Μεγάλη αλλαγή έρχεται στην καθημερινότητα εκατοντάδων χιλιάδων εργαζομένων στο Δημόσιο. Μετά τις εθνικές εκλογές της άνοιξης αναμένεται να ξεκινήσει η διαδικασία για την καθολική εφαρμογή της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας στον δημόσιο τομέα, με ηλεκτρονική καταγραφή της ώρας προσέλευσης και αποχώρησης. Το σχέδιο περιλαμβάνει υπουργεία, δημόσιους φορείς και ΟΤΑ, ενώ υπό αυστηρές προϋποθέσεις ανοίγει ακόμη και ο δρόμος για βιομετρική ταυτοποίηση.
Μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές των τελευταίων ετών στον τρόπο ελέγχου του ωραρίου των δημοσίων υπαλλήλων βρίσκεται προ των πυλών.
Η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας, που έχει ήδη αλλάξει τον τρόπο καταγραφής του χρόνου απασχόλησης σε σημαντικό μέρος του ιδιωτικού τομέα, ετοιμάζεται να περάσει και στο Δημόσιο.
Το σχέδιο προβλέπει ηλεκτρονική καταγραφή της παρουσίας του εργαζομένου από τη στιγμή που προσέρχεται στην υπηρεσία μέχρι την ώρα που αποχωρεί, καθώς και αποτύπωση των αλλαγών που πραγματοποιούνται στο ημερήσιο ωράριό του.
Η διαδικασία, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, αναμένεται να αρχίσει αμέσως μετά τις εθνικές εκλογές της άνοιξης, χωρίς όμως η εφαρμογή να γίνει από τη μία ημέρα στην άλλη σε ολόκληρο τον δημόσιο τομέα.
Η ουσιαστική ανάπτυξη του νέου συστήματος τοποθετείται περίπου από το καλοκαίρι του 2027, με στόχο μέχρι το τέλος της ίδιας χρονιάς να έχει ολοκληρωθεί η μετάβαση.
Τι θα καταγράφει η Ψηφιακή Κάρτα
Η φιλοσοφία του νέου συστήματος είναι η δημιουργία μιας σαφούς ηλεκτρονικής εικόνας για τον πραγματικό χρόνο εργασίας κάθε υπαλλήλου.
Θα καταγράφεται η προσέλευση στην υπηρεσία, η αποχώρηση, αλλά και οι προβλεπόμενες μεταβολές του ημερήσιου ωραρίου.
Έτσι, ο έλεγχος της παρουσίας παύει σταδιακά να βασίζεται σε χειρόγραφες διαδικασίες ή σε αποσπασματικά συστήματα που χρησιμοποιούνται σήμερα από διαφορετικούς δημόσιους φορείς.
Τα στοιχεία θα συγκεντρώνονται ηλεκτρονικά, δημιουργώντας ένα ενιαίο πλαίσιο παρακολούθησης της τήρησης του ωραρίου.
Πότε ξεκινά
Η μετάβαση δεν πρόκειται να πραγματοποιηθεί ταυτόχρονα σε όλες τις υπηρεσίες.
Το σχέδιο προβλέπει σταδιακή εφαρμογή.
Για την προετοιμασία του εγχειρήματος έχει ήδη αρχίσει συνεργασία μεταξύ του υπουργείου Εσωτερικών και της Κοινωνίας της Πληροφορίας, προκειμένου να γίνουν οι τεχνικές και επιχειρησιακές παρεμβάσεις που απαιτούνται.
Το κρίσιμο διάστημα θα είναι το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Η ανάπτυξη του μέτρου αναμένεται να ξεκινήσει περίπου από το καλοκαίρι, ενώ ο σχεδιασμός προβλέπει ολοκλήρωση της διαδικασίας μέχρι το τέλος του έτους.
Αυτό σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι δεν θα βρεθούν όλοι ταυτόχρονα κάτω από το νέο καθεστώς.
Κάθε φορέας θα πρέπει να προσαρμοστεί στις τεχνικές απαιτήσεις και να συνδεθεί με το κεντρικό πληροφοριακό σύστημα.
Ποιους αφορά
Το εύρος εφαρμογής είναι μεγάλο.
Η Ψηφιακή Κάρτα σχεδιάζεται να καλύψει τόσο τον στενό όσο και τον ευρύτερο δημόσιο τομέα.
