Πότε ισχύει το μεγάλο αφορολόγητο, ποια λάθη ενεργοποιούν φόρο 10%, πώς υποβάλλεται η δήλωση στο myPROPERTY και τι προβλέπεται για ακίνητα, χρήματα και πρώτη κατοικία.
Ιδιαίτερα ευνοϊκό παραμένει το φορολογικό καθεστώς για τις γονικές παροχές και τις δωρεές μεταξύ στενών συγγενών, καθώς προβλέπεται αφορολόγητο όριο έως 800.000 ευρώ.
Η απαλλαγή, ωστόσο, δεν εφαρμόζεται χωρίς προϋποθέσεις σε κάθε μεταφορά περιουσίας ή χρημάτων. Ειδικά στις χρηματικές γονικές παροχές, ο τρόπος μεταφοράς είναι καθοριστικός: για να ισχύσει το αφορολόγητο, η συναλλαγή πρέπει να πραγματοποιείται αποδεδειγμένα μέσω χρηματοπιστωτικού ιδρύματος.
Εάν τα χρήματα δοθούν με μετρητά ή η μεταφορά δεν τεκμηριωθεί σωστά, μπορεί να επιβληθεί φόρος ακόμη και από το πρώτο ευρώ.
Ακολουθούν οι 15 βασικές ερωτήσεις και απαντήσεις για τις γονικές παροχές και τις δωρεές, σύμφωνα με τις οδηγίες της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων.
1. Πότε επιβάλλεται φόρος γονικής παροχής ή δωρεάς;
Φόρος επιβάλλεται όταν ένα περιουσιακό στοιχείο μεταβιβάζεται χωρίς αντάλλαγμα:
- με γονική παροχή προς φυσικό πρόσωπο,
- ή με δωρεά προς φυσικό ή νομικό πρόσωπο.
Στην έννοια της περιουσίας περιλαμβάνονται ακίνητα, χρηματικά ποσά, αυτοκίνητα, μετοχές, εταιρικά μερίδια, έργα τέχνης και άλλα κινητά περιουσιακά στοιχεία.
2. Σε ποια περιουσιακά στοιχεία εφαρμόζεται η φορολογία;
Η φορολογία δωρεών και γονικών παροχών καλύπτει:
- περιουσιακά στοιχεία οποιασδήποτε μορφής που βρίσκονται στην Ελλάδα,
- κινητά περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό που ανήκουν σε Έλληνα,
- κινητά στο εξωτερικό που ανήκουν σε αλλοδαπό και δωρίζονται σε ημεδαπό,
- καθώς και ορισμένες μεταβιβάσεις μεταξύ αλλοδαπών, όταν ο δικαιούχος κατοικεί στην Ελλάδα.
3. Ποιος υποβάλλει τη δήλωση;
Κατά κανόνα, στη διαδικασία συμμετέχουν και οι δύο συμβαλλόμενοι:
- ο δωρητής ή γονέας,
- και ο δωρεοδόχος ή το τέκνο.
Στις ψηφιακές δηλώσεις, το ένα μέρος συντάσσει ή υποβάλλει τη δήλωση και το άλλο την αποδέχεται ηλεκτρονικά.
4. Πού υποβάλλεται η δήλωση;
Οι περισσότερες δηλώσεις υποβάλλονται ψηφιακά μέσω της εφαρμογής myPROPERTY της ΑΑΔΕ.
Όταν μία περίπτωση δεν υποστηρίζεται από την πλατφόρμα, η δήλωση υποβάλλεται στην αρμόδια φορολογική υπηρεσία ή ηλεκτρονικά μέσα από την εφαρμογή «Τα Αιτήματά μου».
Η αρμοδιότητα καθορίζεται κατά κανόνα με βάση τη φορολογία εισοδήματος του προσώπου που αποκτά την περιουσία.
5. Ποια είναι η προθεσμία;
Εάν πρόκειται να συνταχθεί συμβολαιογραφικό έγγραφο, η δήλωση πρέπει να υποβληθεί πριν από την υπογραφή του συμβολαίου.
Όταν δεν συντάσσεται συμβόλαιο, η δήλωση υποβάλλεται μέσα σε έξι μήνες από την παράδοση του αντικειμένου της δωρεάς ή της γονικής παροχής.
Η εκπρόθεσμη δήλωση μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την επιβολή των προβλεπόμενων επιβαρύνσεων.
6. Πότε παρέχεται απαλλαγή για πρώτη κατοικία;
Για τη χορήγηση απαλλαγής πρώτης κατοικίας με γονική παροχή εξετάζεται, μεταξύ άλλων, εάν το τέκνο, ο ή η σύζυγός του και τα ανήλικα παιδιά τους διαθέτουν άλλη κατοικία ή οικοδομήσιμο οικόπεδο που καλύπτει τις στεγαστικές ανάγκες της οικογένειας.
