Η ακρίβεια επιστρέφει με ακόμη μεγαλύτερη ένταση στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης και αυτή τη φορά το πρόβλημα βρίσκεται κυριολεκτικά στην αντλία.
Με τις τιμές των καυσίμων να πιέζουν νοικοκυριά και επαγγελματίες πριν ακόμη ξεκινήσει ουσιαστικά ο χειμώνας, η κυβέρνηση ετοιμάζεται να παρουσιάσει νέο πλαίσιο παρεμβάσεων. Το ερώτημα, όμως, είναι εάν πρόκειται για μέτρα που αντιμετωπίζουν την αιτία του προβλήματος ή για ακόμη έναν γύρο προσωρινών παρεμβάσεων.
Η κυβέρνηση έχει προαναγγείλει ανακοινώσεις για τα καύσιμα κίνησης στις 30 Σεπτεμβρίου, ενώ στις 14 Οκτωβρίου θα ακολουθήσουν οι ανακοινώσεις για το πετρέλαιο θέρμανσης, μία ημέρα πριν αρχίσει η διάθεσή του.
Και εδώ ακριβώς αρχίζει η μεγάλη πολιτική συζήτηση.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσο θα κοστίζει η βενζίνη αύριο
Η κυβέρνηση επιχειρεί να αντιμετωπίσει μια έκτακτη ενεργειακή πίεση. Όμως για τον πολίτη το ζήτημα είναι ευρύτερο.
Όταν ένα μεγάλο τμήμα της τιμής που πληρώνεται στην αντλία συνδέεται με φόρους, το ερώτημα είναι γιατί η συζήτηση περιορίζεται κυρίως σε προσωρινές ενισχύσεις, εμπορικές εκπτώσεις ή άλλα μέτρα ανακούφισης και όχι σε μια μονιμότερη φορολογική παρέμβαση.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης υποστήριξε ότι η κυβέρνηση επιθυμεί τη μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, αλλά έθεσε δύο περιορισμούς: το δημοσιονομικό κόστος –αναφέροντας έσοδα περίπου 4 δισ. ευρώ ετησίως από τον ΕΦΚ– και την ανάγκη ευρωπαϊκής εξαίρεσης λόγω των ορίων δαπανών.
Αυτή είναι η κυβερνητική θέση.
Υπάρχει, όμως, και ένα στοιχείο που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο.
700 ευρώ ο ελληνικός ΕΦΚ – 359 ευρώ το ευρωπαϊκό ελάχιστο
Τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών είναι αποκαλυπτικά.
Ο εθνικός συντελεστής ΕΦΚ για την αμόλυβδη βενζίνη στην Ελλάδα βρίσκεται στα 700 ευρώ ανά 1.000 λίτρα.
Ο ελάχιστος συντελεστής που προβλέπεται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι 359 ευρώ ανά 1.000 λίτρα.
Στο πετρέλαιο κίνησης, ο ελληνικός ΕΦΚ είναι 410 ευρώ ανά 1.000 λίτρα, έναντι ευρωπαϊκού ελάχιστου 330 ευρώ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η κυβέρνηση μπορεί αυτομάτως και χωρίς δημοσιονομικές συνέπειες να κατεβάσει αύριο τον φόρο στο ευρωπαϊκό κατώτατο επίπεδο.
Σημαίνει, όμως, κάτι πολύ συγκεκριμένο: ο ελληνικός ΕΦΚ στη βενζίνη βρίσκεται σημαντικά πάνω από το ελάχιστο ευρωπαϊκό επίπεδο.
Επομένως, το πραγματικό ερώτημα δεν μπορεί να εξαντλείται στο «μας αφήνει ή δεν μας αφήνει η Ευρώπη».
Το ερώτημα είναι πόσο δημοσιονομικό χώρο είναι διατεθειμένη να διαθέσει η κυβέρνηση για μια μείωση της φορολογίας στα καύσιμα και ποιες προτεραιότητες επιλέγει.
Η ακρίβεια ξαναχτυπά την πόρτα
Και όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο κατά την οποία οι πληθωριστικές πιέσεις παραμένουν ισχυρές.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, ο εναρμονισμένος πληθωρισμός στην Ελλάδα διαμορφώθηκε τον Αύγουστο του 2026 στο 3,7%, έναντι 2,7% τον Ιούλιο.
Στην Ευρωζώνη ο αντίστοιχος δείκτης ήταν 3,2%.
Η ενέργεια αποτέλεσε μάλιστα έναν από τους σημαντικούς παράγοντες που τροφοδότησαν τον πληθωρισμό σε επίπεδο Ευρωζώνης.
