντοπισμό ενδείξεων που θα χρειάζονται περαιτέρω εξέταση από τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Η «λίμνη δεδομένων» της Εφορίας
Η τεχνολογική βάση του έργου είναι η δημιουργία ενός ενιαίου αποθετηρίου πληροφοριών, γνωστού ως «λίμνη δεδομένων» ή Data Lake.
Πρόκειται για υποδομή που επιτρέπει τη συγκέντρωση μεγάλου όγκου στοιχείων από διαφορετικές πηγές, ακόμη και όταν αυτά δεν έχουν την ίδια μορφή.
Στο σύστημα προβλέπεται να ενσωματώνονται δεδομένα από υπηρεσίες και μητρώα που ήδη χρησιμοποιούνται για τη φορολογική διοίκηση και τους ελέγχους.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται στοιχεία της ΑΑΔΕ, του ELENXIS, του Γενικού Εμπορικού Μητρώου, του ΕΦΚΑ, της Ελληνικής Αστυνομίας, του Κτηματολογίου και της πλατφόρμας myDATA.
Η δυνατότητα συνδυασμού αυτών των πληροφοριών θα επιτρέπει τη δημιουργία πληρέστερης εικόνας για οικονομικές δραστηριότητες, επιχειρήσεις και ελεγκτικές υποθέσεις.
Η συγκέντρωση των δεδομένων δεν σημαίνει ότι κάθε πληροφορία θα είναι διαθέσιμη χωρίς περιορισμούς. Η πρόσβαση και η επεξεργασία τους πρέπει να πραγματοποιούνται με βάση τις νόμιμες αρμοδιότητες, τους κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων και τις προβλεπόμενες διαδικασίες.
Στο μικροσκόπιο οι επιχειρήσεις και τα ηλεκτρονικά βιβλία myDATA
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η αξιοποίηση των δεδομένων της πλατφόρμας myDATA.
Τα ηλεκτρονικά βιβλία παρέχουν στη φορολογική διοίκηση στοιχεία για τις συναλλαγές και τα παραστατικά των επιχειρήσεων.
Το νέο σύστημα θα μπορεί να συγκρίνει αυτές τις πληροφορίες με δεδομένα από άλλες πηγές, αναζητώντας αποκλίσεις ή ασυνήθιστα χαρακτηριστικά.
Για παράδειγμα, θα μπορούν να αναδεικνύονται περιπτώσεις στις οποίες τα καταχωρισμένα παραστατικά δεν συμβαδίζουν με άλλα διαθέσιμα οικονομικά στοιχεία.
Επιπλέον, θα είναι δυνατή η ανάλυση της δραστηριότητας ανά επαγγελματικό κλάδο, περιοχή, εποχή και οικονομικό μέγεθος.
Έτσι, η ΑΑΔΕ θα μπορεί να εξετάζει εάν συγκεκριμένες επιχειρήσεις εμφανίζουν ασυνήθιστη συμπεριφορά σε σχέση με επιχειρήσεις αντίστοιχων χαρακτηριστικών.
Η σύγκριση αυτή δεν θα αποτελεί από μόνη της απόδειξη παράβασης.
Θα μπορεί, όμως, να χρησιμοποιείται για την επιλογή υποθέσεων που χρειάζονται περαιτέρω έλεγχο.
Φορολογικό προφίλ με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης
Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά στοιχεία του έργου είναι η αξιοποίηση μοντέλων μηχανικής μάθησης.
Τα συγκεκριμένα εργαλεία μπορούν να αναλύουν ιστορικά δεδομένα και να αναζητούν επαναλαμβανόμενα μοτίβα που συνδέονται με αυξημένο φορολογικό κίνδυνο.
Στην ανάλυση προβλέπεται να χρησιμοποιούνται παράγοντες όπως η επαγγελματική δραστηριότητα, η γεωγραφική περιοχή, το ιστορικό ελέγχων και οι τάσεις που καταγράφονται σε συγκεκριμένους κλάδους.
Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούν να δημιουργούνται προφίλ κινδύνου για κατηγορίες φορολογουμένων και επιχειρήσεων.
Η διαδικασία αυτή αποσκοπεί στην καλύτερη αξιοποίηση των ελεγκτικών πόρων.
Αντί να κατανέμονται οι έλεγχοι χωρίς επαρκή αξιολόγηση των διαθέσιμων στοιχείων, η φορολογική διοίκηση θα μπορεί να δίνει προτεραιότητα σε υποθέσεις που εμφανίζουν περισσότερες ενδείξεις πιθανής παραβατικότητας.
Παράλληλα, η χρήση αυτοματοποιημένων μοντέλων καθιστά αναγκαίο τον έλεγχο της αξιοπιστίας τους, ώστε να περιορίζονται λανθασμένες ενδείξεις ή αδικαιολόγητες διακρίσεις.
Τι θα συμβαίνει με τις καταγγελίες
Το νέο ψηφιακό περιβάλλον προβλέπεται να υποστηρίζει και την επεξεργασία πληροφοριών που προέρχονται από καταγγελίες.
Οι καταγγελίες θα μπορούν να αξιολογούνται σε συνδυασμό με άλλα διαθέσιμα στοιχεία, προκειμένου να προσδιορίζεται η προτεραιότητα εξέτασής τους.
Για παράδειγμα, μια πληροφορία για πιθανή απόκρυψη συναλλαγών θα μπορεί να συνεξετάζεται με οικονομικά δεδομένα της επιχείρησης, όπου αυτό επιτρέπεται.
