Μία ρύθμιση που παρουσιάστηκε ως «ανάσα» για χιλιάδες ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες που δεν μπορούσαν να βγουν στη σύνταξη λόγω χρεών προς τον ΕΦΚΑ, φαίνεται τελικά να μην αποδίδει τα αναμενόμενα. Παρά τις ευνοϊκότερες προϋποθέσεις και την αύξηση του ορίου οφειλών που μπορούν να ρυθμιστούν, οι περισσότεροι ασφαλισμένοι αποφεύγουν να ενταχθούν στο μέτρο, εξαιτίας της υποχρεωτικής άρσης τραπεζικού και φορολογικού απορρήτου.
Η εικόνα που προκύπτει από τα στοιχεία προκαλεί έντονο προβληματισμό, καθώς σχεδόν δυόμισι χρόνια μετά την ενεργοποίηση της διάταξης, οι αιτήσεις παραμένουν ελάχιστες σε σχέση με τον αρχικό στόχο που είχε τεθεί από την κυβέρνηση και τον ΕΦΚΑ.
Οι περισσότεροι λένε «όχι» στην άρση απορρήτου
Η βασική αιτία που οδηγεί χιλιάδες ασφαλισμένους εκτός ρύθμισης είναι η απαίτηση να επιτρέψουν στον ΕΦΚΑ πλήρη πρόσβαση στις τραπεζικές τους καταθέσεις και στα φορολογικά τους στοιχεία. Παρότι η δυνατότητα συνταξιοδότησης θεωρητικά διευρύνθηκε, οι ενδιαφερόμενοι εμφανίζονται απρόθυμοι να αποκαλύψουν το ύψος των αποταμιεύσεών τους.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι σχετικές αιτήσεις δεν ξεπερνούν τις 7.000, ενώ οι συντάξεις που έχουν εγκριθεί είναι λιγότερες από 4.000. Οι αριθμοί αυτοί απέχουν σημαντικά από τον αρχικό σχεδιασμό, καθώς η ρύθμιση είχε δημιουργηθεί ώστε να καλύψει περίπου 40.000 ασφαλισμένους που παρέμεναν «εγκλωβισμένοι» εκτός σύνταξης λόγω οφειλών.
Το γεγονός αυτό αποκαλύπτει ότι μεγάλο ποσοστό οφειλετών διαθέτει τραπεζικές καταθέσεις υψηλότερες από τα όρια που θέτει ο νόμος και προτιμά να διατηρήσει το τραπεζικό του απόρρητο, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει καθυστέρηση ή απώλεια της δυνατότητας συνταξιοδότησης.
Τι αλλάζει για επαγγελματίες και αγρότες
Με τη συγκεκριμένη ρύθμιση αυξήθηκαν τα όρια χρεών που μπορούν να ρυθμιστούν ώστε να δοθεί σύνταξη.
Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, το όριο ανέβηκε από τις 20.000 ευρώ στις 30.000 ευρώ, ενώ για τους αγρότες αυξήθηκε από τις 6.000 ευρώ στις 10.000 ευρώ.
Το ποσό της οφειλής εξακολουθεί να παρακρατείται από τη σύνταξη σε μηνιαίες δόσεις. Ωστόσο, για το επιπλέον χρέος που υπερβαίνει τα παλαιά όρια – δηλαδή πάνω από 20.000 ευρώ για επαγγελματίες και πάνω από 6.000 ευρώ για αγρότες – προβλέπεται αυξημένη παρακράτηση που μπορεί να φτάσει έως και το 60% της μηνιαίας σύνταξης.
Παράλληλα, ενεργοποιείται και ο έλεγχος των τραπεζικών λογαριασμών. Αν διαπιστωθεί ότι υπάρχουν καταθέσεις πάνω από τα προβλεπόμενα όρια, ο ασφαλισμένος αποκλείεται από τη ρύθμιση, εκτός αν χρησιμοποιήσει μέρος των χρημάτων για να εξοφλήσει χρέη προς τον ΕΦΚΑ.
