H Ελλάδα αποπληρώνει χρέος πριν λήξει, την ώρα που τα νοικοκυριά μετρούν το κάθε ευρώ – Το πραγματικό ερώτημα πίσω από τα 12,84 δισ. ευρώ του 2026
Η είδηση παρουσιάζεται ως ακόμη ένα πιστοποιητικό επιτυχίας της ελληνικής οικονομίας.
Η Ελλάδα κατέβαλε την 1η Οκτωβρίου 2,5 δισ. ευρώ στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF), αξιοποιώντας έσοδα που προήλθαν από την επαναϊδιωτικοποίηση τραπεζών οι οποίες είχαν στηριχθεί κατά τη διάρκεια της κρίσης.
Ο επικεφαλής του EFSF Πιέρ Γκραμενιά μίλησε για μήνυμα εμπιστοσύνης προς τις αγορές και για ακόμη μία ένδειξη της προόδου της ελληνικής οικονομίας.
Και πράγματι, από την οπτική της διαχείρισης του δημόσιου χρέους, υπάρχει συγκεκριμένη οικονομική λογική.
Υπάρχει όμως και η άλλη Ελλάδα.
Η Ελλάδα του σούπερ μάρκετ, του ενοικίου, της βενζίνης, του λογαριασμού του ρεύματος και του μισθού που πρέπει να φτάσει μέχρι το τέλος του μήνα.
Και εκεί γεννιέται ένα πολιτικό ερώτημα που δεν μπορεί να απαντηθεί απλώς με τη φράση «οι αγορές μάς εμπιστεύονται»:
Πόσο γρήγορα πρέπει να αποπληρώνουμε το χρέος και πόσο γρήγορα πρέπει να αποκαθιστούμε την οικονομική αντοχή της κοινωνίας;
Να ξεκαθαρίσουμε πρώτα κάτι σημαντικό για τα 2,5 δισ.
Δεν θα ήταν σωστό να ισχυριστεί κανείς ότι τα συγκεκριμένα 2,5 δισ. ευρώ βρίσκονταν απλώς σε ένα κρατικό ταμείο και η κυβέρνηση είχε να επιλέξει αν θα τα δώσει στον EFSF ή αν θα τα μοιράσει στους πολίτες.
Τα δεδομένα είναι διαφορετικά.
Τα περίπου 4 δισ. ευρώ από τις συναλλαγές που σχετίζονται με το πρώην ΤΧΣ συνοδεύονται από συμβατικά δικαιώματα αποπληρωμής του EFSF και του ESM, λόγω του τρόπου με τον οποίο είχε χρηματοδοτηθεί η τραπεζική ανακεφαλαιοποίηση. Ο EFSF άσκησε το σχετικό δικαίωμά του για 2,5 δισ. ευρώ.
Άρα η σοβαρή κριτική δεν είναι «γιατί δεν μοιράσατε αυτά τα 2,5 δισ.;».
Η σοβαρή συζήτηση αρχίζει αμέσως μετά.
Γιατί η συγκεκριμένη πληρωμή αποτελεί τμήμα μιας πολύ μεγαλύτερης στρατηγικής επιτάχυνσης της αποπληρωμής του ελληνικού δημόσιου χρέους.
12,84 δισ. ευρώ πρόωρων αποπληρωμών μέσα σε μία χρονιά
Το 2026 η Ελλάδα έχει σχεδιάσει πρόωρες κινήσεις απομείωσης χρέους συνολικού ύψους περίπου 12,84 δισ. ευρώ.
Σε αυτές περιλαμβάνονται:
- τα 6,94 δισ. ευρώ δανείων του πρώτου Μνημονίου που αποπληρώθηκαν τον Ιούνιο,
- τα 2,5 δισ. ευρώ προς τον EFSF,
- περίπου 2,2 δισ. ευρώ για ομόλογο που κανονικά λήγει τον Δεκέμβριο του 2027,
- και μείωση περίπου 1,2 δισ. ευρώ του υπολοίπου των εντόκων γραμματίων.