Στο νέο σύστημα περιλαμβάνεται και το προσωπικό των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, γεγονός που σημαίνει ότι η αλλαγή αφορά άμεσα Δήμους και άλλους φορείς της Αυτοδιοίκησης.
Μάλιστα, η εφαρμογή δεν περιορίζεται μόνο στους μόνιμους δημοσίους υπαλλήλους.
Περιλαμβάνει εργαζομένους ανεξάρτητα από το εάν υπηρετούν με σχέση δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου, καθώς και προσωπικό αορίστου ή ορισμένου χρόνου.
Με άλλα λόγια, η κατεύθυνση είναι προς ένα ενιαίο σύστημα καταγραφής του χρόνου εργασίας για το σύνολο του προσωπικού.
Τι γίνεται με όσους εργάζονται εκτός υπηρεσίας
Υπάρχουν, βέβαια, περιπτώσεις εργαζομένων για τους οποίους η φυσική παρουσία σε ένα συγκεκριμένο κτίριο δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο καταγραφής του ωραρίου.
Γι’ αυτό προβλέπεται δυνατότητα εξαιρέσεων για προσωπικό που βρίσκεται σε εξωτερική υπηρεσία ή αποστολή.
Πρόκειται για μια αναγκαία πρόβλεψη, καθώς σε αρκετές υπηρεσίες οι εργαζόμενοι εκτελούν σημαντικό μέρος των καθηκόντων τους εκτός της οργανικής τους μονάδας.
Ο τρόπος εφαρμογής στις ειδικές αυτές κατηγορίες θα αποτελέσει ένα από τα κρίσιμα πρακτικά ζητήματα κατά την ανάπτυξη του συστήματος.
Όλα θα περνούν από το ΣΔΑΔ
Κεντρικό ρόλο στην εφαρμογή θα έχει το Σύστημα Διαχείρισης Ανθρώπινου Δυναμικού – ΣΔΑΔ.
Εκεί θα πρέπει να τηρούνται τα απαραίτητα δεδομένα που αφορούν τη μέτρηση του χρόνου εργασίας.
Ο στόχος είναι να υπάρχει ένα κεντρικό πληροφοριακό περιβάλλον και όχι μια σειρά διαφορετικών και ασύνδετων μεταξύ τους εφαρμογών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόβλεψη για τους φορείς που διαθέτουν ήδη ηλεκτρονικά συστήματα ωρομέτρησης.
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αυτά θα καταργηθούν.
Όπου είναι τεχνικά εφικτό, θα υπάρχει δυνατότητα διασύνδεσης του υφιστάμενου συστήματος με το ΣΔΑΔ.
Έτσι επιχειρείται να αποφευχθεί η δημιουργία διπλών διαδικασιών και να αξιοποιηθεί η τεχνολογική υποδομή που υπάρχει ήδη.
Μεγαλύτερη ευθύνη στους προϊσταμένους
Μία ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά τον ρόλο των προϊσταμένων.
Οι προϊστάμενοι των οργανικών μονάδων θα έχουν ουσιαστική ευθύνη για την ορθή τήρηση του ωραρίου και για την ακρίβεια των καταχωρίσεων που αφορούν το προσωπικό το οποίο εποπτεύουν.
Επομένως, το σύστημα δεν περιορίζεται σε μια απλή ηλεκτρονική καταγραφή εισόδου και εξόδου.
Δημιουργεί ταυτόχρονα σαφέστερη διοικητική ευθύνη ως προς τον έλεγχο και την επιβεβαίωση των στοιχείων.
Η ηλεκτρονική καταγραφή θα επιτρέπει επίσης ευκολότερο έλεγχο περιπτώσεων στις οποίες υπάρχει αναντιστοιχία μεταξύ του δηλωμένου και του πραγματικού χρόνου παρουσίας.
Ανοίγει υπό προϋποθέσεις και το θέμα των βιομετρικών
Το πλέον ευαίσθητο σημείο του σχεδιασμού αφορά τη δυνατότητα χρήσης βιομετρικής τεχνολογίας.
Δεν προβλέπεται να αποτελεί τον γενικό κανόνα για όλους τους δημοσίους υπαλλήλους.
Αντίθετα, η χρήση της προβλέπεται κατ’ εξαίρεση και σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Μία τέτοια περίπτωση είναι όταν υπάρχουν λόγοι προστασίας κρίσιμων υποδομών ή εθνικής ασφάλειας.
Μπορεί επίσης να εξεταστεί όταν αποδεικνύεται ότι δεν είναι δυνατό να εξασφαλιστεί αποτελεσματικά η τήρηση του ωραρίου με τη συμβατική χρήση της Ψηφιακής Κάρτας.