Για το νοικοκυριό, βέβαια, οι στατιστικές έχουν μικρότερη σημασία από το τελικό ποσό που μένει στο πορτοφόλι.
Βενζίνη, πετρέλαιο, ηλεκτρικό ρεύμα, τρόφιμα και στέγαση δημιουργούν σωρευτική πίεση.
Και όσο πλησιάζει ο χειμώνας, η πίεση αυτή γίνεται πολιτικά πολύ πιο δύσκολη στη διαχείρισή της.
Γιατί πάλι προσωρινές παρεμβάσεις;
Εδώ βρίσκεται και η ουσία της κριτικής που δέχεται η κυβέρνηση.
Οι προσωρινές εκπτώσεις ή ενισχύσεις μπορεί πράγματι να αφαιρέσουν κάποια λεπτά από την τιμή στην αντλία.
Δεν αλλάζουν, όμως, τη φορολογική δομή της τιμής.
Δεν αποτελούν μόνιμη απάντηση στο ενεργειακό κόστος.
Και κυρίως δεν απαντούν στο ερώτημα γιατί, όταν η τιμή του καυσίμου εκτοξεύεται, το κράτος εξακολουθεί να διατηρεί έναν ΕΦΚ στη βενζίνη που απέχει σημαντικά προς τα πάνω από το ελάχιστο ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η κυβέρνηση αντιτείνει ότι μία ουσιαστική μείωση έχει μεγάλο δημοσιονομικό κόστος και ότι πρέπει να τηρηθούν οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες.
Αυτό είναι ένα υπαρκτό επιχείρημα.
Δεν ακυρώνει, όμως, τη συζήτηση για την πολιτική επιλογή.
Διότι κάθε προϋπολογισμός είναι τελικά μια άσκηση προτεραιοτήτων.
Και τα διυλιστήρια;
Υπάρχει και μία δεύτερη μεγάλη συζήτηση: η συμμετοχή των εταιρειών του κλάδου στο κόστος αντιμετώπισης της κρίσης.
Η κυβέρνηση περιμένει να διαμορφωθεί η εικόνα των εμπορικών παρεμβάσεων από τις ίδιες τις εταιρείες, όπως έχει δηλώσει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος.
Ακριβώς εδώ, όμως, προκύπτει το πολιτικό ερώτημα:
Γιατί το βάρος να αντιμετωπίζεται πρωτίστως μέσα από εκπτώσεις και προσωρινές συμφωνίες και όχι μέσα από μια συνολική συζήτηση για φορολογία, ανταγωνισμό, περιθώρια κέρδους και τη λειτουργία της αγοράς καυσίμων;
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς ότι «θα βοηθήσουν και οι εταιρείες».
Ο καταναλωτής χρειάζεται να γνωρίζει ποιος κερδίζει, ποιος φορολογείται, πόσο εισπράττει το κράτος και ποιο μέρος του κόστους τελικά επιστρέφει ως πραγματική ελάφρυνση στην αντλία.
Η αντλία γίνεται πολιτικό πρόβλημα
Το Μέγαρο Μαξίμου γνωρίζει ότι το ζήτημα των καυσίμων δεν είναι μια ακόμη οικονομική είδηση.
Είναι θέμα που ο πολίτης συναντά καθημερινά.
Στην οθόνη του πρατηρίου.
Στο κόστος μετακίνησης προς τη δουλειά.
Στα έξοδα μιας μικρής επιχείρησης.
Στο κόστος μεταφοράς προϊόντων.
Και σε λίγες εβδομάδες, στη θέρμανση του σπιτιού.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για τον ΕΦΚ έχει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα.
Η κυβέρνηση μπορεί να επικαλείται –και πράγματι επικαλείται– τους δημοσιονομικούς περιορισμούς.
Αλλά ταυτόχρονα πρέπει να απαντήσει σε ένα πολύ απλό ερώτημα:
Αφού ο ΕΦΚ της αμόλυβδης βρίσκεται στα 700 ευρώ ανά 1.000 λίτρα όταν το ευρωπαϊκό ελάχιστο είναι 359 ευρώ, ποιο ακριβώς περιθώριο μείωσης υπάρχει και πόσο από αυτό είναι διατεθειμένη πραγματικά να χρησιμοποιήσει;
Αυτή είναι η συζήτηση που δύσκολα μπορεί πλέον να κρυφτεί πίσω από επιδόματα και προσωρινές εκπτώσεις.
Γιατί όταν η ακρίβεια περνά κάθε εβδομάδα από την αντλία, τα «μπαλώματα» μπορεί να αγοράζουν χρόνο.
Δεν αποτελούν από μόνα τους λύση.
