Υπάρχουν αριθμοί που είναι απολύτως σωστοί και παρ’ όλα αυτά μπορούν να δημιουργήσουν μια ελλιπή εικόνα της πραγματικότητας.
Η περίπτωση του ΕΝΦΙΑ είναι χαρακτηριστική.
Αν συγκρίνουμε το 2018 με το 2026, ο μέσος ΕΝΦΙΑ των φυσικών προσώπων εμφανίζεται μειωμένος από 420,86 σε 280,69 ευρώ. Πρόκειται πράγματι για μείωση 33,31%.
Αντίστοιχα, η συνολική βεβαίωση του φόρου στα φυσικά πρόσωπα μειώθηκε από περίπου 2,643 δισ. σε 1,711 δισ. ευρώ, δηλαδή κατά 35,24%.
Οι αριθμοί δεν αμφισβητούνται.
Αμφισβητείται όμως το πολιτικό συμπέρασμα που επιχειρείται να εξαχθεί αυτομάτως από αυτούς.
Γιατί άλλο είναι να λες ότι το Δημόσιο βεβαιώνει σήμερα μικρότερο συνολικό ΕΝΦΙΑ στα φυσικά πρόσωπα από ό,τι το 2018 και άλλο να δημιουργείς την εντύπωση ότι κάθε ιδιοκτήτης έχει δει τον λογαριασμό του να μειώνεται κατά περίπου 35%.
Τα δύο πράγματα δεν είναι καθόλου ταυτόσημα.
Το πρώτο πρόβλημα βρίσκεται ήδη στις ημερομηνίες
Υπάρχει καταρχάς μια αριθμητική λεπτομέρεια που έχει πολιτική σημασία.
Η σύγκριση γίνεται μεταξύ 2018 και 2026.
Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας ανέλαβε τον Ιούλιο του 2019.
Άρα το 35,24% είναι η μεταβολή ενός φορολογικού μεγέθους μεταξύ δύο ετών, όχι αυτομάτως η ακριβής μέτρηση της φορολογικής πολιτικής μιας κυβέρνησης από την πρώτη μέχρι την τελευταία ημέρα της.
Αυτό δεν αναιρεί τις μειώσεις που νομοθετήθηκαν το 2019 και το 2022.
Αντιθέτως, αυτές υπήρξαν και ήταν σημαντικές.
Αλλά όταν χρησιμοποιούμε έναν αριθμό ως πολιτικό απολογισμό, η αφετηρία πρέπει να περιγράφεται με ακρίβεια.
Το «ο ΕΝΦΙΑ των φυσικών προσώπων είναι 35,24% χαμηλότερος το 2026 από το 2018» είναι αριθμητικά συγκεκριμένο.
Το «η κυβέρνηση μείωσε τον ΕΝΦΙΑ κατά 35% την περίοδο 2019-2026» είναι ήδη μια διαφορετική διατύπωση.
Ο μέσος όρος δεν είναι ο λογαριασμός του ιδιοκτήτη
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Ο μέσος ΕΝΦΙΑ μειώθηκε κατά 33,31%.
Τι σημαίνει αυτό για έναν συγκεκριμένο ιδιοκτήτη;
Πρακτικά, τίποτα χωρίς να γνωρίζουμε την περιουσία του.
Κάποιος μπορεί να είχε πολύ μεγαλύτερη μείωση.
Κάποιος μικρότερη.
Κάποιος μπορεί να πληρώνει περίπου τα ίδια.
Κάποιος που απέκτησε επιπλέον ακίνητη περιουσία προφανώς μπορεί να πληρώνει περισσότερο.
Κάποιος που βρίσκεται σε περιοχή όπου αυξήθηκαν σημαντικά οι αντικειμενικές αξίες μπορεί να έχει διαφορετική εικόνα.
Κάποιος άλλος μπορεί να επωφελείται από ειδική έκπτωση.
Ο μέσος όρος είναι εξαιρετικά χρήσιμο στατιστικό εργαλείο.