Υπάρχει όμως και μία τρίτη περίπτωση που αναμένεται να προκαλέσει μεγαλύτερη συζήτηση.
Βιομετρικός έλεγχος όπου υπάρχουν επανειλημμένες παραβάσεις
Το πλαίσιο αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο εφαρμογής βιομετρικής τεχνολογίας σε δημόσιους φορείς στους οποίους έχουν διαπιστωθεί επαναλαμβανόμενες και ουσιώδεις παραβάσεις στην τήρηση του ωραρίου.
Δεν αρκεί, πάντως, μια απλή καταγγελία ή υποψία.
Θα πρέπει να έχουν προηγηθεί συγκεκριμένες διαδικασίες και οι παραβάσεις να έχουν διαπιστωθεί ύστερα από έλεγχο της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας ή μέσα από πειθαρχική διαδικασία.
Ακόμη και τότε, η ενεργοποίηση της βιομετρικής τεχνολογίας δεν θα είναι αυτόματη.
Θα απαιτείται προηγουμένως και η γνώμη της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.
Η πρόβλεψη αυτή επιχειρεί να δημιουργήσει ασφαλιστικές δικλίδες απέναντι σε μια τεχνολογία που, λόγω της φύσης των δεδομένων που χρησιμοποιεί, δημιουργεί εύλογα ζητήματα προστασίας της ιδιωτικότητας.
Τι θα επιτρέπεται να γίνεται με τα δεδομένα
Το νέο σύστημα συνοδεύεται από περιορισμούς σχετικά με τον τρόπο αξιοποίησης των πληροφοριών που θα συγκεντρώνονται.
Τα δεδομένα της Ψηφιακής Κάρτας θα μπορούν να χρησιμοποιούνται για συγκεκριμένους σκοπούς.
Μεταξύ αυτών είναι η επιβεβαίωση της τήρησης του ωραρίου, η ταυτοπροσωπία κατά την είσοδο και έξοδο, ο υπολογισμός αποδοχών και υπερωριών, η παραγωγή στατιστικών στοιχείων και ο έλεγχος νομιμότητας.
Αντίθετα, προβλέπεται ρητά ότι δεν θα επιτρέπεται η γεωγραφική παρακολούθηση του εργαζομένου μέσω των συγκεκριμένων δεδομένων.
Επίσης, δεν θα επιτρέπεται η χρήση τους για την εξαγωγή συμπερασμάτων που σχετίζονται με ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα.
Τι προβλέπεται για τις πειθαρχικές διαδικασίες
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόβλεψη σχετικά με τη δυσμενή μεταχείριση εργαζομένου βάσει των δεδομένων της Ψηφιακής Κάρτας.
Η χρήση των στοιχείων δεν μπορεί να γίνεται αυθαίρετα σε βάρος του υπαλλήλου.
Εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις που εντάσσονται στις νόμιμες υπηρεσιακές ή πειθαρχικές διαδικασίες.
Συνεπώς, εφόσον από τα ηλεκτρονικά στοιχεία προκύπτει ζήτημα τήρησης του ωραρίου, αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν μέσα από τις διαδικασίες που προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο.
Τι αλλάζει ουσιαστικά για τον δημόσιο υπάλληλο
Για τον εργαζόμενο, η μεγαλύτερη αλλαγή θα είναι η μετάβαση από ένα σύστημα που σήμερα διαφέρει σημαντικά από υπηρεσία σε υπηρεσία σε ένα ενιαίο ψηφιακό μοντέλο καταγραφής.
Η ώρα άφιξης και αποχώρησης θα αφήνει ηλεκτρονικό αποτύπωμα.
Οι αλλαγές στο ημερήσιο ωράριο θα καταγράφονται.
Οι προϊστάμενοι θα έχουν συγκεκριμένη ευθύνη για την ορθότητα των στοιχείων.
Και οι φορείς θα συνδέονται με ένα κεντρικό σύστημα διαχείρισης του ανθρώπινου δυναμικού.
Το εγχείρημα είναι μεγάλο και για αυτό η εφαρμογή του δεν σχεδιάζεται να γίνει απότομα.
Αν τηρηθεί το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα, όμως, το 2027 θα αποτελέσει τη χρονιά κατά την οποία η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας θα περάσει πλέον μαζικά και πίσω από τις πόρτες του Δημοσίου.
