Οι ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με έναν νέο πονοκέφαλο, καθώς ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, αποφάσισε να επαναφέρει στο προσκήνιο τους τιμωρητικούς δασμούς σε εισαγόμενα προϊόντα από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η επιβολή νέου δασμού 15% απειλεί άμεσα την παρουσία των ελληνικών αγροδιατροφικών προϊόντων στην αμερικανική αγορά, με ανυπολόγιστες συνέπειες για τον κλάδο.
Ο αντίκτυπος για την Ελλάδα – Ποιοι κλάδοι επηρεάζονται άμεσα
Παρόλο που οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποτελούν την κορυφαία αγορά για τις ελληνικές εξαγωγές, διατηρούν μια σταθερή και αξιοσημείωτη θέση, ειδικά στον τομέα των τροφίμων. Οι εξαγωγές ελληνικών προϊόντων, όπως η φέτα, το ελαιόλαδο, το κρασί και οι επιτραπέζιες ελιές, έχουν καταφέρει τα τελευταία χρόνια να καθιερωθούν στα ράφια των αμερικανικών σούπερ μάρκετ, κερδίζοντας σταθερά έδαφος στους καταναλωτές.
Όμως οι νέοι δασμοί αλλάζουν το σκηνικό. Οι τιμές αυτών των προϊόντων αναμένεται να αυξηθούν κατακόρυφα, γεγονός που θα πλήξει την ανταγωνιστικότητά τους έναντι άλλων χωρών – κυρίως μη ευρωπαϊκών – που δεν υπόκεινται σε τέτοιες εμπορικές κυρώσεις.
Οι αριθμοί που αποδεικνύουν το πρόβλημα
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, η αξία των ελληνικών εξαγωγών στις ΗΠΑ έφτασε τα 2,41 δισ. ευρώ το 2024, καταγράφοντας αύξηση 111% από το 2020. Από αυτό το ποσό, περίπου το 31% προέρχεται από τον αγροδιατροφικό τομέα.
Πιο συγκεκριμένα:
-
Επιτραπέζιες ελιές: Πάνω από το 90% της ελληνικής παραγωγής εξάγεται, με τις ΗΠΑ να απορροφούν το 28-29% των εξαγωγών, συνολικής αξίας 212 εκατ. ευρώ.
-
Φέτα και άλλα τυριά: Παρά το σχετικά μικρό μερίδιο (9% στο συνολικό εξαγωγικό καλάθι), η φέτα κατέγραψε τριπλασιασμό των εξαγωγών μέσα σε πέντε χρόνια, φτάνοντας τα 74 εκατ. ευρώ.
-
Κομπόστες: Με 88 εκατ. ευρώ το 2024, αποτελούν επίσης μια αξιόλογη κατηγορία.
-
Ελαιόλαδο: 10.000 τόνοι εξήχθησαν στις ΗΠΑ, με συνολική αξία 68 εκατ. ευρώ.
Δεν φεύγουν… αλλά ψάχνουν εναλλακτικές
Οι Έλληνες εξαγωγείς δηλώνουν ξεκάθαρα ότι δεν σκοπεύουν να εγκαταλείψουν την αμερικανική αγορά. Έχουν επενδύσει σημαντικά κεφάλαια, χρόνο και προσπάθεια ώστε να χτίσουν εμπορικά δίκτυα και να κερδίσουν μερίδιο στη συγκεκριμένη αγορά. Ωστόσο, η προοπτική της αύξησης τιμών λόγω των δασμών κατά 15% δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες.
Οι επιχειρήσεις ζητούν από την ελληνική κυβέρνηση να κινηθεί γρήγορα και να διαπραγματευτεί διμερώς με τις ΗΠΑ, με στόχο την εξαίρεση συγκεκριμένων προϊόντων από το μέτρο. Η φέτα, για παράδειγμα, θα μπορούσε να αποτελέσει ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί, καθώς πρόκειται για προϊόν ΠΟΠ που δεν έχει άμεσο ανταγωνιστή στην αμερικανική αγορά.
Η πίεση στην εφοδιαστική αλυσίδα
Όπως επισημαίνουν εκπρόσωποι της μεταποίησης, η αύξηση της τελικής τιμής των προϊόντων θα μετακυλιστεί σε όλη την αλυσίδα – από τους παραγωγούς έως τον τελικό καταναλωτή. Το αποτέλεσμα; Πιθανή μείωση της ζήτησης στα αμερικανικά καταστήματα και, κατά συνέπεια, συρρίκνωση της ζήτησης σε επίπεδο παραγωγής.
Στελέχη της γαλακτοβιομηχανίας εκτιμούν ότι χωρίς την απαλλαγή της φέτας από τους δασμούς, οι εντυπωσιακοί ρυθμοί ανάπτυξης των τελευταίων ετών θα ανακοπούν απότομα.
Το ίδιο ισχύει και για τον κλάδο του ελαιολάδου, ο οποίος ήδη αντιμετωπίζει έντονο ανταγωνισμό από τρίτες χώρες, όπως η Τουρκία και η Τυνησία. Οι δύο αυτές χώρες, με χαμηλότερο κόστος παραγωγής και χωρίς δασμολογικές επιβαρύνσεις, καταφέρνουν να διεισδύουν όλο και πιο επιθετικά στην αμερικανική αγορά.
Το Plan B: Νέες αγορές και στρατηγικές συνεργασίες
Προκειμένου να περιοριστεί η εξάρτηση από τις ΗΠΑ, πολλοί Έλληνες εξαγωγείς στρέφουν πλέον το βλέμμα τους σε νέες, ανερχόμενες αγορές. Οι χώρες της Μέσης Ανατολής, η Ιαπωνία και ο Καναδάς φαίνεται να προσφέρουν ευκαιρίες για εμπορική επέκταση, με λιγότερους περιορισμούς και περισσότερα περιθώρια ανάπτυξης.
Παράλληλα, ενισχύονται οι εκκλήσεις για στενότερη συνεργασία εντός της εφοδιαστικής αλυσίδας, ώστε να απορροφηθεί όσο γίνεται το κόστος των δασμών – ακόμη και αν αυτό σημαίνει μείωση των περιθωρίων κέρδους για όλους τους εμπλεκόμενους.
Το μέλλον αβέβαιο – η πίεση στην Πολιτεία
Μέσα σε ένα αβέβαιο διεθνές περιβάλλον, οι ελληνικές επιχειρήσεις καλούνται να δείξουν ανθεκτικότητα και ευελιξία. Οι δασμοί δεν είναι απλά ένας προσωρινός εμπορικός «πονοκέφαλος». Πρόκειται για μια στρατηγική πρόκληση που μπορεί να αναδιαμορφώσει το χάρτη των ελληνικών εξαγωγών τα επόμενα χρόνια.
Από τη φέτα και το γιαούρτι μέχρι τις ελιές και το ελαιόλαδο, ολόκληρος ο αγροδιατροφικός τομέας βρίσκεται σε αναμονή για τις επόμενες κινήσεις της ελληνικής Πολιτείας – αλλά και της ίδιας της αμερικανικής κυβέρνησης.