Οι στεγαστικές ανάγκες θεωρούνται ότι καλύπτονται με ακίνητο συνολικής επιφάνειας:
- 70 τ.μ. για τον δικαιούχο,
- επιπλέον 25 τ.μ. για καθένα από τα δύο πρώτα παιδιά,
- επιπλέον 30 τ.μ. για το τρίτο και κάθε επόμενο παιδί,
- επιπλέον 45 τ.μ. για κάθε προστατευόμενο παιδί με αναπηρία τουλάχιστον 67%.
Το ακίνητο πρέπει να αποκτάται κατά πλήρη κυριότητα και να παραμείνει στην ιδιοκτησία του τέκνου για τουλάχιστον πέντε χρόνια.
7. Ποια είναι τα όρια απαλλαγής πρώτης κατοικίας;
Η απαλλαγή προβλέπεται για αξία κατοικίας:
- έως 200.000 ευρώ για άγαμο,
- έως 250.000 ευρώ για έγγαμο.
Το όριο αυξάνεται κατά 25.000 ευρώ για καθένα από τα δύο πρώτα παιδιά και κατά 30.000 ευρώ για το τρίτο και κάθε επόμενο παιδί.
Μπορεί να περιλαμβάνεται η αξία μίας θέσης στάθμευσης και μίας αποθήκης, επιφάνειας έως 20 τ.μ. η καθεμία, εφόσον βρίσκονται στο ίδιο ακίνητο και αποκτώνται ταυτόχρονα.
Για οικόπεδο προβλέπεται απαλλαγή:
- έως 50.000 ευρώ για άγαμο,
- έως 100.000 ευρώ για έγγαμο,
με τις αντίστοιχες προσαυξήσεις λόγω τέκνων.
8. Σε πόσες δόσεις πληρώνεται ο φόρος;
Ο φόρος που προκύπτει από αρχική ή εμπρόθεσμη τροποποιητική δήλωση καταβάλλεται κατά κανόνα σε 12 ίσες διμηνιαίες δόσεις.
Κάθε δόση, πλην της τελευταίας, δεν μπορεί να είναι μικρότερη από 500 ευρώ.
Για χρηματικές δωρεές, γονικές παροχές χρημάτων και ορισμένες μεταβιβάσεις κινητών, ο φόρος καταβάλλεται κατά κανόνα μέσα σε τρεις ημέρες από την υποβολή της δήλωσης ή την έκδοση της πράξης προσδιορισμού.
9. Πώς καθορίζεται ο φόρος;
Το ύψος του φόρου εξαρτάται από τη συγγενική σχέση μεταξύ δωρητή και δικαιούχου. Οι φορολογούμενοι κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες.
Στην Α΄ κατηγορία περιλαμβάνονται:
- σύζυγοι και μέρη συμφώνου συμβίωσης,
- παιδιά,
- εγγόνια,
- γονείς.
Στη Β΄ κατηγορία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων:
- αδέλφια,
- ανίψια,
- παππούδες και γιαγιάδες,
- πεθεροί,
- γαμπροί και νύφες,
- παιδιά από προηγούμενο γάμο του συζύγου.
Στη Γ΄ κατηγορία υπάγονται οι πιο μακρινοί συγγενείς και τα πρόσωπα χωρίς συγγενική σχέση.
10. Πότε ισχύει το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ;
Για δωρεές και γονικές παροχές προς πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας εφαρμόζεται αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ.
Για την αξία που υπερβαίνει τις 800.000 ευρώ επιβάλλεται φόρος με συντελεστή 10%.
Το όριο αφορά τις μεταβιβάσεις μεταξύ των ίδιων προσώπων και πρέπει να συνυπολογίζονται οι γονικές παροχές ή δωρεές που πραγματοποιήθηκαν από την 1η Οκτωβρίου 2021 και μετά.
Παράδειγμα: εάν ένας γονέας έχει μεταβιβάσει στο ίδιο παιδί περιουσία αξίας 500.000 ευρώ μετά την 1η Οκτωβρίου 2021, το υπόλοιπο διαθέσιμο αφορολόγητο μεταξύ των δύο προσώπων είναι 300.000 ευρώ.
11. Ποια περιουσιακά στοιχεία καλύπτονται;
Το αφορολόγητο εφαρμόζεται σε περιουσία κάθε μορφής, όπως:
- ακίνητα,
- αυτοκίνητα,
- μετοχές και εταιρικά μερίδια,
- κινητές αξίες,
- χρηματικά ποσά.
Στις χρηματικές παροχές, όμως, απαιτείται αποδεδειγμένη μεταφορά μέσω τράπεζας ή άλλου χρηματοπιστωτικού ιδρύματος.
Τις βασικές προϋποθέσεις περιγράφει και η επίσημη ενημέρωση της ΑΑΔΕ για τη φορολογία δωρεών και γονικών παροχών.
