Ένα από τα πιο κρίσιμα εργαλεία κοινωνικής πολιτικής στον τομέα της ενέργειας μπαίνει στο μικροσκόπιο. Το Κοινωνικό Οικιακό Τιμολόγιο (ΚΟΤ), που εδώ και χρόνια λειτουργεί ως “δίχτυ ασφαλείας” για εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά, ετοιμάζεται να αλλάξει μορφή. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχει δρομολογήσει έναν συνολικό επανασχεδιασμό του μέτρου, αναγνωρίζοντας ότι οι συνθήκες της αγοράς και της κοινωνίας έχουν μεταβληθεί ριζικά σε σχέση με το παρελθόν.
Πρόκειται για την πρώτη σοβαρή επανεξέταση του ΚΟΤ μετά το 2018, σε μια περίοδο όπου το ενεργειακό κόστος, τα ενοίκια και οι βασικές δαπάνες διαβίωσης έχουν αυξηθεί σημαντικά, πιέζοντας ακόμα και νοικοκυριά που μέχρι πρόσφατα δεν θεωρούνταν ευάλωτα.
Γιατί ανοίγει ξανά ο φάκελος του ΚΟΤ
Η απόφαση του ΥΠΕΝ δεν ήρθε τυχαία. Τα τελευταία χρόνια, η ενεργειακή κρίση, οι διακυμάνσεις στις τιμές του ρεύματος και οι αλλαγές στα εισοδήματα έχουν δημιουργήσει νέα δεδομένα. Πολλοί δικαιούχοι δυσκολεύονται να καλύψουν τις ανάγκες τους, ενώ άλλοι ενδέχεται να επωφελούνται από το μέτρο χωρίς να το έχουν πραγματικά ανάγκη.
Γι’ αυτόν τον λόγο, το υπουργείο προχωρά στην εκπόνηση ειδικής μελέτης με χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης περίπου πέντε μηνών. Η μελέτη αυτή θα αποτελέσει τη βάση πάνω στην οποία θα «χτιστεί» το νέο μοντέλο του Κοινωνικού Τιμολογίου.
Τι θα εξετάσει η μελέτη
Η αξιολόγηση δεν θα περιοριστεί σε απλές εισοδηματικές συγκρίσεις. Αντίθετα, θα επιχειρηθεί μια πιο ρεαλιστική αποτύπωση της οικονομικής κατάστασης των νοικοκυριών. Μεταξύ άλλων, θα αναλυθούν:
οι μεταβολές στα εισοδήματα και στην περιουσιακή κατάσταση από το 2018 έως το 2023,
το πραγματικό ενεργειακό κόστος κάθε κατοικίας,
οι στεγαστικές υποχρεώσεις, όπως ενοίκια και δάνεια,
αλλά και άλλες βασικές ανάγκες που επηρεάζουν το διαθέσιμο εισόδημα.
Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί και στα πρότυπα κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να φανεί ποια νοικοκυριά έχουν αυξημένες ανάγκες και ποια όχι.
Ποιοι καλύπτονται σήμερα από το ΚΟΤ
Το Κοινωνικό Τιμολόγιο εφαρμόζεται από το 2011 και εντάσσεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας των ευάλωτων καταναλωτών. Σήμερα εκτιμάται ότι ωφελεί περίπου 500.000 νοικοκυριά, παρέχοντας μειωμένη χρέωση ρεύματος για την κύρια κατοικία και έως ένα συγκεκριμένο όριο κατανάλωσης.
Στους δικαιούχους περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες, μακροχρόνια άνεργοι, άτομα με αναπηρία, αλλά και πολίτες που για λόγους υγείας εξαρτώνται από μηχανική υποστήριξη στο σπίτι.
Το κόστος του μέτρου δεν καλύπτεται απευθείας από τον κρατικό προϋπολογισμό, αλλά μέσω των Υπηρεσιών Κοινής Ωφελείας (ΥΚΩ), οι οποίες επιμερίζονται στους λογαριασμούς ρεύματος όλων των καταναλωτών.
Πώς μπορεί να αλλάξει το νέο Κοινωνικό Τιμολόγιο
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα που αναμένεται να προκύψουν αφορά την ανάγκη μεγαλύτερης στόχευσης. Το ΥΠΕΝ εξετάζει το ενδεχόμενο να εγκαταλειφθεί η ενιαία προσέγγιση και να υιοθετηθούν πιο «ευέλικτα» σχήματα.
Μεταξύ των σεναρίων που βρίσκονται στο τραπέζι είναι:
διαφορετικά όρια κατανάλωσης ανάλογα με το μέγεθος και το προφίλ του νοικοκυριού,
μηνιαία όρια κατανάλωσης αντί για ετήσια, ώστε να λαμβάνονται υπόψη εποχικές ανάγκες,
αυστηρότερα αλλά πιο δίκαια κριτήρια εισοδήματος και περιουσίας.
Στο τελικό στάδιο της διαδικασίας, θα παρουσιαστούν εναλλακτικά μοντέλα εφαρμογής, με αναλυτικά στοιχεία για τον αριθμό των δικαιούχων, το συνολικό κόστος και τις επιπτώσεις στους λογαριασμούς ρεύματος.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους πολίτες
Για τα νοικοκυριά που βασίζονται στο ΚΟΤ, οι αλλαγές προκαλούν εύλογη ανησυχία αλλά και προσδοκίες. Από τη μία, υπάρχει ο φόβος ότι κάποιοι μπορεί να χάσουν την έκπτωση. Από την άλλη, στόχος του υπουργείου είναι να ενισχυθεί η δικαιοσύνη του συστήματος και να κατευθυνθούν οι πόροι σε όσους τους χρειάζονται πραγματικά.
Οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν μετά την ολοκλήρωση της μελέτης. Μέχρι τότε, το μόνο βέβαιο είναι ότι το Κοινωνικό Τιμολόγιο, όπως το γνωρίζαμε, αλλάζει – και μαζί του αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο το κράτος παρεμβαίνει για να περιορίσει την ενεργειακή φτώχεια.