Εδώ πλέον η συζήτηση αλλάζει επίπεδο.
Η κυβέρνηση έχει κάνει μια ξεκάθαρη επιλογή: να επιταχύνει δραστικά τη μείωση του δημόσιου χρέους.
Και έχει επιχειρήματα γι’ αυτό.
Το υπουργείο Οικονομικών υπολογίζει ότι οι κινήσεις αυτές μπορούν να μειώσουν τους τόκους κατά περίπου 370 εκατ. ευρώ ετησίως, δηλαδή κατά τουλάχιστον 2,6 δισ. σε βάθος επταετίας.
Αυτό είναι πραγματικό οικονομικό όφελος και δεν υπάρχει κανένας λόγος να το αποκρύψουμε.
Αλλά υπάρχει και ένα δεύτερο ερώτημα:
Ποιο είναι το κοινωνικό κόστος της επιλογής να δίνεται τόσο μεγάλη προτεραιότητα στην ταχύτητα απομείωσης του χρέους;
Το κράτος βιάζεται να πληρώσει. Ο πολίτης βιάζεται να βγάλει τον μήνα
Εδώ βρίσκεται η πολιτική αντίφαση.
Όταν συζητείται μια ουσιαστικότερη παρέμβαση για την ακρίβεια, η απάντηση είναι συνήθως ότι πρέπει να προστατευθούν τα δημόσια οικονομικά.
Όταν συζητείται μείωση φόρων στα καύσιμα, τίθεται το ζήτημα του δημοσιονομικού κόστους.
Όταν ζητούνται μεγαλύτερες παρεμβάσεις για τα νοικοκυριά, ακούμε για τους ευρωπαϊκούς κανόνες και την ανάγκη δημοσιονομικής υπευθυνότητας.
Και πράγματι, κανένα κράτος δεν μπορεί να ξοδεύει χωρίς όρια.
Όμως η ίδια χώρα πραγματοποιεί μέσα σε ένα μόνο έτος κινήσεις πρόωρης απομείωσης χρέους σχεδόν 13 δισ. ευρώ.
Και εδώ δεν μιλάμε πλέον μόνο για λογιστική.
Μιλάμε για πολιτικές προτεραιότητες.
Η οικονομία δεν είναι μόνο χρέος προς ΑΕΠ
Η εικόνα των ελληνικών νοικοκυριών απέχει σημαντικά από εκείνη που μπορεί να δημιουργεί η πορεία των μακροοικονομικών δεικτών.
Σύμφωνα με τα τελευταία συγκριτικά στοιχεία της Eurostat, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας σε μονάδες αγοραστικής δύναμης βρισκόταν το 2025 στο 68% του μέσου όρου της ΕΕ, από τα χαμηλότερα επίπεδα στην Ένωση.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το διαθέσιμο εισόδημα. Στα στοιχεία για τις συνθήκες διαβίωσης του 2025, η Ελλάδα καταγράφει διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα 13.612 PPS ανά κάτοικο, όταν ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται στις 22.630 PPS.
Αυτή είναι επίσης η ελληνική οικονομία.
Όχι μόνο τα spreads.
Όχι μόνο οι αξιολογήσεις.
Όχι μόνο το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ.
Υπάρχει και το διαθέσιμο εισόδημα του ανθρώπου που βρίσκεται μπροστά στο ταμείο του σούπερ μάρκετ.
«Είναι χρηματοοικονομική συναλλαγή, όχι δημοσιονομική δαπάνη»
Υπάρχει βέβαια η κυβερνητική απάντηση.
Το υπουργείο Οικονομικών έχει επισημάνει ότι η αποπληρωμή χρέους αποτελεί χρηματοοικονομική συναλλαγή και όχι δημοσιονομική δαπάνη. Επομένως, δεν μπορεί κανείς να κάνει την απλοϊκή εξίσωση:
«12,84 δισ. για χρέος = 12,84 δισ. που θα μπορούσαν να δοθούν σε επιδόματα».