12. Τι συμβαίνει εάν τα χρήματα δοθούν με μετρητά;
Εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες φορολογικές παγίδες.
Εάν η χρηματική δωρεά ή γονική παροχή δεν πραγματοποιηθεί μέσω χρηματοπιστωτικού ιδρύματος, δεν εφαρμόζεται το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ.
Στην περίπτωση αυτή επιβάλλεται αυτοτελής φόρος:
- 10% για πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας,
- 20% για πρόσωπα της Β΄ κατηγορίας,
- 40% για πρόσωπα της Γ΄ κατηγορίας.
Για τον λόγο αυτό, η παράδοση μετρητών «στο χέρι» μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική φορολογική επιβάρυνση.
13. Συνυπολογίζονται οι παλαιότερες γονικές παροχές;
Οι γονικές παροχές και δωρεές που πραγματοποιήθηκαν έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2021 δεν συνυπολογίζονται στο νέο αφορολόγητο των 800.000 ευρώ.
Αντίθετα, οι μεταβιβάσεις που πραγματοποιούνται από την 1η Οκτωβρίου 2021 και μετά συνυπολογίζονται μεταξύ των ίδιων προσώπων.
Επομένως, πριν από μία νέα μεταβίβαση πρέπει να ελέγχεται εάν έχει χρησιμοποιηθεί ήδη μέρος του αφορολόγητου.
14. Πώς γίνεται η δήλωση όταν υπάρχει συμβόλαιο;
Οι αρχικές εμπρόθεσμες δηλώσεις για γονικές παροχές ή δωρεές που απαιτούν συμβολαιογραφικό έγγραφο υποβάλλονται ψηφιακά μέσω του myPROPERTY, εφόσον αφορούν τις περιπτώσεις που υποστηρίζει η εφαρμογή.
Σε αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων:
- ακίνητα σε περιοχές αντικειμενικού προσδιορισμού,
- αυτοκίνητα, μετοχές και άλλα κινητά περιουσιακά στοιχεία,
- χρηματικά ποσά προς πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας.
Η δήλωση πρέπει να προηγηθεί της σύνταξης του συμβολαίου.
15. Πώς δηλώνεται η γονική παροχή χωρίς συμβόλαιο;
Μέσω του myPROPERTY υποβάλλονται και δηλώσεις για μεταβιβάσεις χρημάτων ή κινητών περιουσιακών στοιχείων χωρίς συμβόλαιο, εφόσον η συγκεκριμένη περίπτωση υποστηρίζεται ψηφιακά.
Για τις τραπεζικές μεταφορές απαιτείται το σχετικό παραστατικό, από το οποίο πρέπει να προκύπτουν:
- ο λογαριασμός προέλευσης,
- ο λογαριασμός προορισμού,
- τα στοιχεία των συμβαλλομένων,
- το ποσό και η ημερομηνία της συναλλαγής.
Στις περιπτώσεις που δεν καλύπτονται από το myPROPERTY, η δήλωση υποβάλλεται μέσω της εφαρμογής «Τα Αιτήματά μου» ή στην αρμόδια υπηρεσία.
Οι φορολογικές κλίμακες για Β΄ και Γ΄ κατηγορία
Για δωρεές ακινήτων και άλλων, πλην χρημάτων, περιουσιακών στοιχείων ισχύουν οι ακόλουθες κλίμακες:
| Κατηγορία | Αφορολόγητο | Επόμενο κλιμάκιο | Επόμενο κλιμάκιο | Υπερβάλλον |
|---|---|---|---|---|
| Β΄ | 30.000 € | 5% για 70.000 € | 10% για 200.000 € | 20% |
| Γ΄ | 6.000 € | 20% για 66.000 € | 30% για 195.000 € | 40% |
Οι παραπάνω κλίμακες δεν πρέπει να συγχέονται με τις χρηματικές δωρεές, στις οποίες μπορεί να εφαρμόζονται οι αυτοτελείς συντελεστές 10%, 20% και 40%.
Τα βασικά λάθη που κοστίζουν
Οι φορολογούμενοι πρέπει να προσέξουν ιδιαίτερα:
- τη μεταφορά χρημάτων με μετρητά αντί μέσω τράπεζας,
- την απουσία δήλωσης στο myPROPERTY,
- την εκπρόθεσμη υποβολή,
- την έλλειψη τραπεζικών αποδεικτικών,
- τις διαδοχικές μεταφορές μέσω τρίτων προσώπων,
- τον μη συνυπολογισμό παροχών που έγιναν μετά την 1η Οκτωβρίου 2021.
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ είναι ιδιαίτερα υψηλό, δεν λειτουργεί όμως αυτόματα. Η σωστή δήλωση, η τεκμηρίωση της συναλλαγής και, στις χρηματικές παροχές, η χρήση του τραπεζικού συστήματος αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για να αποφευχθούν φόροι και μελλοντικοί έλεγχοι.