Δεν είναι όμως το εκκαθαριστικό κανενός.
Και αυτό πρέπει να λέγεται κάθε φορά που ένα μέσο ποσοστό μετατρέπεται σε πολιτικό μήνυμα προς έξι εκατομμύρια ιδιοκτήτες.
Ούτε τα ίδια φυσικά πρόσωπα συγκρίνονται
Υπάρχει και ένα δεύτερο στατιστικό ζήτημα.
Το 2018 πλήρωναν ΕΝΦΙΑ 6.279.207 φυσικά πρόσωπα.
Το 2026 είναι 6.096.869.
Δηλαδή έχουμε περίπου 182.000 λιγότερους φορολογουμένους.
Η μείωση είναι 2,9%.
Άρα όταν συγκρίνουμε τη συνολική βεβαίωση των 2,642 δισ. με τα 1,711 δισ. ευρώ δεν συγκρίνουμε ακριβώς τον ίδιο αριθμό υπόχρεων.
Βεβαίως, αυτό δεν εξηγεί τη μεγάλη πτώση κατά 35%.
Η μείωση του ΕΝΦΙΑ είναι πραγματική.
Αλλά εξηγεί γιατί η συνολική βεβαίωση δεν πρέπει να χρησιμοποιείται χωρίς τις απαραίτητες υποσημειώσεις ως μέτρο του προσωπικού οφέλους κάθε φορολογουμένου.
Η μεγάλη μείωση έγινε ουσιαστικά μέχρι το 2022
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι να κοιτάξουμε όχι μόνο την πρώτη και την τελευταία στήλη του πίνακα αλλά όλες τις ενδιάμεσες χρονιές.
Εκεί η εικόνα γίνεται πολύ πιο αποκαλυπτική.
Ο μέσος ΕΝΦΙΑ φυσικών προσώπων ήταν:
2018: 420,86 ευρώ
2019: 331,33 ευρώ
2020: 334,08 ευρώ
2021: 340,09 ευρώ
2022: 282,26 ευρώ
2023: 284,59 ευρώ
2024: 284,92 ευρώ
2025: 285,20 ευρώ
2026: 280,69 ευρώ
Τι μας λένε αυτοί οι αριθμοί;
Ότι οι δύο πραγματικά μεγάλες μειώσεις έγιναν το 2019 και το 2022.
Από εκεί και πέρα ο μέσος ΕΝΦΙΑ ουσιαστικά κινείται γύρω από τα 280-285 ευρώ.
Επομένως δεν έχουμε μια συνεχή οκταετή πορεία μειώσεων.
Έχουμε δύο μεγάλες φορολογικές παρεμβάσεις και στη συνέχεια μια σχετική σταθεροποίηση.
Αυτή είναι πολύ ακριβέστερη περιγραφή της πραγματικότητας.
Και υπάρχει ένα ενδιαφέρον στοιχείο που συνήθως περνά στα ψιλά
Από το 2022 μέχρι το 2025 ο μέσος ΕΝΦΙΑ δεν μειωνόταν.
Αυξανόταν ελαφρά.
Από 282,26 ευρώ το 2022:
πήγε στα 284,59 το 2023,
στα 284,92 το 2024
και στα 285,20 ευρώ το 2025.
Μικρές διαφορές, ασφαλώς.
Αλλά έχουν σημασία όταν χρησιμοποιούμε τη φράση «συνεχής μείωση».
Η νέα πτώση στα 280,69 ευρώ εμφανίζεται το 2026.
Άρα η πραγματική διαδρομή του φόρου είναι περισσότερο σύνθετη από ένα μεγάλο «-35%».
Υπάρχει όμως και ο ελέφαντας στο δωμάτιο: οι αντικειμενικές αξίες
Ο ΕΝΦΙΑ δεν υπάρχει σε οικονομικό κενό.
Την ίδια περίοδο αυξήθηκαν οι αντικειμενικές αξίες σε πολλές περιοχές της χώρας.