Δεν λειτουργούν έτσι τα δημόσια οικονομικά.
Σωστά.
Αλλά αυτό δεν ακυρώνει την πολιτική συζήτηση.
Γιατί η κυβέρνηση διαχειρίζεται συνολικά τα δημόσια οικονομικά, τα πλεονάσματα, τα ταμειακά διαθέσιμα, τη φορολογική πολιτική και τον ρυθμό με τον οποίο επιλέγει να μειώνει το χρέος.
Και συνεπώς είναι απολύτως θεμιτό να ερωτάται:
Μήπως επιδιώκουμε να φτάσουμε στον δημοσιονομικό προορισμό γρηγορότερα από όσο αντέχει ένα σημαντικό τμήμα της κοινωνίας;
Το ελληνικό χρέος έχει και μια ιδιαιτερότητα
Υπάρχει ακόμη μία λεπτομέρεια που αξίζει να γνωρίζει ο πολίτης.
Μεγάλο μέρος του ελληνικού δημόσιου χρέους προς τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς έχει ιδιαίτερα μακρές λήξεις και ευνοϊκούς όρους.
Ο ίδιος ο ESM αναφέρει ότι οι αποπληρωμές των δανείων του προς την Ελλάδα εκτείνονται έως το 2060, ενώ για τα δάνεια του EFSF η περίοδος αποπληρωμής φτάνει έως το 2070. Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός επισημαίνει επίσης ότι οι όροι αυτών των δανείων είναι σημαντικά ευνοϊκότεροι από την κανονική χρηματοδότηση μέσω των αγορών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι λάθος να αποπληρώνεται πρόωρα χρέος.
Σημαίνει όμως ότι το επιχείρημα «πρέπει να πληρώσουμε αμέσως γιατί διαφορετικά κινδυνεύουμε» δεν περιγράφει την πραγματικότητα.
Πρόκειται για στρατηγική επιλογή επιτάχυνσης της αποκλιμάκωσης του χρέους.
Και κάθε στρατηγική επιλογή μπορεί και πρέπει να αξιολογείται πολιτικά.
Να είναι ισχυρό το κράτος – αλλά να αντέχει και ο πολίτης
Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί να υποστηρίζει ότι η Ελλάδα πρέπει να επιστρέψει στις εποχές των ανεξέλεγκτων ελλειμμάτων.
Η χώρα πλήρωσε πανάκριβα εκείνη την περίοδο.
Ούτε όμως μπορεί η δημοσιονομική υπευθυνότητα να μετατρέπεται σε έναν μηχανισμό όπου κάθε φορά που ζητείται κοινωνική παρέμβαση η απάντηση είναι:
«Δεν υπάρχει χώρος».
Γιατί τότε εύλογα ο πολίτης θα ρωτήσει:
Χώρος για ποιο πράγμα;
Και κυρίως:
Ποιος αποφασίζει ποια ανάγκη προηγείται;
Η μείωση του χρέους είναι σημαντική.
Η μείωση όμως της απόστασης του ελληνικού νοικοκυριού από το ευρωπαϊκό επίπεδο ζωής είναι επίσης σημαντική.
Η εμπιστοσύνη των αγορών είναι πολύτιμη.
Αλλά υπάρχει και μια δεύτερη εμπιστοσύνη που καμία κυβέρνηση δεν πρέπει να θεωρεί δεδομένη:
η εμπιστοσύνη του πολίτη ότι η οικονομική πρόοδος που βλέπει στους αριθμούς θα φτάσει κάποτε και στο δικό του σπίτι.
Και ίσως εκεί βρίσκεται ο πραγματικός δείκτης επιτυχίας.
Όχι μόνο στο πόσα δισεκατομμύρια χρέους πληρώσαμε πριν λήξουν.
Αλλά στο αν, όταν κλείνει ο μήνας, περισσεύει επιτέλους κάτι και στον άνθρωπο που τα πλήρωσε όλα αυτά μέσα από φόρους, εισφορές και χρόνια θυσιών.
