Αντίστροφα μετρά πλέον ο χρόνος για χιλιάδες πολίτες που κατέχουν εδώ και δεκαετίες ακίνητα του Δημοσίου και θέλουν να αποκτήσουν νόμιμα την κυριότητά τους. Η προθεσμία για την υποβολή αιτήσεων εξαγοράς εκπνέει στις 11 Σεπτεμβρίου 2026, με το ισχύον πλαίσιο να προβλέπει σημαντικές μειώσεις στο τίμημα, οι οποίες σε ειδικές περιπτώσεις φτάνουν έως και το 80%.
Η διαδικασία αφορά τα λεγόμενα διακατεχόμενα ή καταπατημένα ακίνητα του Δημοσίου και θεσπίστηκε προκειμένου να αντιμετωπιστούν χρόνιες ιδιοκτησιακές εκκρεμότητες που σε αρκετές περιπτώσεις εκτείνονται για πολλές δεκαετίες.
Η κυβέρνηση είχε ήδη παρατείνει κατά ένα έτος την προθεσμία, ορίζοντας ως καταληκτική ημερομηνία για ολόκληρη τη χώρα την 11η Σεπτεμβρίου 2026. Μάλιστα, στην επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών επισημαίνεται ότι η ημερομηνία αυτή είναι καταληκτική και ότι δεν προβλέπεται από τον νόμο δυνατότητα νέας παράτασης.
Ποιοι μπορούν να κάνουν αίτηση
Το γεγονός ότι κάποιος χρησιμοποιεί επί χρόνια ένα δημόσιο ακίνητο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μπορεί να το εξαγοράσει.
Η νομοθεσία θέτει συγκεκριμένες προϋποθέσεις ως προς τον χρόνο κατοχής και τη χρήση του ακινήτου.
Βασική προϋπόθεση αποτελεί η αδιάλειπτη κατοχή από τον ίδιο τον ενδιαφερόμενο ή τους δικαιοπαρόχους του για τουλάχιστον:
30 χρόνια όταν υπάρχει τίτλος ή 40 χρόνια όταν δεν υπάρχει τίτλος.
Στη δεύτερη περίπτωση απαιτείται επιπλέον το ακίνητο να χρησιμοποιείται ως κύρια κατοικία ή βοηθητικός χώρος αυτής ή για την άσκηση τουριστικής, βιοτεχνικής, βιομηχανικής, εμπορικής ή αγροτικής δραστηριότητας.
Παράλληλα, απαιτείται να έχει δηλωθεί το ακίνητο στο Ε9 για τουλάχιστον τα πέντε χρόνια που προηγούνται της αίτησης.
Σημαντικό είναι επίσης ότι αίτηση μπορεί να υποβληθεί και για ακίνητο στο οποίο δεν υπάρχει κτίσμα.
Πώς υπολογίζεται το τίμημα
Η αφετηρία για τον υπολογισμό του τιμήματος είναι η αντικειμενική αξία του ακινήτου.
Από εκεί και πέρα, όμως, το τελικό ποσό μπορεί να μειωθεί σημαντικά ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της υπόθεσης και τις ειδικές προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος.
Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι ειδικές μειώσεις που συνδέονται με περιπτώσεις στις οποίες έχει ήδη υπάρξει αμφισβήτηση της κυριότητας του Δημοσίου.
Προβλέπεται, μεταξύ άλλων, έκπτωση 50% όταν ο αιτών έχει αναγνωριστεί από πρωτοβάθμιο δικαστήριο ως κύριος του ακινήτου ή έχει αναγραφεί ως κύριος στις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές και συντρέχουν οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η μείωση μπορεί να φτάσει στο 70% σε συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες ο ενδιαφερόμενος έχει ασκήσει ένδικο μέσο κατά δικαστικής απόφασης σχετικά με την αναγνώριση της κυριότητας του ακινήτου έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022.
Πότε το «κούρεμα» φτάνει στο 80%
Η μεγαλύτερη προβλεπόμενη μείωση αφορά μια πολύ ειδική κατηγορία ακινήτων.
Όταν το ακίνητο καλύπτει τις στεγαστικές ανάγκες του αιτούντος ή του αρχικού δικαιοπαρόχου και προέρχεται από μαζική εγκατάσταση πληθυσμιακών ομάδων πριν από το 1964, το τίμημα μπορεί να περιοριστεί στο 20% της αντικειμενικής αξίας.
Πρακτικά αυτό αντιστοιχεί σε «κούρεμα» 80%.
Επομένως, η έκπτωση 80% δεν αποτελεί γενικό κανόνα για όλους όσοι υποβάλλουν αίτηση. Αφορά συγκεκριμένες περιπτώσεις που πρέπει να πληρούν τις προϋποθέσεις του νόμου.
