Μια από τις πιο ισχυρές –αλλά συχνά παρεξηγημένες– δυνατότητες του ασφαλιστικού συστήματος αφορά την αναγνώριση πλασματικών ετών. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που επιτρέπει σε δεκάδες χιλιάδες ασφαλισμένους να μειώσουν δραστικά τον χρόνο παραμονής τους στην εργασία, ακόμη και κατά πέντε έως επτά χρόνια, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα πλήρη σύνταξη.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, περισσότεροι από 30.000 εργαζόμενοι σε Δημόσιο, ιδιωτικό τομέα και ελεύθερα επαγγέλματα έχουν τη δυνατότητα να συμπληρώσουν τα απαιτούμενα 40 έτη ασφάλισης και να αποχωρήσουν στα 62 έτη, αξιοποιώντας πλασματικούς χρόνους που δεν συνοδεύονται από πραγματική εργασία αλλά αναγνωρίζονται κατόπιν εξαγοράς ή δωρεάν.
Τι είναι στην πράξη τα πλασματικά έτη
Τα πλασματικά έτη αποτελούν χρονικές περιόδους για τις οποίες δεν έχουν καταβληθεί ασφαλιστικές εισφορές, αλλά ο νόμος επιτρέπει να προσμετρηθούν στον ασφαλιστικό χρόνο. Με την αναγνώρισή τους, ο ασφαλισμένος μπορεί είτε να «κλειδώσει» συνταξιοδοτικό δικαίωμα σε ευνοϊκότερο έτος είτε να αυξήσει τα συνολικά του έτη ώστε να αποφύγει μειώσεις στο ποσό της σύνταξης.
Η χρήση τους έγινε ιδιαίτερα διαδεδομένη μετά το 2016, όταν η πλήρης εφαρμογή του νέου ασφαλιστικού πλαισίου ανέβασε τα όρια ηλικίας και υποχρέωσε πολλούς εργαζόμενους να επανεξετάσουν τον σχεδιασμό της εξόδου τους. Σε αυτό το περιβάλλον, τα πλασματικά έτη λειτούργησαν ως «βαλβίδα αποσυμπίεσης» για όσους είχαν εγκλωβιστεί σε μεταβατικά καθεστώτα.
Πότε και πώς γίνεται η αναγνώριση
Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα είναι η ευελιξία στον χρόνο υποβολής της αίτησης. Ο ασφαλισμένος μπορεί να ζητήσει την αναγνώριση πλασματικών ετών οποιαδήποτε στιγμή: πριν τη συνταξιοδότηση, ταυτόχρονα με την αίτηση σύνταξης ή ακόμη και αρκετά χρόνια νωρίτερα.
Στην ουσία, δίνεται η δυνατότητα επιλογής του έτους στο οποίο «θεμελιώνεται» το δικαίωμα, αρκεί να συμπληρώνονται τα απαιτούμενα έτη ή ημέρες ασφάλισης με τη βοήθεια των πλασματικών χρόνων. Έτσι, εργαζόμενοι που σήμερα δεν πληρούν τις προϋποθέσεις, μπορούν να κατοχυρώσουν αναδρομικά παλαιότερα και σαφώς ευνοϊκότερα όρια ηλικίας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν γονείς ανηλίκων που διαθέτουν ήδη μακρύ ασφαλιστικό βίο, αλλά υπολείπονται λίγα έτη για να «πιάσουν» τις προϋποθέσεις προηγούμενων ετών. Με την αναγνώριση χρόνων τέκνων, σπουδών ή στρατιωτικής θητείας, μπορούν να κατοχυρώσουν δικαίωμα που διαφορετικά θα είχαν χάσει οριστικά.
Πόσο κοστίζει η εξαγορά
Το κόστος εξαρτάται άμεσα από τον φορέα ασφάλισης και το έτος υποβολής της αίτησης. Στο Δημόσιο, το ποσοστό κυμαίνεται σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με τον ιδιωτικό τομέα, ενώ στους ελεύθερους επαγγελματίες το ποσό συνδέεται με την ασφαλιστική κατηγορία που έχει επιλεγεί.
Η εξόφληση μπορεί να γίνει είτε εφάπαξ είτε τμηματικά. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται από τους αυτοαπασχολούμενους, καθώς σε υψηλά ποσά εξαγοράς ενδέχεται να απαιτείται άμεση καταβολή του υπερβάλλοντος ποσού. Για τους δημοσίους υπαλλήλους, η εξόφληση γίνεται συνήθως μέσω παρακράτησης από τη σύνταξη.
Ποιοι χρόνοι αναγνωρίζονται
Με εξαγορά μπορούν να αναγνωριστούν, μεταξύ άλλων, η στρατιωτική θητεία, οι γονικές άδειες, ο χρόνος σπουδών, περίοδοι ανεργίας ή απεργίας, καθώς και ο πλασματικός χρόνος τέκνων. Για ειδικές κατηγορίες, όπως οι ένστολοι, προβλέπεται και η μάχιμη πενταετία.
Υπάρχουν και χρόνοι που αναγνωρίζονται χωρίς κόστος, όπως η επιδοτούμενη ανεργία ή ασθένεια στον ιδιωτικό τομέα, με την επισήμανση όμως ότι αυτοί δεν αυξάνουν το ποσό της σύνταξης, αλλά μόνο τον χρόνο θεμελίωσης.
Σε ποιους συμφέρει πραγματικά
Η αξιοποίηση των πλασματικών ετών είναι σχεδόν πάντα συμφέρουσα όταν οδηγεί σε κατοχύρωση δικαιώματος ή σε ταχύτερη έξοδο. Ιδιαίτερα ωφελούνται γονείς ανηλίκων, ασφαλισμένοι με στόχο τη 40ετία στα 62, εργαζόμενοι στα βαρέα, καθώς και όσοι βρίσκονται κοντά σε κρίσιμα όρια (35ετία, 37ετία κ.λπ.).
Ωστόσο, δεν υπάρχει μία ενιαία συνταγή. Το τελικό όφελος εξαρτάται από τις αποδοχές, τα συνολικά έτη ασφάλισης και το κόστος εξαγοράς. Γι’ αυτό και κάθε περίπτωση απαιτεί προσεκτική ανάλυση, καθώς μια σωστή κίνηση μπορεί να μεταφραστεί σε χρόνια λιγότερης δουλειάς και σημαντικά υψηλότερη σύνταξη.