Αυτό δημιουργεί ένα ενδιαφέρον παράδοξο.
Το κράτος μπορεί να μειώνει έναν συντελεστή ή να αλλάζει την κλίμακα του ΕΝΦΙΑ, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται η φορολογητέα αξία της περιουσίας πάνω στην οποία εφαρμόζεται το σύστημα.
Οι μειώσεις που έγιναν είχαν ακριβώς ως έναν από τους στόχους να απορροφήσουν σημαντικό μέρος αυτών των επιβαρύνσεων.
Και αυτό ήταν θετικό για τον φορολογούμενο.
Δεν υπάρχει λόγος να το αρνηθούμε.
Αλλά άλλο πράγμα η μείωση των συντελεστών και άλλο η συνολική φορολογική μεταχείριση της ακίνητης περιουσίας.
Γιατί ο ΕΝΦΙΑ δεν είναι ο μόνος φόρος πάνω στο ακίνητο
Αυτό είναι ακόμη σημαντικότερο για τον ιδιοκτήτη.
Ο ΕΝΦΙΑ αποτελεί μόνο ένα τμήμα της συνολικής φορολογικής σχέσης του πολίτη με την ακίνητη περιουσία.
Υπάρχουν φόροι στις μεταβιβάσεις.
Φορολογία εισοδήματος από ενοίκια.
Τεκμήρια και άλλες φορολογικές επιπτώσεις ανά περίπτωση.
Δημοτικά τέλη και επιβαρύνσεις που σχετίζονται με το ακίνητο.
Κόστη συμμόρφωσης και υποχρεώσεις που συνοδεύουν την ιδιοκτησία.
Άρα, αν θέλουμε να απαντήσουμε στο μεγαλύτερο ερώτημα —«ελαφρύνθηκε πραγματικά η κατοχή ακίνητης περιουσίας;»— δεν αρκεί ένας μόνο φόρος.
Χρειάζεται συνολικός λογαριασμός.
Και οι εταιρείες μάλλον δεν βλέπουν το ίδιο success story
Υπάρχει μάλιστα στον ίδιο πίνακα ένα στοιχείο που χαλάει αρκετά την πανηγυρική εικόνα.
Ο συνολικός ΕΝΦΙΑ των νομικών προσώπων ήταν:
450,80 εκατ. ευρώ το 2018.
Το 2026:
585,68 εκατ. ευρώ.
Αύξηση 29,92%.
Ναι, ο αριθμός των νομικών προσώπων που είναι υπόχρεα αυξήθηκε εντυπωσιακά κατά 43,39%.
Και ναι, ο μέσος φόρος ανά νομικό πρόσωπο μειώθηκε.
Όμως από την πλευρά των συνολικών φορολογικών εσόδων το κράτος εισπράττει από αυτή την κατηγορία σχεδόν 135 εκατ. ευρώ περισσότερα.
Άρα η συνολική εικόνα του ΕΝΦΙΑ δεν είναι απλώς «35% κάτω».
Είναι:
πολύ χαμηλότερη συνολική βεβαίωση στα φυσικά πρόσωπα,
αλλά σημαντικά υψηλότερη στα νομικά.
Ας κάνουμε μάλιστα την πρόσθεση
Το 2018 ο συνολικός ΕΝΦΙΑ φυσικών και νομικών προσώπων που εμφανίζεται στα στοιχεία ήταν περίπου:
3,093 δισ. ευρώ.
Το 2026 είναι περίπου:
2,297 δισ. ευρώ.
Άρα συνολικά η μείωση δεν είναι 35%.
Είναι περίπου 25,7%.
Και εδώ βρίσκεται ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πόσο διαφορετική εικόνα μπορεί να δώσει ο ίδιος πίνακας ανάλογα με το ποια γραμμή επιλέγουμε να προβάλλουμε.
Το 35,24% είναι σωστό για τη συνολική βεβαίωση των φυσικών προσώπων.