Έως 60 άτοκες δόσεις
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο του πλαισίου είναι ο τρόπος καταβολής του τιμήματος.
Οι δικαιούχοι μπορούν να επιλέξουν την αποπληρωμή του ποσού σε έως 60 άτοκες μηνιαίες δόσεις, γεγονός που μπορεί να διευκολύνει σημαντικά όσους δεν έχουν τη δυνατότητα άμεσης καταβολής ολόκληρου του ποσού.
Για όσους επιλέξουν εφάπαξ εξόφληση προβλέπεται επιπλέον μείωση του τιμήματος, γεγονός που καθιστά αναγκαίο να εξετάζεται συνολικά το οικονομικό όφελος πριν ληφθεί η τελική απόφαση.
Η διαδικασία δεν είναι απλή
Παρά τα οικονομικά κίνητρα, η εξαγορά ενός δημόσιου ακινήτου δεν αποτελεί μια τυπική διαδικασία λίγων λεπτών.
Ο ενδιαφερόμενος πρέπει να συγκεντρώσει σειρά στοιχείων που αποδεικνύουν τόσο την κατοχή όσο και τα χαρακτηριστικά του ακινήτου και στη συνέχεια η αίτηση περνά από έλεγχο των αρμόδιων υπηρεσιών.
Μεταξύ των στοιχείων που μπορεί να απαιτηθούν περιλαμβάνονται τίτλοι και αποδεικτικά κατοχής, τοπογραφικά στοιχεία, φορολογικά δεδομένα και δηλώσεις Ε9, καθώς και στοιχεία που αφορούν τη χρήση και την ταυτοποίηση του ακινήτου.
Το Δημόσιο διατηρεί παράλληλα τη δυνατότητα να εξαιρέσει συγκεκριμένες περιοχές ή ακίνητα από την εξαγορά για λόγους δημοσίου συμφέροντος.
Γιατί αρκετοί ιδιώτες διστάζουν
Παρά τις σημαντικές εκπτώσεις, η απόφαση εξαγοράς δεν είναι αυτονόητη για κάθε ενδιαφερόμενο.
Σε αρκετές περιπτώσεις το τελικό τίμημα εξακολουθεί να είναι σημαντικό, ενώ η συγκέντρωση των απαιτούμενων δικαιολογητικών και η τεκμηρίωση της πολυετούς κατοχής μπορούν να αποδειχθούν σύνθετες.
Υπάρχουν επίσης υποθέσεις στις οποίες οι ιδιώτες θεωρούν ότι διαθέτουν ισχυρά στοιχεία κυριότητας και προτιμούν τη δικαστική οδό αντί να καταβάλουν τίμημα στο Δημόσιο.
Γι’ αυτό και κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται χωριστά. Η πολυετής κατοχή, η ύπαρξη τίτλων, οι κτηματολογικές εγγραφές, η χρήση του ακινήτου και το ιστορικό της ιδιοκτησίας μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά τόσο τη δυνατότητα εξαγοράς όσο και το τελικό κόστος.
Η 11η Σεπτεμβρίου είναι πλέον η κρίσιμη ημερομηνία
Για όσους θεωρούν ότι πληρούν τις προϋποθέσεις, το σημαντικότερο αυτή τη στιγμή είναι ο χρόνος.
Η διαδικασία αιτήσεων ξεκίνησε το 2024 σε δύο φάσεις και στη συνέχεια δόθηκε παράταση για ολόκληρη τη χώρα έως τις 11 Σεπτεμβρίου 2026. Το Υπουργείο Οικονομικών έχει χαρακτηρίσει ρητά την ημερομηνία αυτή καταληκτική.
Αυτό σημαίνει ότι οι ενδιαφερόμενοι που έχουν αφήσει την υπόθεση για την τελευταία στιγμή θα πρέπει να ελέγξουν άμεσα εάν πληρούν τις προϋποθέσεις και εάν διαθέτουν τα απαιτούμενα στοιχεία για την αίτησή τους.
Το μεγάλο δέλεαρ είναι σαφές: νομιμοποίηση της κυριότητας ενός ακινήτου που βρίσκεται επί δεκαετίες σε ιδιοκτησιακή εκκρεμότητα, με δυνατότητα σημαντικής μείωσης του τιμήματος και αποπληρωμής σε πολλές δόσεις.
Από την άλλη πλευρά, οι αυστηρές προϋποθέσεις σημαίνουν ότι δεν μπορούν όλοι οι κάτοχοι δημόσιων εκτάσεων να ενταχθούν στη ρύθμιση.
Για όσους όμως μπορούν, η 11η Σεπτεμβρίου 2026 αποτελεί πλέον την ημερομηνία που δεν πρέπει να αγνοήσουν.
