IRIS: Ο φόβος της εφορίας και το χαρτζιλίκι της γιαγιάς – Τι ισχύει πραγματικά για τις μεταφορές χρημάτων

Η ανησυχία για το ενδεχόμενο φορολογικού ελέγχου στις μεταφορές χρημάτων μέσω IRIS έχει προκαλέσει συζητήσεις γύρω από μια καθημερινή συνήθεια: την αποστολή μικρών ποσών μεταξύ συγγενών, φίλων και γνωστών. Το ερώτημα που απασχολεί πολλούς είναι απλό: μπορεί ένα χαρτζιλίκι, ένα κέρασμα ή η επιστροφή χρημάτων σε έναν φίλο να θεωρηθεί φορολογητέο εισόδημα;

Η συζήτηση επικεντρώνεται στην υπηρεσία IRIS P2P, η οποία επιτρέπει την άμεση μεταφορά χρημάτων από ιδιώτη σε ιδιώτη, χωρίς να απαιτείται η καταχώριση του αριθμού IBAN του παραλήπτη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν τεθεί στη δημόσια συζήτηση, παρατηρείται υποχώρηση στις συγκεκριμένες συναλλαγές, η οποία αποδίδεται σε ανησυχίες για τον φορολογικό τους χειρισμό. Ωστόσο, η έκταση της μείωσης και η σύνδεσή της με τον φόβο φορολόγησης χρειάζονται επιβεβαίωση από αναλυτικά στοιχεία συναλλαγών.

Το σημαντικότερο είναι να διευκρινιστεί τι προβλέπεται πραγματικά για τις μεταφορές μεταξύ ιδιωτών.

Το IRIS δεν μετατρέπει αυτομάτως μια μεταφορά σε εισόδημα

Η βασική αρχή είναι ότι η μεταφορά χρημάτων μέσω IRIS δεν αποτελεί από μόνη της φορολογητέο εισόδημα.

Όταν δύο φίλοι μοιράζονται τον λογαριασμό ενός εστιατορίου και ο ένας επιστρέφει στον άλλο το ποσό που του αναλογεί, η συναλλαγή δεν δημιουργεί αυτομάτως νέο εισόδημα.

Το ίδιο ισχύει για την επιστροφή χρημάτων που είχαν προηγουμένως δανειστεί ή για τη συμμετοχή σε μια κοινή δαπάνη.

Η φορολογική αντιμετώπιση εξαρτάται από την πραγματική αιτία της μεταφοράς και όχι από το γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκε η εφαρμογή IRIS.

Υπάρχουν, ωστόσο, περιπτώσεις στις οποίες μια μεταφορά μεταξύ ιδιωτών μπορεί να συνδέεται με δωρεά, γονική παροχή ή άλλη φορολογικά σημαντική συναλλαγή. Για αυτές ισχύουν οι αντίστοιχοι κανόνες και ενδεχόμενες υποχρεώσεις δήλωσης.

Τι συμβαίνει με το χαρτζιλίκι της γιαγιάς

Το παράδειγμα του χαρτζιλικιού από τη γιαγιά στο εγγόνι χρησιμοποιείται συχνά στη δημόσια συζήτηση για το IRIS.

Εδώ χρειάζεται μια ουσιαστική διάκριση.

Το ποσό που δίνεται ως οικογενειακή οικονομική ενίσχυση δεν αποτελεί αυτομάτως εισόδημα από εργασία ή επιχειρηματική δραστηριότητα.

Μπορεί, όμως, ανάλογα με τη φύση και το ύψος του ποσού, να εμπίπτει στις διατάξεις για τις χρηματικές δωρεές.

Συνεπώς, δεν είναι ακριβές να υποστηρίζεται ότι κάθε χρηματική μεταφορά μεταξύ συγγενών είναι ανεξαιρέτως αφορολόγητη.

Αυτό που ισχύει είναι ότι δεν επιβάλλεται φόρος απλώς επειδή τα χρήματα μεταφέρθηκαν μέσω IRIS.

Άλλο οι ιδιωτικές μεταφορές και άλλο οι επαγγελματικές εισπράξεις

Η διάκριση μεταξύ ιδιωτικής και επαγγελματικής συναλλαγής είναι καθοριστική.

