Σούπερ μάρκετ: Μειώσεις στα χαρτιά, αυξήσεις που επιστρέφουν – Η αλήθεια πίσω από την «εθνική συμφωνία» για τις τιμές

Η κυβέρνηση προβάλλει τη συμφωνία με τις αλυσίδες και τους προμηθευτές ως παρέμβαση κατά της ακρίβειας. Όμως η σύγκριση των τιμών δείχνει ότι ορισμένα προϊόντα ακριβαίνουν ξανά, άλλα παραμένουν ακριβά παρά τις εκπτώσεις, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις οι συσκευασίες αλλάζουν. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μειώνεται το κόστος ζωής ή απλώς εμφανίζονται χαμηλότερες τιμές σε επιλεγμένους κωδικούς.

Η ακρίβεια δεν αντιμετωπίζεται με μια λίστα προϊόντων

Η κυβέρνηση παρουσιάζει την «εθνική συμφωνία» για τις μειώσεις τιμών στα σούπερ μάρκετ ως μια ουσιαστική παρέμβαση στην καθημερινότητα των καταναλωτών.

Προμηθευτές και αλυσίδες λιανεμπορίου συμφώνησαν να μειώσουν τις τιμές σε συγκεκριμένους κωδικούς, ενώ για περισσότερα από 450 προϊόντα προβλέπεται, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, διατήρηση των μειώσεων έως το τέλος Δεκεμβρίου.

Η πρωτοβουλία έχει ένα μετρήσιμο αποτέλεσμα: αρκετά προϊόντα πωλούνται πράγματι φθηνότερα σε σχέση με τα τέλη Αυγούστου.

Αλλά αυτό δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί αποτελεσματική συνολική απάντηση στην ακρίβεια.

Διότι η πραγματική δοκιμασία μιας πολιτικής για τις τιμές δεν είναι πόσοι κωδικοί εμφανίζονται σε μια λίστα.

Είναι αν ο καταναλωτής χρειάζεται λιγότερα χρήματα για να αγοράσει τα προϊόντα που πραγματικά χρησιμοποιεί.

Και εδώ η εικόνα γίνεται περισσότερο σύνθετη.

Οι μειώσεις υπάρχουν – Αλλά δεν είναι όλες ίδιες

Η σύγκριση τιμών σε 23 προϊόντα, με καταγραφές πριν από την εφαρμογή της συμφωνίας, στις 7 Σεπτεμβρίου και στις 15 Οκτωβρίου, δείχνει ότι σε αρκετές περιπτώσεις οι μειώσεις διατηρήθηκαν ή ενισχύθηκαν.

Το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο του ενός λίτρου υποχώρησε από 8,04 ευρώ στα 7,10 ευρώ, σημειώνοντας μείωση περίπου 11,7%.

Τα δημητριακά των 375 γραμμαρίων μειώθηκαν από 3,70 στα 3,25 ευρώ, δηλαδή περίπου 12,2%.

Ο αλεσμένος καφές εσπρέσο των 250 γραμμαρίων υποχώρησε από 8,07 στα 7,08 ευρώ, καταγράφοντας μείωση περίπου 12,3%.

Το γάλα υψηλής παστερίωσης μειώθηκε από 1,86 στα 1,62 ευρώ το λίτρο, δηλαδή κατά περίπου 12,9%.

Αυτές είναι πραγματικές μειώσεις στις συγκεκριμένες καταγραφές.

Και πρέπει να αναγνωρίζονται ως τέτοιες.

Ωστόσο, δεν έχουν όλα τα προϊόντα την ίδια σημασία στον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Μια οικογένεια που καταναλώνει καθημερινά γάλα, ψωμί, κρέας, φρούτα και λαχανικά δεν μπορεί να αξιολογήσει το κόστος διατροφής της μόνο από τις μειώσεις σε καφέ, δημητριακά ή συγκεκριμένα τυποποιημένα προϊόντα.

Επομένως, η μείωση των τιμών σε επιλεγμένους κωδικούς δεν αποδεικνύει αυτομάτως αντίστοιχη μείωση της συνολικής δαπάνης για τρόφιμα.