Με αυτόν τον τρόπο, η ΑΑΔΕ επιδιώκει να ξεχωρίζει αποτελεσματικότερα τις υποθέσεις που παρουσιάζουν σοβαρές ενδείξεις από εκείνες που δεν υποστηρίζονται από πρόσθετα στοιχεία.
Η υποβολή μιας καταγγελίας, ωστόσο, δεν αποδεικνύει την ύπαρξη παράβασης.
Η αξιολόγηση και η τυχόν διαπίστωση φορολογικών παραβάσεων παραμένουν αντικείμενο των αρμόδιων ελεγκτικών διαδικασιών.
Στο σύστημα και οι οφειλέτες της Εφορίας
Οι δυνατότητες του νέου συστήματος δεν περιορίζονται στον εντοπισμό αδήλωτων εισοδημάτων.
Προβλέπεται επίσης η ανάπτυξη μεθόδων ανάλυσης κινδύνου για την αξιολόγηση φορολογικών οφειλών.
Η ΑΑΔΕ θα μπορεί να χρησιμοποιεί δεδομένα για να εντοπίζει περιπτώσεις που χρειάζονται ειδική διαχείριση, αλλά και οφειλές για τις οποίες ενδέχεται να συντρέχουν προϋποθέσεις χαρακτηρισμού τους ως ανεπίδεκτων είσπραξης.
Ο χαρακτηρισμός αυτός δεν ισοδυναμεί με αυτόματη διαγραφή της οφειλής.
Πρόκειται για ιδιαίτερη διοικητική διαδικασία, η οποία διέπεται από συγκεκριμένους κανόνες.
Η ανάλυση δεδομένων θα μπορεί να βοηθά στον εντοπισμό υποθέσεων που πρέπει να εξεταστούν από τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Παράλληλα, το σύστημα προβλέπεται να επεξεργάζεται ιστορικά στοιχεία φορολογικών παραβάσεων σε βάθος τριετίας ή πενταετίας, ώστε να εντοπίζονται επαναλαμβανόμενες τάσεις.
Τι σημαίνει για μισθωτούς, συνταξιούχους και επαγγελματίες
Η ανάπτυξη του συστήματος δεν συνεπάγεται την επιβολή νέου φόρου ή τη δημιουργία νέας υποχρέωσης υποβολής δήλωσης για όλους τους πολίτες.
Αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο η ΑΑΔΕ αξιοποιεί τα δεδομένα που έχει νόμιμα στη διάθεσή της.
Για μισθωτούς και συνταξιούχους, η βασική αλλαγή θα μπορούσε να αφορά την ταχύτερη διασταύρωση εισοδημάτων και άλλων οικονομικών πληροφοριών.
Για επαγγελματίες και επιχειρήσεις, μεγαλύτερη σημασία αποκτά η συνέπεια ανάμεσα στα παραστατικά, στις φορολογικές δηλώσεις και στις συναλλαγές που αποτυπώνονται στα διαθέσιμα συστήματα.
Σε κάθε περίπτωση, μια αυτοματοποιημένη ένδειξη δεν σημαίνει αυτομάτως επιβολή προστίμου.
Για τη διαπίστωση παράβασης και την επιβολή κυρώσεων εξακολουθούν να απαιτούνται οι προβλεπόμενες νόμιμες διαδικασίες.
Πότε θα αρχίσει να λειτουργεί
Η παράταση έως τις 29 Οκτωβρίου 2026 αφορά την ολοκλήρωση των τελευταίων παραδοτέων του έργου.
Μετά την παραλαβή τους, η πλήρης αξιοποίηση της υποδομής θα εξαρτηθεί από την επιχειρησιακή ετοιμότητα, τις τεχνικές δοκιμές, τη διασύνδεση των πληροφοριακών συστημάτων και την ενεργοποίηση των επιμέρους λειτουργιών.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που περιγράφεται, η σταδιακή αξιοποίηση αναμένεται τους επόμενους μήνες, με τις αρχές του 2027 να αποτελούν πιθανό χρονικό ορίζοντα για την ευρύτερη ενεργοποίηση.
Δεν έχει, πάντως, τεκμηριωθεί από τα διαθέσιμα στοιχεία ότι όλες οι δυνατότητες θα τεθούν ταυτόχρονα σε πλήρη λειτουργία.
Η επόμενη ημέρα των φορολογικών ελέγχων
Το νέο σύστημα της ΑΑΔΕ εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια ψηφιοποίησης της φορολογικής διοίκησης και αξιοποίησης των πληροφοριών που παράγονται από την οικονομική δραστηριότητα.
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τη μετάβαση από την αποσπασματική εξέταση δεδομένων στη συνδυαστική ανάλυσή τους.
Τραπεζικές πληροφορίες, φορολογικές δηλώσεις, ηλεκτρονικά παραστατικά και στοιχεία δημόσιων μητρώων θα μπορούν να αξιοποιούνται με πιο οργανωμένο τρόπο για την αναζήτηση πιθανών αποκλίσεων.
Για τους φορολογουμένους, το βασικό μήνυμα είναι ότι η συνέπεια μεταξύ δηλωμένων εισοδημάτων, πραγματικών συναλλαγών και διαθέσιμων οικονομικών στοιχείων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Για τη φορολογική διοίκηση, το ζητούμενο θα είναι η αποτελεσματικότερη επιλογή ελέγχων, η αξιόπιστη αξιολόγηση των ευρημάτων και η τήρηση των δικαιωμάτων των πολιτών.
Η ολοκλήρωση του έργου στις 29 Οκτωβρίου αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, με την πραγματική αποτελεσματικότητα του νέου συστήματος να κρίνεται από τη λειτουργία του στην πράξη.
