Ένα νομικό προηγούμενο που φέρνει τα πάνω κάτω στον τομέα της φορολογίας κληρονομιών δημιουργεί η πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ). Με την υπ’ αριθμ. 358/2025 απόφασή του, το ανώτατο δικαστήριο αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται οι πρόσθετοι φόροι σε περιπτώσεις ανακριβών δηλώσεων — και το κάνει αναδρομικά, ακόμα και σε υποθέσεις που είχαν ήδη κλείσει με φύλλα ελέγχου!
Μέχρι πρότινος, όσοι υπέβαλλαν ελλιπείς ή ανακριβείς δηλώσεις κληρονομιάς αντιμετώπιζαν εξοντωτικά πρόστιμα που μπορούσαν να φτάσουν το 300% του αρχικού φόρου. Οι διατάξεις αυτές, που είχαν καθιερωθεί με τον νόμο 2523/1997, θεωρούνταν αυστηρές αλλά δικαιολογημένες. Ωστόσο, με τη μεταγενέστερη νομοθεσία και ειδικά με τον νόμο 3943/2011, αυτά τα ποσοστά μειώθηκαν δραστικά, φτάνοντας έως και το 120%. Το ερώτημα ήταν: ισχύει αυτή η μείωση και για παλαιότερες υποθέσεις; Η απάντηση ήρθε και είναι ναι.
Το χρονικό μίας (φορολογικής) ανατροπής
Η νέα νομολογία ξεκαθαρίζει ότι η ευνοϊκότερη μεταχείριση που προβλέπεται από τον νόμο 3943/2011 εφαρμόζεται και σε παλαιότερες περιπτώσεις, ακόμη κι αν έχουν ήδη εκδοθεί πράξεις προσδιορισμού φόρου. Δηλαδή, αν το κράτος σου επέβαλε πρόσθετο φόρο 200% ή 300% για ανακριβή δήλωση κληρονομιάς πριν την ισχύ του νέου νόμου, τότε — εφόσον προσφύγεις — μπορείς πλέον να διεκδικήσεις την εφαρμογή του μειωμένου 120%.
Αυτό δεν είναι απλώς ένα θέμα ποσοστών· πρόκειται για ζήτημα συνταγματικής τάξης, όπως επισημαίνει το ΣτΕ, το οποίο επικαλείται τις αρχές της ισότητας και της αναλογικότητας. Το σκεπτικό είναι απλό: δεν μπορείς να επιβάλλεις διαφορετικές ποινές για πανομοιότυπα παραπτώματα μόνο και μόνο επειδή συνέβησαν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές.
Παραδείγματα που τα λένε όλα
Για να γίνει πιο κατανοητό τι αλλάζει, ας δούμε μερικές ενδεικτικές περιπτώσεις:
-
Υπόθεση Α: Φορολογούμενος υποβάλλει το 2010 δήλωση κληρονομιάς αποκρύπτοντας ακίνητο αξίας 100.000 ευρώ. Το φύλλο ελέγχου εκδίδεται λίγες μέρες πριν τεθεί σε ισχύ ο νόμος 3943/2011. Με βάση το τότε πλαίσιο, θα του επιβαλλόταν πρόσθετος φόρος 200.000 ευρώ (200%). Πλέον, χάρη στη νέα απόφαση, η επιβάρυνση πέφτει στις 120.000 ευρώ, μείωση 80.000 ευρώ!
-
Υπόθεση Β: Άλλος φορολογούμενος καταθέτει εκπρόθεσμα ανακριβή δήλωση το 2012, με διαφορά φόρου 50.000 ευρώ. Το φύλλο ελέγχου εκδίδεται το 2013. Εφόσον τότε ήδη ίσχυε ο νόμος 3943/2011, ο πρόσθετος φόρος δεν ξεπερνά το 120%, δηλαδή 60.000 ευρώ αντί για τα 150.000 ευρώ που θα πλήρωνε με το προηγούμενο καθεστώς.
-
Υπόθεση Γ: Σε εκκρεμείς προσφυγές, όπου οι πράξεις επιβολής φόρου βασίστηκαν στο 300% του παλιού καθεστώτος, οι δικηγόροι επικαλούνται πλέον το ηπιότερο όριο. Και το ΣτΕ τους δικαιώνει, ανοίγοντας τον δρόμο για καταιγισμό επανακαθορισμών προστίμων.
Τι σημαίνει αυτό για τους πολίτες
Η σημασία της απόφασης είναι τεράστια, ειδικά για όσους βρίσκονται σε αντιδικία με τις φορολογικές αρχές ή έχουν παλαιές εκκρεμότητες. Δίνει τη δυνατότητα δικαστικής ανακούφισης, περιορίζοντας σημαντικά τις οικονομικές συνέπειες μιας ανακριβούς δήλωσης.
Επιπλέον, θέτει δεδικασμένο που θα επηρεάσει εκατοντάδες (αν όχι χιλιάδες) παρόμοιες υποθέσεις σε όλη τη χώρα, με πιθανές ανατροπές σε δικαστικές αποφάσεις ή διοικητικές πράξεις που είχαν βασιστεί στο παλιό καθεστώς.
Η στάση της Διοίκησης και το μέλλον
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι φορολογικές αρχές είχαν υποστηρίξει πως η νέα νομοθεσία δεν έπρεπε να εφαρμοστεί αναδρομικά, επικαλούμενες μεταβατικές διατάξεις. Το ΣτΕ όμως απέρριψε πλήρως αυτό το επιχείρημα, επισημαίνοντας πως δεν υπήρχε σαφής πρόβλεψη για απαγόρευση αναδρομικότητας και πως η εφαρμογή των ευμενέστερων διατάξεων αποτελεί συνταγματική επιταγή.
Με άλλα λόγια, η Διοίκηση καλείται πλέον να αναπροσαρμόσει τη στάση της, καθώς η νέα νομολογία δίνει σαφές προβάδισμα στα δικαιώματα των πολιτών έναντι της αυθαιρεσίας.
Συμπέρασμα: Ώρα για αναθεώρηση;
Η απόφαση του ΣτΕ σηματοδοτεί μια νέα εποχή στη φορολογία κληρονομιών και — ενδεχομένως — ένα πιο γενικό πλαίσιο προστασίας απέναντι στην αυστηρότητα του κράτους. Όσοι έχουν βρεθεί στο στόχαστρο για παλιές δηλώσεις καλούνται να αναθεωρήσουν τη στρατηγική τους. Το “παιχνίδι” δεν έχει τελειώσει· τώρα μόλις ξεκινά.