Οι αυξήσεις που επέστρεψαν μετά την αρχική μείωση

Η σύγκριση καταγράφει και δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις στις οποίες οι τιμές αυξήθηκαν ξανά μετά την αρχική υποχώρηση.

Η βρεφική κρέμα των 300 γραμμαρίων κόστιζε αρχικά 3,38 ευρώ.

Στις 7 Σεπτεμβρίου είχε μειωθεί στα 3,05 ευρώ.

Στις 15 Οκτωβρίου, όμως, η τιμή είχε ανέβει στα 3,17 ευρώ.

Δηλαδή μέσα σε λίγο περισσότερο από έναν μήνα ανακτήθηκαν 12 λεπτά από την αρχική έκπτωση των 33 λεπτών.

Περισσότερο από το ένα τρίτο του αρχικού οφέλους είχε χαθεί.

Ανάλογη εικόνα εμφανίζεται στο αναψυκτικό τύπου cola, σε συσκευασία δύο φιαλών του 1,5 λίτρου.

Από τα 3,38 ευρώ μειώθηκε στα 3,16 ευρώ και στη συνέχεια αυξήθηκε στα 3,28 ευρώ.

Από την αρχική μείωση των 22 λεπτών, τα 12 λεπτά χάθηκαν.

Περισσότερο από το μισό αρχικό όφελος εξανεμίστηκε.

Οι τελικές τιμές παραμένουν χαμηλότερες από εκείνες πριν από τη συμφωνία.

Όμως η πορεία τους αποδεικνύει ότι η αρχική έκπτωση δεν αποτελεί απαραίτητα σταθερό επίπεδο τιμής.

Και αυτό ακριβώς πρέπει να ελέγχεται συστηματικά.

Το πιο ανησυχητικό εύρημα: Λιγότερο προϊόν στην ίδια συζήτηση για μειώσεις

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση των σερβιετών.

Η αρχική συσκευασία των 18 τεμαχίων κόστιζε 2,37 ευρώ και στη συνέχεια μειώθηκε στα 1,70 ευρώ.

Όμως, σύμφωνα με την καταγραφή, ο συγκεκριμένος κωδικός αντικαταστάθηκε από συσκευασία 10 τεμαχίων.

Η αλλαγή αυτή καθιστά αδύνατη την άμεση σύγκριση της τελικής τιμής χωρίς να γνωρίζουμε πόσο κοστίζει η νέα συσκευασία.

Ας εξετάσουμε τους αριθμούς.

Η αρχική συσκευασία των 18 τεμαχίων στα 2,37 ευρώ είχε κόστος περίπου 13,2 λεπτά ανά τεμάχιο.

Μετά τη μείωση στα 1,70 ευρώ, το κόστος περιορίστηκε περίπου στα 9,4 λεπτά ανά τεμάχιο.

Για να διατηρηθεί αυτή η χαμηλότερη τιμή ανά τεμάχιο, η νέα συσκευασία των 10 τεμαχίων θα έπρεπε να κοστίζει περίπου 94 λεπτά.

Εάν κοστίζει περισσότερο, η τιμή ανά τεμάχιο είναι υψηλότερη από εκείνη της μειωμένης συσκευασίας των 18 τεμαχίων.

Δεν γνωρίζουμε από τα διαθέσιμα στοιχεία την τελική τιμή της νέας συσκευασίας.

Επομένως, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι αποδείχθηκε νέα ανατίμηση.

Μπορεί όμως να υποστηριχθεί κάτι εξίσου σημαντικό:

Χωρίς σταθερή σύγκριση ανά τεμάχιο, κιλό ή λίτρο, η αλλαγή συσκευασίας μπορεί να δημιουργεί παραπλανητική εικόνα για το πραγματικό όφελος.

Και αυτό είναι ζήτημα που απαιτεί σαφή ενημέρωση του καταναλωτή.

