Ένα νέο σκηνικό διαμορφώνεται στο συνταξιοδοτικό, καθώς οι τελευταίες αλλαγές στα πλασματικά έτη δημιουργούν ένα σύστημα δύο ταχυτήτων ανάμεσα σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Οι διαφοροποιήσεις δεν περιορίζονται μόνο στο πότε μπορεί κάποιος να αποχωρήσει από την εργασία του, αλλά επηρεάζουν και το κόστος εξαγοράς, τα δικαιώματα που θεμελιώνονται, ακόμη και το ποιοι έχουν τη δυνατότητα να «κλειδώσουν» σύνταξη νωρίτερα.
Η ουσία είναι πως, για πρώτη φορά τόσο καθαρά, η πολιτεία διαχωρίζει τους ασφαλισμένους σε δύο κατηγορίες – με το Δημόσιο να διατηρεί σημαντικά προνόμια έναντι του ιδιωτικού τομέα.
Οι νέοι κανόνες: 12 χρόνια για τους δημοσίους, μόλις 7 για τους ιδιωτικούς
Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, οι δημόσιοι υπάλληλοι μπορούν να αναγνωρίσουν έως και 12 πλασματικά έτη για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Αντίθετα, στον ιδιωτικό τομέα, το ανώτατο όριο περιορίζεται στα 7 έτη, και μάλιστα με σημαντικούς περιορισμούς: επιτρέπεται μόνο για περιόδους ανεργίας ή κενά ασφάλισης.
Με άλλα λόγια, ένας εργαζόμενος του ιδιωτικού τομέα που έχασε δουλειές μέσα στα χρόνια ή είχε διακοπές στην καριέρα του, δεν μπορεί να αναγνωρίσει τόσο μεγάλο αριθμό ετών όσο ο δημόσιος υπάλληλος – ακόμη κι αν συνολικά έχει τα ίδια χρόνια προϋπηρεσίας.
Η ανισότητα αυτή αποτυπώνει μια νέα πραγματικότητα στο ασφαλιστικό: ο δρόμος προς τη σύνταξη γίνεται πιο εύκολος για τους δημοσίους και πιο ανηφορικός για τους ιδιωτικούς υπαλλήλους.
Ποιοι μπορούν να αναγνωρίσουν πλασματικά έτη
Προνομιακή θέση εξακολουθούν να διατηρούν οι παλαιοί ασφαλισμένοι, δηλαδή όσοι πρωτομπήκαν στην ασφάλιση πριν από το 1993. Αυτοί έχουν τη δυνατότητα να εξαγοράσουν πλασματικά έτη έως και το 2012, ώστε να κατοχυρώσουν συνταξιοδοτικό δικαίωμα πριν από τα 62 ή τα 67 έτη.
Ειδικά στον δημόσιο τομέα, εξακολουθεί να προσμετράται ο χρόνος ανατροφής τέκνων – ένα δικαίωμα που δεν ισχύει πλέον για τους ιδιωτικούς υπαλλήλους. Το γεγονός αυτό δημιουργεί ακόμη μία σαφή γραμμή διαχωρισμού ανάμεσα στους δύο κόσμους της εργασίας.
Για παράδειγμα, μια μητέρα δημοσίου υπαλλήλου μπορεί να συνταξιοδοτηθεί νωρίτερα, αξιοποιώντας πλασματικά έτη από τη γέννηση ή ανατροφή παιδιών. Αντίθετα, μια μητέρα του ιδιωτικού τομέα δεν έχει αυτή τη δυνατότητα, ακόμη κι αν έχει τις ίδιες οικογενειακές υποχρεώσεις ή προϋπηρεσία.
Το κόστος της εξαγοράς: Ποιος πληρώνει περισσότερο
Η αναγνώριση πλασματικών ετών δεν είναι δωρεάν — και εδώ αρχίζουν οι οικονομικές ανισότητες.
Στον ιδιωτικό τομέα, κάθε μήνας εξαγοράς υπολογίζεται με εισφορά 20% επί του μέσου μισθού των τελευταίων 12 μηνών. Δηλαδή, όσο υψηλότερος είναι ο μισθός, τόσο μεγαλύτερο το ποσό που απαιτείται για να αναγνωριστεί κάθε μήνας ασφάλισης.
Στον δημόσιο τομέα, το κόστος διαφοροποιείται ανάλογα με τη μισθολογική βαθμίδα. Σε πολλές περιπτώσεις, η εξαγορά είναι πιο συμφέρουσα, καθώς υπολογίζεται με βάση μισθούς και ποσοστά εισφορών που ευνοούν τους υπαλλήλους.
Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις –και ειδικά για όσους βρίσκονται κοντά στη θεμελίωση– η εξαγορά μπορεί να αποδειχθεί επωφελής επένδυση. Αν η αναγνώριση των πλασματικών ετών επιτρέψει στον ασφαλισμένο να λάβει πλήρη σύνταξη αντί μειωμένης, τότε το ποσό «επιστρέφεται» μέσω υψηλότερης σύνταξης μέσα σε λίγα χρόνια.
Μια «σιωπηρή» αναδιανομή δικαιωμάτων
Το νέο καθεστώς δεν είναι απλώς μια τεχνική λεπτομέρεια στο ασφαλιστικό. Πρόκειται για αναδιανομή δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που δημιουργεί νέες κοινωνικές ανισότητες.
Από τη μία, οι δημόσιοι υπάλληλοι συνεχίζουν να απολαμβάνουν ευνοϊκότερους όρους, διατηρώντας «παράθυρα» εξόδου που συχνά λείπουν από τον ιδιωτικό τομέα. Από την άλλη, οι εργαζόμενοι του ιδιωτικού τομέα βλέπουν τις επιλογές τους να περιορίζονται, ενώ καλούνται να πληρώσουν υψηλότερα ποσά για μικρότερο αποτέλεσμα.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η διαφορά αυτή θα γίνει ακόμη πιο έντονη στα επόμενα χρόνια, καθώς ο αριθμός των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα αυξάνεται, ενώ οι συνταξιοδοτήσεις στο Δημόσιο συνεχίζουν να πραγματοποιούνται με τους παλαιότερους και ευνοϊκότερους κανόνες.
Το «παζλ» της πρόωρης συνταξιοδότησης
Για πολλούς ασφαλισμένους, το κρίσιμο ερώτημα σήμερα δεν είναι πότε θα βγουν στη σύνταξη, αλλά αν θα προλάβουν να τη θεμελιώσουν.
Η δυνατότητα αναγνώρισης πλασματικών ετών μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική, αλλά μόνο για όσους έχουν τα οικονομικά περιθώρια να την αξιοποιήσουν.
Το αποτέλεσμα είναι ένα ασφαλιστικό σύστημα που λειτουργεί με δύο ταχύτητες: εκείνους που μπορούν να πληρώσουν για να εξαγοράσουν χρόνο και να «κλειδώσουν» σύνταξη, και εκείνους που δεν μπορούν — και θα χρειαστεί να περιμένουν περισσότερα χρόνια για να αποχωρήσουν.
Σε κάθε περίπτωση, το νέο πλαίσιο ανοίγει έναν νέο κύκλο συζήτησης για τη δικαιοσύνη και την ισότητα στο συνταξιοδοτικό σύστημα της χώρας.
Η επόμενη μεγάλη πρόκληση θα είναι αν το κράτος θα τολμήσει να προχωρήσει σε εξίσωση των κανόνων, ή αν οι δύο ταχύτητες θα γίνουν μόνιμο χαρακτηριστικό του ελληνικού ασφαλιστικού χάρτη.