Οι καταθέσεις που βάζουν «φρένο»
Το πιο αυστηρό σημείο της διαδικασίας αφορά το ύψος των τραπεζικών καταθέσεων.
Για να εγκριθεί η αίτηση, οι συνολικές τραπεζικές καταθέσεις δεν πρέπει να ξεπερνούν:
- τις 12.000 ευρώ για ελεύθερους επαγγελματίες,
- τις 6.000 ευρώ για αγρότες.
Μάλιστα, ο έλεγχος μπορεί να επεκταθεί έως και 12 μήνες πριν από την υποβολή της αίτησης, ώστε να διαπιστωθεί αν υπήρξαν μεταβολές ή μεταφορές ποσών.
Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι κάποιος που διαθέτει αποταμιεύσεις άνω των συγκεκριμένων ορίων, θεωρείται πως έχει τη δυνατότητα να καλύψει μέρος των οφειλών του και συνεπώς δεν μπορεί να επωφεληθεί από τη ρύθμιση χωρίς πρώτα να πληρώσει.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη είναι που έχει προκαλέσει τις μεγαλύτερες αντιδράσεις, καθώς πολλοί ασφαλισμένοι θεωρούν ότι οδηγούνται σε οικονομική «απογύμνωση» προκειμένου να αποκτήσουν δικαίωμα σύνταξης.
Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για σύνταξη
Η διαδικασία προβλέπει συγκεκριμένα ηλικιακά και ασφαλιστικά κριτήρια.
Ο οφειλέτης πρέπει:
- να έχει συμπληρώσει το 67ο έτος ηλικίας ή
- να έχει φτάσει στο 62ο έτος εφόσον διαθέτει τουλάχιστον 40 χρόνια ασφάλισης.
Επιπλέον, απαιτείται να έχουν καταβληθεί ασφαλιστικές εισφορές που αντιστοιχούν σε τουλάχιστον 20 έτη ασφάλισης ή 6.000 ένσημα.
Μετά την αρχική αίτηση στην πλατφόρμα του ΕΦΚΑ, ενημερώνεται ο ασφαλισμένος για το συνολικό ύψος της οφειλής του και έχει προθεσμία δύο μηνών να προχωρήσει στην οριστική αίτηση υπαγωγής.
Σε αυτό το τελικό στάδιο καλείται να αποδεχτεί και την άρση τραπεζικού και φορολογικού απορρήτου, κάτι που αποτελεί και το μεγαλύτερο «αγκάθι» της διαδικασίας.
Γιατί θεωρείται αποτυχημένο το μέτρο
Παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση επιδίωξε να παρουσιάσει τη ρύθμιση ως σημαντική κοινωνική παρέμβαση, η χαμηλή συμμετοχή δείχνει ότι το μέτρο δεν κατάφερε να πείσει τους ασφαλισμένους.
Πολλοί επαγγελματίες και αγρότες επιλέγουν να μην προχωρήσουν, φοβούμενοι κατασχέσεις ή περαιτέρω ελέγχους στους τραπεζικούς τους λογαριασμούς. Άλλοι θεωρούν ότι το όριο καταθέσεων είναι υπερβολικά χαμηλό, ειδικά σε μια περίοδο αυξημένου κόστους ζωής και οικονομικής αβεβαιότητας.
Το αποτέλεσμα είναι χιλιάδες υποψήφιοι συνταξιούχοι να παραμένουν εκτός συστήματος σύνταξης, παρά τις αλλαγές που έγιναν για να διευκολυνθούν.
Η συζήτηση για πιθανές διορθωτικές παρεμβάσεις έχει ήδη ανοίξει, καθώς η εικόνα εφαρμογής της ρύθμισης απέχει σημαντικά από τις αρχικές προσδοκίες.
Για την ώρα πάντως, το δίλημμα για χιλιάδες οφειλέτες παραμένει σκληρό: σύνταξη με έλεγχο καταθέσεων ή διατήρηση τραπεζικού απορρήτου χωρίς απονομή σύνταξης.