Το IRIS P2P χρησιμοποιείται για μεταφορές μεταξύ φυσικών προσώπων, ενώ οι πληρωμές προς επιχειρήσεις και επαγγελματίες εντάσσονται σε διαφορετικές κατηγορίες συναλλαγών.

Όταν μια μεταφορά χρημάτων αποτελεί πραγματικά αμοιβή για εργασία, παροχή υπηρεσίας ή πώληση αγαθού στο πλαίσιο επιχειρηματικής δραστηριότητας, εφαρμόζονται οι αντίστοιχες φορολογικές υποχρεώσεις.

Η χρήση ενός προσωπικού λογαριασμού ή της υπηρεσίας P2P δεν αλλάζει τον πραγματικό χαρακτήρα μιας επαγγελματικής είσπραξης.

Αντίστοιχα, η απλή μεταφορά χρημάτων μεταξύ δύο ιδιωτών δεν σημαίνει ότι πραγματοποιήθηκε εμπορική συναλλαγή.

Τι γνωρίζει η ΑΑΔΕ για τις συναλλαγές

Ένα από τα βασικά σημεία της συζήτησης αφορά την πρόσβαση της φορολογικής διοίκησης στα στοιχεία των συναλλαγών.

Οι μεταφορές IRIS P2P δεν ταυτίζονται με τις ηλεκτρονικές πληρωμές για αγορές αγαθών και υπηρεσιών, οι οποίες λαμβάνονται υπόψη για την κάλυψη των απαιτούμενων ηλεκτρονικών δαπανών.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι τραπεζικές μεταφορές μεταξύ ιδιωτών είναι αόρατες για τις φορολογικές αρχές.

Στο πλαίσιο των νόμιμων διαδικασιών ελέγχου, η ΑΑΔΕ μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε τραπεζικά στοιχεία και να εξετάσει την προέλευση και την αιτία χρηματικών κινήσεων.

Επομένως, πρέπει να διαχωρίζεται η μη αυτόματη καταχώριση μιας ιδιωτικής μεταφοράς ως ηλεκτρονικής καταναλωτικής δαπάνης από τη δυνατότητα φορολογικού ελέγχου.

Η σημασία της αιτιολογίας της μεταφοράς

Η αιτιολογία που συνοδεύει μια μεταφορά χρημάτων μπορεί να βοηθήσει τον αποστολέα και τον παραλήπτη να αναγνωρίσουν ευκολότερα τον σκοπό της.

Ωστόσο, μια περιγραφή όπως «χαρτζιλίκι», «φαγητό» ή «επιστροφή χρημάτων» δεν καθορίζει από μόνη της τον φορολογικό χαρακτηρισμό της συναλλαγής.

Αυτός προκύπτει από τα πραγματικά περιστατικά και, όπου απαιτείται, από τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία.

Η αναγραφή μιας αιτιολογίας δεν μετατρέπει μια φορολογητέα πληρωμή σε αφορολόγητη, όπως και η απουσία αιτιολογίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει αδήλωτο εισόδημα.

Η ανάγκη για ξεκάθαρη ενημέρωση

Η συζήτηση γύρω από τις μεταφορές IRIS αναδεικνύει την ανάγκη οι πολίτες να γνωρίζουν με σαφήνεια ποιες συναλλαγές δημιουργούν φορολογικές υποχρεώσεις και ποιες όχι.

Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για καθημερινές μεταφορές μικρών ποσών, η σύγχυση ανάμεσα στο εισόδημα, τη δωρεά, την επιστροφή χρημάτων και την επαγγελματική αμοιβή μπορεί να προκαλέσει αδικαιολόγητη ανησυχία.

Η ΑΑΔΕ και οι αρμόδιοι φορείς μπορούν να συμβάλουν στην αποσαφήνιση του πλαισίου με συγκεκριμένα παραδείγματα, κατανοητές οδηγίες και σαφή διάκριση ανάμεσα στις διαφορετικές κατηγορίες συναλλαγών.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το IRIS αποτελεί τρόπο μεταφοράς χρημάτων και όχι αυτοτελή φορολογική κατηγορία. Η φορολόγηση, όπου προβλέπεται, εξαρτάται από το γιατί μεταφέρονται τα χρήματα και όχι από την εφαρμογή που χρησιμοποιείται.