Μείωση τιμής δεν σημαίνει απαραίτητα φθηνό προϊόν

Ένα ακόμη πρόβλημα της συζήτησης είναι ότι η ποσοστιαία μείωση δεν δείχνει από μόνη της αν η τελική τιμή είναι χαμηλή.

Το απορρυπαντικό πλυντηρίου των 70 μεζουρών μειώθηκε από 20,31 στα 19,10 ευρώ.

Η μείωση είναι περίπου 6%.

Ωστόσο, ο καταναλωτής εξακολουθεί να χρειάζεται 19,10 ευρώ για τη συγκεκριμένη συσκευασία.

Το σαμπουάν των 400 ml μειώθηκε από 4,65 στα 3,39 ευρώ.

Πρόκειται για σημαντική υποχώρηση, περίπου 27%.

Αλλά για να αξιολογηθεί αν αποτελεί πραγματικά συμφέρουσα αγορά, πρέπει να συγκριθεί με αντίστοιχα προϊόντα ίδιας ποσότητας και ποιότητας.

Το ίδιο ισχύει για το βόειο κρέας.

Η σπάλα γερμανικής προέλευσης μειώθηκε από 16,40 στα 11,79 ευρώ το κιλό.

Η υποχώρηση ξεπερνά το 28%.

Είναι μια μεγάλη μείωση στη συγκεκριμένη καταγραφή.

Δεν σημαίνει, όμως, ότι μειώθηκαν αντίστοιχα όλες οι κατηγορίες βοείου κρέατος ή ότι το κρέας έγινε συνολικά περισσότερο προσιτό για όλα τα νοικοκυριά.

Αυτό απαιτεί ευρύτερα στοιχεία.

Το πρόβλημα της επιλεκτικής εικόνας

Η έρευνα αφορά 23 συγκεκριμένα προϊόντα.

Η συμφωνία, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, περιλαμβάνει εκατοντάδες κωδικούς.

Η ελληνική αγορά τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης περιλαμβάνει πολύ περισσότερα προϊόντα.

Επομένως, η εικόνα των 23 προϊόντων είναι χρήσιμη για να εξεταστεί η πορεία των συγκεκριμένων τιμών.

Δεν αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείκτη για το σύνολο της αγοράς.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν παρουσιάζονται πολιτικά συμπεράσματα.

Μπορεί να υπάρχουν πραγματικές μειώσεις σε εκατοντάδες προϊόντα και ταυτόχρονα ο συνολικός οικογενειακός λογαριασμός να παραμένει υψηλός.

Δεν υπάρχει αντίφαση.

Το αποτέλεσμα εξαρτάται από το ποια προϊόντα αγοράζονται, σε ποιες ποσότητες και πόσο συχνά.

Γι’ αυτό μια σοβαρή αξιολόγηση της συμφωνίας θα έπρεπε να περιλαμβάνει σταθερό καλάθι προϊόντων, συγκρίσιμες συσκευασίες και παρακολούθηση των τιμών σε βάθος χρόνου.

Οι προσφορές των σούπερ μάρκετ και το ερώτημα της πραγματικής έκπτωσης

Η σύγκριση αναφέρει επίσης ότι συγκεκριμένα ζυμαρικά, με κανονική τιμή 1,11 ευρώ, πωλούνται κατά περιόδους μέσω προωθητικών ενεργειών ακόμη και στα 60–70 λεπτά.

Αυτό δημιουργεί ένα επιπλέον ερώτημα.

Ποια είναι η πραγματική τιμή αναφοράς;

Η αναγραφόμενη κανονική τιμή;

Η τιμή της προωθητικής ενέργειας;

Ή η μέση τιμή στην οποία αγοράζει τελικά το προϊόν ο καταναλωτής;

Αν ένα προϊόν διατίθεται συστηματικά με μεγάλες εκπτώσεις, η αξιολόγηση μιας νέας μείωσης χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη και το ιστορικό των πραγματικών τιμών πώλησης.

Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος μια περιορισμένη αλλαγή στην αναγραφόμενη τιμή να παρουσιάζεται ως μεγαλύτερο όφελος από αυτό που βιώνει ο καταναλωτής.