Δεν είναι η συνολική μείωση ολόκληρου του ΕΝΦΙΑ που βεβαιώνεται στη χώρα.
Η ουσιαστική ελάφρυνση δεν πρέπει να μηδενίζεται
Από την άλλη πλευρά, μια σοβαρή αποτίμηση δεν πρέπει να πέσει στην αντίθετη παγίδα.
Θα ήταν εξίσου λανθασμένο να ισχυριστεί κανείς ότι «δεν μειώθηκε ο ΕΝΦΙΑ».
Μειώθηκε. Και μειώθηκε σημαντικά για τα φυσικά πρόσωπα.
Οι παρεμβάσεις του 2019 και του 2022 είχαν πραγματικό δημοσιονομικό αποτέλεσμα.
Το κράτος βεβαιώνει σήμερα εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ λιγότερα στους ιδιώτες ιδιοκτήτες σε σχέση με το 2018.
Αυτό αποτελεί γεγονός και πρέπει να αναγνωρίζεται.
Η αποδόμηση ενός πολιτικού αφηγήματος δεν πρέπει να γίνεται με τη δημιουργία ενός άλλου, εξίσου επιλεκτικού αφηγήματος.
Το ζητούμενο είναι η ακρίβεια.
Το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό
Ίσως λοιπόν πρέπει να σταματήσουμε να συζητάμε εάν «ο ΕΝΦΙΑ μειώθηκε 35%».
Η απάντηση είναι:
Ναι, η συνολική βεβαίωση στα φυσικά πρόσωπα το 2026 είναι 35,24% χαμηλότερη από το 2018.
Το πραγματικό ερώτημα είναι τι ακριβώς σημαίνει αυτό.
Σημαίνει ότι κάθε ιδιοκτήτης πληρώνει 35% λιγότερα;
Όχι.
Σημαίνει ότι ο φόρος μειωνόταν κάθε χρόνο;
Όχι.
Σημαίνει ότι ολόκληρος ο ΕΝΦΙΑ φυσικών και νομικών προσώπων μειώθηκε 35%;
Όχι.
Σημαίνει ότι οι μειώσεις ήταν εικονικές;
Επίσης όχι.
Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η πολιτική επικοινωνία συναντά τη στατιστική.
Και εκεί πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί.
Ένας αριθμός μπορεί να είναι σωστός και το συμπέρασμα υπερβολικό
Το «35%» είναι ένας εξαιρετικός τίτλος.
Χωρά σε μια δήλωση.
Χωρά σε ένα τηλεοπτικό πάνελ.
Χωρά σε μια προεκλογική αφίσα.
Η πραγματική φορολογική πολιτική όμως δεν χωρά σε ένα ποσοστό.
Για να αξιολογήσουμε τι συνέβη στον ΕΝΦΙΑ από το 2018 μέχρι σήμερα πρέπει να κοιτάξουμε τον μέσο φόρο, τον αριθμό των υπόχρεων, τις αντικειμενικές αξίες, τις αλλαγές του 2019 και του 2022, τις ειδικές εκπτώσεις, τα φυσικά και τα νομικά πρόσωπα και, τελικά, το πραγματικό εκκαθαριστικό κάθε κατηγορίας ιδιοκτητών.
Και τότε η εικόνα γίνεται πιο σύνθετη.
Υπάρχει μια σημαντική φορολογική ελάφρυνση των φυσικών προσώπων που κανείς δεν χρειάζεται να αμφισβητήσει.
Υπάρχει όμως ταυτόχρονα και μια επικοινωνιακή υπεραπλούστευση όταν το 35,24% της συνολικής βεβαίωσης μιας συγκεκριμένης κατηγορίας παρουσιάζεται περίπου ως προσωπική μείωση 35% για κάθε ιδιοκτήτη.
Η οικονομική πολιτική αξίζει να κρίνεται με αριθμούς.
Αλλά με όλους τους αριθμούς. Όχι μόνο με εκείνον που κάνει τον καλύτερο τίτλο.
