Στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης φέρνει ο ΟΟΣΑ ένα νέο μοντέλο αποχώρησης από την εργασία, προτείνοντας την κατάργηση της υποχρεωτικής συνταξιοδότησης στις χώρες όπου εξακολουθεί να εφαρμόζεται. Η πρόταση, αν και δεν είναι δεσμευτική, θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά και την Ελλάδα, ιδιαίτερα τον δημόσιο τομέα, όπου σήμερα ισχύει η αυτοδίκαιη αποχώρηση των υπαλλήλων με τη συμπλήρωση συγκεκριμένου ορίου ηλικίας.
Η συζήτηση δεν αφορά αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης, αλλά το δικαίωμα των εργαζομένων να παραμένουν στην εργασία τους και μετά τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος, εφόσον το επιθυμούν και μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της θέσης τους.
Η πρόταση του ΟΟΣΑ
Σύμφωνα με τις νέες συστάσεις του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, η υποχρεωτική αποχώρηση από την εργασία αποκλειστικά λόγω ηλικίας αποτελεί πρακτική που θα πρέπει να επανεξεταστεί.
Ο ΟΟΣΑ υποστηρίζει ότι πολλοί εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας διαθέτουν πολύτιμη εμπειρία, υψηλή εξειδίκευση και σημαντική παραγωγικότητα, στοιχεία που μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην οικονομία, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου πολλές χώρες αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις προσωπικού.
Η βασική φιλοσοφία της πρότασης είναι η ελευθερία επιλογής. Δηλαδή, όποιος έχει θεμελιώσει δικαίωμα σύνταξης να μπορεί να συνεχίσει να εργάζεται, εφόσον υπάρχει συμφωνία με τον εργοδότη του.
Τι ισχύει σήμερα στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα εφαρμόζονται διαφορετικοί κανόνες στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα.
Στο Δημόσιο, οι μόνιμοι υπάλληλοι αποχωρούν αυτοδίκαια όταν συμπληρώσουν το 67ο έτος της ηλικίας τους. Μόνη εξαίρεση αποτελεί η περίπτωση κατά την οποία δεν έχουν συμπληρώσει τα απαιτούμενα 15 έτη ασφάλισης, οπότε μπορούν να παραμείνουν στην υπηρεσία έως το 70ό έτος.
Αντίθετα, στον ιδιωτικό τομέα η συμπλήρωση του ορίου ηλικίας δεν οδηγεί αυτόματα στη λύση της σύμβασης εργασίας. Η εργασιακή σχέση μπορεί να συνεχιστεί, εφόσον ούτε ο εργοδότης ούτε ο εργαζόμενος επιλέξουν τη λύση της σύμβασης. Μάλιστα, η ισχύουσα νομοθεσία επιτρέπει ήδη, υπό προϋποθέσεις, την ταυτόχρονη λήψη σύνταξης και την απασχόληση.
Ποια είναι σήμερα τα όρια συνταξιοδότησης
Με το ισχύον καθεστώς, πλήρης σύνταξη γήρατος χορηγείται:
- στα 67 έτη με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης (4.500 ημέρες),
- ή στα 62 έτη με 40 χρόνια ασφάλισης (12.000 ημέρες).
Η πρόταση του ΟΟΣΑ δεν αλλάζει αυτά τα όρια, αλλά αφορά αποκλειστικά το δικαίωμα συνέχισης της εργασίας μετά τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Γιατί προωθείται η αλλαγή
Ο ΟΟΣΑ συνδέει την πρόταση με τις έντονες δημογραφικές πιέσεις που αντιμετωπίζουν οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.
Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, η υπογεννητικότητα και η μείωση του ενεργού πληθυσμού δημιουργούν σημαντικές προκλήσεις τόσο για την αγορά εργασίας όσο και για τη βιωσιμότητα των ασφαλιστικών συστημάτων.
Η παραμονή περισσότερων εργαζομένων στην αγορά εργασίας εκτιμάται ότι θα μπορούσε να ενισχύσει τα ασφαλιστικά ταμεία μέσω πρόσθετων εισφορών και φορολογικών εσόδων, ενώ παράλληλα θα βοηθούσε τις επιχειρήσεις να αντιμετωπίσουν τις ελλείψεις προσωπικού και να διατηρήσουν πολύτιμη τεχνογνωσία.
Οι επιφυλάξεις
Από την άλλη πλευρά, συνδικαλιστικές οργανώσεις και ειδικοί επισημαίνουν ότι η παράταση του εργασιακού βίου δεν θα πρέπει να περιορίσει τις ευκαιρίες απασχόλησης των νέων.
Παράλληλα, τονίζουν ότι δεν μπορούν όλοι οι εργαζόμενοι να παραμένουν στην εργασία τους σε προχωρημένη ηλικία, ιδιαίτερα όσοι απασχολούνται σε βαριά ή επικίνδυνα επαγγέλματα. Για τον λόγο αυτό, υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε μεταρρύθμιση θα πρέπει να συνοδεύεται από μέτρα προστασίας, συνεχή κατάρτιση και προσαρμογή των συνθηκών εργασίας.
Δεν αλλάζει ακόμη η νομοθεσία
Οι συστάσεις του ΟΟΣΑ δεν αποτελούν υποχρεωτική νομοθεσία για τα κράτη-μέλη, αλλά προτάσεις πολιτικής που κάθε κυβέρνηση εξετάζει ξεχωριστά.
Εφόσον η Ελλάδα επιλέξει στο μέλλον να υιοθετήσει το συγκεκριμένο μοντέλο, οι σημαντικότερες αλλαγές αναμένεται να αφορούν κυρίως το Δημόσιο, καθώς στον ιδιωτικό τομέα ήδη υπάρχει η δυνατότητα συνέχισης της εργασίας μετά τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