Δεν προκύπτει από τα συγκεκριμένα στοιχεία ότι παραβιάστηκαν οι κανόνες περί προσφορών.

Προκύπτει, όμως, η ανάγκη για διαφανή και συγκρίσιμη παρακολούθηση.

Το ζήτημα δεν είναι μόνο οι τιμές, αλλά και οι μισθοί

Η ακρίβεια δεν αποτελεί αποκλειστικά ζήτημα τιμοκαταλόγων.

Αποτελεί και ζήτημα εισοδήματος.

Ένα προϊόν μπορεί να κοστίζει λιγότερο από τον προηγούμενο μήνα και να εξακολουθεί να επιβαρύνει σημαντικά έναν χαμηλόμισθο ή έναν συνταξιούχο.

Η πραγματική αγοραστική δύναμη εξαρτάται από το διαθέσιμο εισόδημα σε σχέση με το σύνολο των αναγκαίων δαπανών.

Γι’ αυτό η αντιμετώπιση της ακρίβειας δεν μπορεί να αξιολογείται μόνο με τον αριθμό των προϊόντων που συμμετέχουν σε μια συμφωνία.

Πρέπει να εξετάζονται και οι μισθοί, οι συντάξεις, το κόστος στέγασης, η ενέργεια και οι υπόλοιπες βασικές δαπάνες.

Εάν ένα νοικοκυριό εξοικονομεί λίγα ευρώ από συγκεκριμένες αγορές αλλά επιβαρύνεται περισσότερο από άλλες ανάγκες, η συνολική οικονομική του κατάσταση μπορεί να μη βελτιώνεται.

Τι πρέπει να αποδειχθεί μέχρι τον Δεκέμβριο

Η προοπτική διατήρησης μειώσεων σε περισσότερους από 450 κωδικούς μέχρι το τέλος του έτους αποτελεί μια δέσμευση που μπορεί να ελεγχθεί.

Αλλά ο έλεγχος πρέπει να είναι ουσιαστικός.

Να παρακολουθούνται οι ίδιοι κωδικοί.

Να καταγράφονται οι αλλαγές συσκευασιών.

Να συγκρίνονται οι τιμές ανά μονάδα προϊόντος.

Να δημοσιοποιούνται οι αυξήσεις που ενδεχομένως εμφανίζονται μετά τις αρχικές μειώσεις.

Και να εξετάζεται αν το συνολικό καλάθι των βασικών αγαθών γίνεται πραγματικά φθηνότερο.

Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, ο αριθμός των προϊόντων που περιλαμβάνονται στη συμφωνία παραμένει περισσότερο περιγραφή της έκτασης της πρωτοβουλίας παρά απόδειξη της συνολικής αποτελεσματικότητάς της.

Το συμπέρασμα που προκύπτει από τις αποδείξεις

Η συγκεκριμένη σύγκριση δείχνει ότι οι μειώσεις δεν είναι ανύπαρκτες.

Σε αρκετά προϊόντα είναι σημαντικές.

Δείχνει, όμως, επίσης ότι ορισμένες τιμές ανακάμπτουν μετά την αρχική έκπτωση και ότι οι αλλαγές συσκευασίας δυσκολεύουν την παρακολούθηση.

Το κρίσιμο ζήτημα για την κυβέρνηση είναι να αποδείξει ότι η συμφωνία παράγει διαρκές και ουσιαστικό όφελος.

Όχι απλώς ότι μειώθηκαν οι τιμές σε επιλεγμένα προϊόντα.

Αλλά ότι μειώνεται μετρήσιμα το κόστος αγοράς βασικών αγαθών για τους καταναλωτές.

Γιατί η ακρίβεια δεν κρίνεται από τον αριθμό των μειώσεων που ανακοινώνονται, αλλά από το ποσό που γράφει η απόδειξη στο ταμείο.

Και αυτή η απόδειξη είναι τελικά το πιο ουσιαστικό μέτρο σύγκρισης.

Με βάση αποκλειστικά τις τιμές που παρατίθενται στα ρεπορτάζ: